Οι έξι φάσεις της κρίσης σε Πάφο, Αμμόχωστο, Λάρνακα και Μαϊάμι

Η μελέτη των οικονομικών κρίσεων, με τη δυναμική που έδωσε η άνοδος των κλειωμετρικών μεθόδων (της μέτρησης των οικονομικών ιστορικών στοιχείων) έχει οδηγήσει στην αναγνώριση ενός κύκλου με έξι φάσεις, κατά τις οποίες αναπτύσσονται, εκδηλώνονται και  ξεπερνιούνται οι οικονομικές κρίσεις, είτε πρόκειται για νομισματικές, είτε για χρηματοπιστωτικές, είτε για τραπεζικές κοκ. Η πρώτη οικονομική κρίση που κατέγραψε η ιστορία, εκδηλώθηκε στη Ρώμη τον δεύτερο μ.Χ. αιώνα, ενώ ο αιώνας που πέρασε έδωσε πολλά παραδείγματα κρίσεων. Οι κρίσεις αρχίζουν από μία μετατόπιση (dislocation) στην αγορά, η οποία οφείλεται στην ανάπτυξη νέας τεχνολογίας, νέου προϊόντος, ή γενικά νέων ευκαιριών για απόκτηση κερδών. Είτε πρόκειται για βολβούς τουλίπας (όπως στο Άμστερνταμ τη το 1630), είτε για νομισματικές πιέσεις (όπως στην Ευρώπη το 1992-93), είτε για απορρύθμιση των πιστωτικών συστημάτων (όπως στις ΗΠΑ το 1987-1991), οι επενδυτές αναγνωρίζουν μία μεγάλη ευκαιρία για κέρδη με –φαινομενικά- χαμηλό ρίσκο. Με τον εντοπισμό των μεγάλων ευκαιριών, οι επενδυτές μπαίνουν σε φάση «ευφορίας», (το δεύτερο στάδιο), όπου οι επενδύσεις –βραχυπρόθεσμα- αποδίδουν μεγάλα κέρδη. Η συνέχιση της ευφορίας, οδηγεί φυσιολογικά στο τρίτο στάδιο, (της «μανίας») όπου η κάθε λογική εγκαταλείπεται, οι επενδυτές γίνονται όλο και λιγότερο προσεκτικοί, και εγκαθίσταται στην αγορά η λογική ότι η παρούσα κατάσταση θα συνεχιστεί εσαεί. Σε αυτή τη φάση, οι επενδύσεις γίνονται συνήθως με δανεισμό ή short συμβόλαια.  Η λογική, για παράδειγμα, ότι «τα ακίνητα ουδέποτε πέφτουν», ή ότι οι μετοχές «δεν πάνε κάτω», αποτελεί μια έκφραση της τρίτης αυτής φάσης.

Η μανία, όμως, οδηγεί σε υπερβολική επένδυση, ενώ οι τιμές δεν αντιδρούν, λόγω της «ψυχολογίας της αγέλης», όπου οι παίκτες της αγοράς, θεσμικοί και περιστασιακοί, ακολουθούν την τάση χωρίς μελέτη ή δεύτερη σκέψη. Η προσπάθεια να αποκομιστούν άμεσα κέρδη ανεβάζει τις τιμές πέρα από τα επίπεδα που δικαιολογούν να βασικά στοιχεία της αγοράς (fundamentals).

Κάποια στιγμή, όμως, ορισμένοι επενδυτές αναγνωρίζουν πως οι πιέσεις στις (υπερβολικά αυξημένες) τιμές πρέπει, κάποια στιγμή, να αντιστραφούν, και πως ο δανεισμός για την εξασφάλιση κερδών μπορεί να είναι επισφαλής. Η αγορά, έτσι, μπαίνει στην τέταρτη φάση της κρίσης, αυτή των «πιέσεων» (distress), όπως έγινε στις διεθνείς τραπεζικές αγορές τον Αύγουστο του 2007. Η σημερινή πραγματικότητα στην κυπριακή πραγματική οικονομία, και ιδιαίτερα στην αγορά ακινήτων, μοιάζει σε μεγάλο βαθμό με αυτή τη φάση της κρίσης. Η πέμπτη φάση των κρίσεων, έχει κατηγοριοποιηθεί με την λέξη «πανικός», η οποία αποτελεί και τον αντίποδα της μανίας. Σε αυτή τη φάση, επενδυτές εγκαταλείπουν την αγορά με την πρώτη ευκαιρία, αναμένοντας μείωση των τιμών και μεγάλες απώλειες. Ο πανικός, όμως, προκαλεί περαιτέρω πανικό, και αυτοτροφοδοτείται. Κατά την πρώτη «μοντέρνα» οικονομική κρίση, τον 17ο αιώνα, οι βολβοί τουλιπών δεν μπορούσαν να πωληθούν σε καμία τιμή, όπως καταγράφηκε στις αρχές του 1637. Ο πανικός είναι εξίσου παράλογος όσο και η μανία, και σηματοδοτείται από την μαζική έξοδο από την αγορά. Αναπόφευκτα, η τελευταία φάση της κρίσης, αυτή της «αποστροφής», χαρακτηρίζεται από πάγωμα των επενδύσεων και δραματική μείωση της δραστηριότητας στον χώρο που είχε βιώσει μέχρι πρότινος την φούσκα (όπως έγινε με το ΧΑΚ πριν 7 χρόνια). Τις πλείστες φορές, η αποστροφή επηρεάζει ολόκληρη την οικονομία, η οποία εισέρχεται σε ύφεση, με μείωση των πραγματικών μισθών και της ανάπτυξης και αύξηση της ανεργίας.

