Ο τραπεζικός τομέας χρειάζεται homme d’ état

 

Μετά από μια σημαντική άνοδο, σήμερα τα καταθετικά επιτόκια στον τραπεζικό τομέα άρχισαν να δείχνουν σημεία κάμψης, δίνοντας την ελπίδα στο κράτος αλλά και στους πολίτες ότι εκδηλώνονται έτσι τα πρώτα σημάδια ανακούφισης στην πιστωτική στενότητα.

Τα στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας, ωστόσο, δημιουργούν μια διαφορετική εντύπωση. Το στοίχημα των τραπεζών να ελκύσουν καταθέσεις μέσα από την προσφορά αυξημένων καταθετικών επιτοκίων φαίνεται να έχει αποτύχει. Οι ξένες καταθέσεις, μετά από ένα έντονο ρεύμα φυγής που εκδηλώθηκε μετά τη διεθνή οικονομική κρίση, δεν έχουν «επιστρέψει». Άλλες ανησυχίες και ανάγκες (όπως η διατήρηση ρευστότητας των επενδυτών στην εγχώρια τους αγορά) αποτέλεσαν πιο σημαντικό παράγοντα από τα αυξημένα επιτόκια που προσφέρονται στην Κύπρο. Οι ξένοι καταθέτες συμπεριφέρθηκαν όπως θα ανέμενε κανείς σε περιόδους κρίσης. Παρομοίως, οι εγχώριες καταθέσεις παρέμειναν στάσιμες, μετά από μία απότομη αύξηση κατά την ίδια περίοδο. Φαίνεται ότι οι ντόπιοι καταθέτες έδειξαν εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα της Κύπρου, το οποίο λειτούργησε ως εναλλακτικό καταφύγιο για τον πλούτο που αντλούσαν από άλλες επενδύσεις όπως το τοπικό (και ξένα) χρηματιστήριο. Οι συνολικές καταθέσεις σημείωσαν έτσι μια μικρή, αλλά σημαντική, επιβράδυνση, η οποία συνέχισε να ασκεί πιέσεις στη ρευστότητα του τραπεζικού τομέα.

Φαίνεται έτσι ότι η επίλυση του προβλήματος στενότητας δεν μπορεί να αναζητηθεί στη διατήρηση των επιτοκίων, αλλά –δυστυχώς- στην (περαιτέρω) πίεση των πιστώσεων. Το εκάστοτε πιστωτικό ίδρυμα αντιμετωπίζει σημαντικά αντικίνητρα κατά της μονομερούς μείωσης των επιτοκίων του, αφού κάτι τέτοιο θα επιφέρει και μείωση του μεριδίου δυνητικών καταθέσεων που του αναλογεί: Μειώνοντας μονομερώς τα καταθετικά επιτόκια, μία τράπεζα θα «στείλει» τους δυνητικούς της καταθέτες στους ανταγωνιστές της. Οι πιέσεις στα καταθετικά επιτόκια (και κατ’ επέκταση στα δανειστικά) δεν μπορούν να αρθούν από κανένα πιστωτικό ίδρυμα με δική του πρωτοβουλία.

Αυτή η διαπίστωση, την οποία ενισχύουν τα στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας, είναι ιδιαίτερα παράδοξη, αφού οδηγεί αναπόφευκτα στην ανατροπή της οικονομοτεχνικής ορθοδοξίας. Για να λειτουργήσει η αγορά σωστά, χρειάζεται επέμβαση που θα λειτουργήσει κατά του ανταγωνισμού. Η μοναδική πιθανότητα να μειωθεί το κόστος εξυπηρέτησης δανείων για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις έγκειται στην από κοινού διαχείριση των επιτοκίων –μέσω ίσως μιας «συμφωνίας κυρίων». Η καταφυγή σε μεθόδους που παραπέμπουν σε καρτέλ, ίσως και με την άτυπη παρέμβαση του διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας (η οποία ενδεχομένως να επιχειρείται ήδη), πιθανόν να αποδειχτεί αναγκαία για να επέλθει μείωση των δανειστικών επιτοκίων, αφού όλα δείχνουν πως η μείωση είτε θα επέλθει μέσα από συνεννόηση όλων των τραπεζών είτε καθόλου.

