Κοσμογονικό, αλλά τίποτε το καινούριο

Από την κατάρρευση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας έως το Μάαστριχτ και από τον εντυπωσιακό Καρλομάγνο μέχρι τον ανιαρό Βαν Ρομπέι, η Ευρώπη προσπαθούσε συνεχώς να συνενωθεί, έως πρόσφατα διά της βίας. Η κάθε προσπάθεια οδηγούσε στη δημιουργία ενός «γερμανικού προβλήματος», αφού κατέληγε στη δημιουργία ενός μεγάλου, δυναμικού κράτους, εναντίον του οποίου στρέφονταν οι άλλοι για να διατηρήσουν το «ισοζύγιο δυνάμεων».

Από τη συνθήκη της Αυγούστας το 1555 έως τον Χίτλερ, η χρήση της βίας καταδίκαζε αυτή την προσπάθεια σε μια αυτοκαταστροφική πορεία. Πρώτη ειρηνική προσπάθεια ήταν το Σύστημα της Βιέννης, το οποίο επιχείρησε να αποφύγει τους μεγάλους πολέμους στην Ευρώπη, αλλά δεν έλυνε το «γερμανικό πρόβλημα».

Η ευφυΐα του συστήματος που διαμόρφωσε μία απλή σκέψη του Μονέ και οδήγησε τελικά στην Ε.Ε., έγκειται στο γεγονός ότι η τελευταία προσπάθεια για συνένωση της Ευρώπης δεν αρνήθηκε τα χαρακτηριστικά του μοντέρνου κράτους, αλλά τα δέχθηκε και τα χρησιμοποίησε για να δημιουργήσει μία μεταμοντέρνα «κατάσταση».

Κτισμένο πάνω σε αυτό το υπόβαθρο η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πλέον δύο χαρακτηριστικά: Είναι καταδικασμένη να επιτύχει, αλλά είναι, επίσης, καταδικασμένη να επιτύχει μόνο μετά από πολλά βάσανα και σε μεγάλο βάθος χρόνου. Λέγεται συχνά πως η Ε.Ε. βασίζεται στον συμβιβασμό. Πράγματι, δέχεται το μοντέρνο κράτος για να κτίσει μία μεταμοντέρνα Ένωση. Δέχεται τον εθνοκεντρισμό για να κτίσει μία διεθνοποιημένη ταυτότητα και δέχεται τη σκέψη των ρεαλιστών για να συμπτύξει τα συμφέροντα. Πάνω από όλα, δέχεται το «γερμανικό πρόβλημα» για να συνενώσει την ήπειρο.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πορεία της κοινής δημοσιονομικής πολιτικής που χάραξαν οι Μέρκελ και Σαρκοζί την περασμένη εβδομάδα δεν είναι τίποτε το καινούριο. Ήταν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα του Μάαστριχτ και της οικονομικής κρίσης, όπως και το Μάαστριχτ ήταν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα της ενοποίησης των αγορών και της πτώσης της ΕΣΣΔ.

Και, η ενοποίηση των αγορών ήταν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα μιας σειράς άλλων γεγονότων που πηγαίνουν πίσω στην Κοινότητα Χάλυβα και Άνθρακα. Με τη σειρά της, η πρωτοκοινότητα της Ευρώπης ήταν αναπόφευκτο αποτέλεσμα αναπόφευκτων δεδομένων: Πρώτο, η συνένωση δεν θα γινόταν, πλέον, με βίαιο τρόπο.

Δεύτερο, η ασφάλεια της Ευρώπης δεν μπορούσε να βασίζεται σε ξένους (Αμερικάνους) χωρίς τον επανεξοπλισμό της Γερμανίας, και τρίτο, οι χώρες που αποτελούν «γερμανικό πρόβλημα» έπρεπε να εξασφαλίσουν την κυριαρχία και το εθνικό τους συμφέρον, παραδίδοντας στην «Κοινότητα» μέρος της κυριαρχίας και των εθνικών τους συμφερόντων.

Έκανε το αναπόφευκτο με τρόπο κοσμογονικό...

Κάθε επιτυχημένο βήμα ερχόταν μετά από μία αποτυχία και μία κρίση. Για παράδειγμα, οι πρώτες κινήσεις για νομισματική ένωση έγιναν το 1971 και διαλύθηκαν μέσα σε μερικούς μήνες. Ακολούθησαν πολλές αποτυχίες μέχρι τελικά να τυπωθούν τα ευρώ και να αντικαταστήσουν τα εθνικά νομίσματα. Τελικά, οι πιο ιστορικές στιγμές στην εξέλιξη της Ε.Ε. ήταν αποτέλεσμα μεγάλων κρίσεων, αλλά και αποτυχιών.