Σήμερα, παρόμοιες εμπειρίες βιώνει και ο τομέας των ακινήτων στην Κύπρο, με την μανία του «οικοδομικού οργασμού» να μετατρέπεται σε πίεση (distress). Η Κυβέρνηση, αλλά και δύο τουλάχιστον τράπεζες, έχουν προχωρήσει σε μέτρα με στόχο την στήριξη του κλάδου. Τα μέτρα επιχειρούν να στηρίξουν, αφενός τους επιχειρηματίες του κλάδου, και αφετέρου συγκεκριμένες δημογραφικές ομάδες που μπορούν να εμβολιάσουν (έστω και ελάχιστα) την ζήτηση, όπως τα νεαρά ζευγάρια.

Ωστόσο, υπάρχουν εμπειρίες που μπορούν να δώσουν σημαντικά μαθήματα για την Κύπρο. Όταν, το 1926, το πλοίο Prinz Valdemar βυθίστηκε στο λιμάνι του Μαϊάμι, έφερε στο προσκήνιο τα μεγάλα προβλήματα τροφοδοσίας της Φλόριντας, στην οποία οι τιμές ακινήτων είχαν τριπλασιαστεί μέσα σε δύο χρόνια, και κατέδειξε ότι «οι τιμές ακινήτων δεν μπορούν για πάντα να ανεβαίνουν». Μετά τον πανικό και την αποστροφή, όμως, κάτι είχε μείνει πίσω από τα απούλητα ακίνητα και τις χρεοκοπίες. Βάλτοι είχαν καταστεί εκμεταλλεύσιμοι με την αποξήρανση τους, η ηλεκτροδότηση, υδροδότηση και υποδομές επεκτάθηκαν, δρόμοι είχαν κτιστεί, και η χωροταξική ανάπτυξη έγινε πραγματικότητα. Στην Κύπρο προσφέρεται μια παρόμοια ευκαιρία, με νέες περιοχές, κυρίως σε Πάφο, Λάρνακα και ελεύθερη Αμμόχωστο να έχουν καταστεί εκμεταλλεύσιμες. Πέρα, όμως από τη στροφή προς «νεαρά ζευγάρια», υπάρχουν και ευκαιρίες για μετατροπή κάποιας από την υπερπαραγωγή ακινήτων για άλλους σκοπούς και χρήσεις. Τα κίνητρα του ΚΟΤ, παρά τον καλό σχεδιασμό, καθυστερούν και ακίνητα παραμένουν «κλειδωμένα» σε τουριστικές χρήσεις. Εταιρίες, ιδιαίτερα αυτές που δεν εξυπηρετούν πελάτες στα γραφεία τους, έχουν την ευκαιρία να βγουν προς προάστια ή άλλες πιο απόκεντρες περιοχές. Ενιαίες αναπτύξεις προσφέρονται επίσης για εναλλακτικές χρήσεις, αν αλλάξουν και οι ζώνες.

Τα μέτρα του κράτους πρέπει να στραφούν και προς την μετατροπή χρήσης αρκετών από τα ακίνητα, αλλά και προς την στήριξη της αναγκαίας υποδομής στις περιοχές που ήταν μέχρι σήμερα αφιερωμένες στη τουριστική-παραθεριστική ανάπτυξη. Κάτι τέτοιο, μπορεί να συμβάλει στην βελτίωση της προσφοράς γης, που μέσα στις πόλεις (ιδίως για εμπορικούς σκοπούς) είναι στενή. Μπορεί να συμβάλει, επίσης, στην αποσυμφόρηση των πόλεων και την ανάπτυξη περιοχών που σήμερα ατονούν, στη τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας, αλλά και στην συγκράτηση της ανεργίας. Οι ιδέες που τελικά διέσωσαν το Μαϊάμι το 1926 (μετά από χρόνια επώδυνης ύφεσης) μπορούν να δώσουν πολλές ιδέες και για την Κύπρο σήμερα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.