Τα στοιχεία ενισχύουν επίσης και την εκτίμηση πως οι ενέσεις ρευστότητας από πλευράς του κράτους δεν μπορούν να επιφέρουν σημαντικό αποτέλεσμα, εκτός και εάν συνοδεύονται από επιπλέον «συνεννοήσεις» για μείωση των επιτοκίων (εξαίρεση αποτελεί η ένεση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, η οποία γίνεται κατόπιν συνεννόησης με τις τράπεζες, αλλά το μακροσκοπικό αντίκτυπο της κίνησης αυτής δεν θα είναι μεγάλο).

Σημαντικό στοιχείο αποτελεί και το γεγονός ότι η πιστωτική επέκταση έχει μπει σε πορεία επιβράδυνσης, αντικατοπτρίζοντας από τη μια τη στενότητα στη ρευστότητα του τραπεζικού τομέα και από την άλλη το αυξημένο πιστωτικό ρίσκο στην αγορά. Το τελευταίο είναι απότοκο όχι μόνο της οικονομικής συγκυρίας και της επιβράδυνσης στην οικονομική δραστηριότητα, αλλά και των αυξημένων δανειστικών επιτοκίων. Η κάμψη που παρατηρείται στην πιστωτική επέκταση, την οποία ήδη αισθάνονται έντονα οι επιχειρηματίες, δικαιολογείται και από το γεγονός ότι η ρευστότητα φαίνεται να είναι ιδιαίτερα μειωμένη στον τραπεζικό τομέα. Η πιστωτική επέκταση, παρά την κάμψη της, παραμένει μεγαλύτερη από την επέκταση των καταθέσεων, με αποτέλεσμα να καθίσταται αναγκαία ακόμα και μεγαλύτερη πιστωτική επιβράδυνση. Με δεδομένη την πίεση στη ρευστότητα, προκύπτει ότι θα ήταν θεμιτό η πιστωτική επέκταση να επικεντρωθεί στα επιχειρηματικά δάνεια. Κάτι τέτοιο είναι ακόμα πιο αναγκαίο σε μια χρονική περίοδο όπου η οικονομία βιώνει σχεδόν μηδενική ανάπτυξη. Με μια τέτοια στροφή, από τα στεγαστικά και τα καταναλωτικά δάνεια στα επιχειρηματικά, θα καταστεί εφικτή τόσο η διατήρηση της κερδοφορίας των τραπεζών, όσο και η ενίσχυση της οικονομίας και –έμμεσα- η στήριξη των νοικοκυριών.

Το πρόβλημα του τομέα φαίνεται να είναι πως ενώ στο σύνολό του το τραπεζικό σύστημα έχει σημαντικά κίνητρα να προχωρήσει σε συγκράτηση (και μείωση) των επιτοκίων και στροφή από τα «εύκολα» δάνεια (όπως τα καταναλωτικά) σε επιχειρηματικά, το εκάστοτε πιστωτικό ίδρυμα αντιμετωπίζει ακριβώς τα αντίθετα κίνητρα. Από τη μια, η στροφή στα καταναλωτικά δάνεια μπορεί μεν να στηρίζει την κατανάλωση και, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, κυρίως το λιανικό εμπόριο, από την άλλη όμως δεν στηρίζουν σημαντικά την απασχόληση, αυξάνουν το εμπορικό έλλειμμα και δεν δημιουργούν προστιθέμενη αξία στην οικονομία. Αντίθετα, τα επιχειρηματικά δάνεια, τα οποία δημιουργούν πλούτο, θα έχουν και χαμηλότερο ρίσκο για τις τράπεζες.

Η αγορά φαίνεται να μην λειτουργεί όπως η οικονομική ορθόδοξη αντίληψη θα ανέμενε, λόγω των στρεβλωμένων κινήτρων. Το άμεσο μέλλον του τραπεζικού τομέα, πέρα από τα (θεμιτά) μέτρα που λαμβάνονται, φαίνεται ότι θα κριθεί από την πολιτική επέμβαση και από το κύρος που έχουν οι αρμόδιοι του κράτους να πείσουν τον κλάδο.

Νομοθετικά, και άλλα μέτρα που αποσκοπούν στην αύξηση της ρευστότητας, θα βοηθήσουν ελάχιστα στην αύξηση της πιστωτικής επέκτασης και την μείωση του ρίσκου, ενώ μηδενική θα είναι και η επίδραση τους στα επιτόκια. Αυτό που φαίνεται ότι χρειάζεται σήμερα ο τραπεζικός τομέας, είναι την παρέμβαση ενός δημοσίου ανδρός με κύρος που να μπορέσει να επιφέρει ταυτόχρονη μείωση των επιτοκίων σε ολόκληρο τον τραπεζικό τομέα διά της πειθούς, και όχι μέσα από μέτρα απελπισίας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.