Ό,τι ήταν αναπόφευκτο, όμως, τελικά έγινε, και μάλιστα η όλη εξέλιξη ακολούθησε μία «λογική» σειρά. Και, παρά τις «ανακοινώσεις» πως η Ευρώπη πλέον διαλύεται και πως το ευρώ πάει να κηδευτεί, η πορεία 15 αιώνων είναι μεγαλύτερη, ακόμα και από τη σημερινή οικονομική κρίση.

Σε μία μακροσκοπική συστημική παρακολούθηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, οι κινήσεις Μέρκελ-Σαρκοζί δείχνουν, όχι μόνο φυσιολογικές, αλλά και αναπόφευκτες. Μία κοινή δημοσιονομική διακυβέρνηση, φυσικά, δεν είναι κάτι που θα προκύψει στο επόμενο διάστημα.

Αλλά θα προκύψει. Εμείς πρέπει από σήμερα να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε πού θα μας βρει αυτή η ολοκλήρωση. Θα είναι κάτι το εξαιρετικά θετικό για το νομικό και θεσμικό μας πλαίσιο, αλλά το ίδιο δεν ισχύει και για το φορολογικό μας πλαίσιο, που είναι η βάση της ευρωστίας μας για τα επόμενα χρόνια.

Οι λύσεις δεν θα είναι απλές, αλλά πρέπει αμέσως να αρχίσει ένας διάλογος –πέρα από τις συζήσεις που αφορούν τους επόμενούς λίγους μήνες– για το πού θέλουμε να πάει η οικονομία. Προς ποια προϊόντα ή προς ποιες υπηρεσίες θα κινηθούμε; Η δική μας εξειδίκευση, προς ποια κατεύθυνση θα πάει; Πώς θα δημιουργήσουμε τις συνθήκες, τις πολιτικές και τα κίνητρα για να κατευθυνθεί η αγορά προς αυτήν την κατεύθυνση; Ιδέες ήδη υπάρχουν, αλλά το σημαντικότερο είναι να αρχίσουμε τον διάλογο.

Και, αφού μιλάμε για σχεδιασμό, θα πρέπει η συζήτηση να αρχίσει σήμερα, ακόμα και εν μέσω δημοσιονομικής κρίσης. Χρόνος για καθυστέρηση δεν υπάρχει και πρέπει να αναλάβουν οι αναλυτές, οι πολιτικοί ηγέτες, ακόμα και η ακαδημαϊκή κοινότητα, μια πιο σοβαρή συζήτηση για το πού πάμε. Αν η γενική ροή της ιστορίας είναι αναπόφευκτη, τα έθνη και οι λαοί πάντα μπορούν να αποφασίζουν, μακροπρόθεσμα, ποια θα είναι η δική τους θέση σε αυτή τη ροή.

Αν οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι ήταν συστημικά αναπόφευκτοι, αυτό δεν σημαίνει πως και ο ναζισμός και το Άουσβιτς ήταν αναπόφευκτα.

Παρομοίως, αν η κοινή δημοσιονομική διακυβέρνηση και η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι θέμα χρόνου, αυτό δεν σημαίνει πως η Κύπρος είναι οικονομικά καταδικασμένη.

Με την ίδια λογική, πρέπει να προχωρήσει το ΓεΣΥ και να εκπονηθεί Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΜΔΠ).

ΥΓ. Σημειώνω το εδάφιο από το ημερολόγιο του Arthur Schlesinger Jr, ημερομηνίας 23 Μαρτίου 1962, που μου υπέδειξε ο Νικόλας Καρίδης:

“…I saw Monnet again on Sunday for an hour or so. A talk with Monnet enforces a fascinating change of perspective. Washington life inculcates a tremendous concern with the immediate and especially with the personal. Monnet could not care less about personalities. He has a lucid and profound sense of deep running historical tendencies – tendencies which, he is confident, no personality can arrest and no politician deflect. He could not care less about the attitude of Tory or Labour politicians in England towards the Common Market whatever its politicians may think. Similarly de Gaulle can confuse but not confound the inexorable movement toward economic integration in Europe. Monnet has seen inexorable tendencies effect so many revolutions in his own lifetime that his confidence in the future may be easily understood. I must confess that his perspective had the effect of underlining the transience and triviality of so many things that concern me.”

2 thoughts on “Κοσμογονικό, αλλά τίποτε το καινούριο

  1. Παράθεμα: Εθνική κυριαρχία και χρέος… « Η πελλάρα εν ΠΟΛΛΩΝ λογιών

  2. Παράθεμα: Η δομή της τραπεζικής επανάστασης « Η πελλάρα εν ΠΟΛΛΩΝ λογιών

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s