Τουρκία: H οικονομία φλέγεται, ώρα να κρυώσουν οι μηχανές

 «Μυστήριο» καλύπτει τις κινήσεις της Κεντρικής Τράπεζας της χώρας μπροστά στην επιβράδυνση της ανάπτυξης

 Μπορεί ακόμα και να του βγει σε καλό, με τις ανορθόδοξες κινήσεις

Μετά από μία περίοδο κρίσης το 2009, η τουρκική οικονομία κατέγραψε ταχεία ανάπτυξη το 2010, εν μέσω συγκρατημένου πληθωρισμού, ενίσχυσης του νομίσματος της χώρας και μειωμένου ελλείμματος στο ισοζύγιο πληρωμών. Ωστόσο, καθώς οι «μηχανές» έπαιρναν μπρος, σε μεγάλο βαθμό χάρη στην εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών, το τελευταίο διάστημα άρχισαν οι πρώτοι τριγμοί στην ανάπτυξη της χώρας.

Φλέγεται, φλέγεται..

Η συνολική ζήτηση στην εγχώρια αγορά της Τουρκίας είχε αυξηθεί πέρυσι κατά 25%, ενώ και η πιστωτική επέκταση σημείωνε αυξήσεις της τάξης του 35-40%. Έτσι, ήταν αναμενόμενο πως κάποια στιγμή η τουρκική οικονομία θα σημείωνε πτώση, αφού δεν μπορούν να κριθούν ως διατηρήσιμοι τέτοιοι ρυθμοί: Η τουρκική οικονομία είχε, τους τελευταίους 18 μήνες, καταφανώς υπερθερμανθεί.

Υπερθέρμανση

Όπως ένας μαραθωνοδρόμος που κάνει σπριντ, έτσι και μία οικονομία που τρέχει με ρυθμούς μεγαλύτερους από όσο επιτρέπουν οι παραγωγικοί της πόροι, δεν μπορεί να αντέξει για πολύ. Η υπερθέρμανση αποτελεί ένα από τους μεγαλύτερους κίνδυνους για μία οικονομία και πολύ δύσκολα μπορεί μία κυβέρνηση να ελέγξει τη μείωση των ρυθμών ανάπτυξης χωρίς να πέσει σε ύφεση.

Όπως διαφαίνεται εσχάτως και στην Τουρκία, η υπερθέρμανση της οικονομίας μεταφράζεται, πρώτα, σε πληθωρισμό, ο οποίος διαβρώνει τις αποταμιεύσεις των νοικοκυριών, ιδίως της μεσαίας τάξης. Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός καθιστά λιγότερο ελκυστικά τα προϊόντα της ντόπιας οικονομίας στο εξωτερικό και συμπιέζει τις εξαγωγές. Στον αντίποδα, καθιστά φθηνότερες τις εισαγωγές και ασκεί αυξητικές πιέσεις στο εμπορικό ισοζύγιο, όπως φάνηκε και στην Τουρκία το τελευταίο διάστημα.

Ανορθόδοξες κινήσεις

Καθώς άρχισαν να αντιδρούν οι αγορές και οι ξένοι επενδυτές άρχισαν να βλέπουν την Τουρκία με λιγότερη αισιοδοξία, η Κεντρική Τράπεζα της χώρας αποφάσισε να μειώσει τα επιτόκια και να χαλαρώσει τη νομισματική πολιτική της. Η κίνηση αυτή είχε ως προφανή σκοπό την αναχαίτιση της μειωτικής τάσης που δείχνει το ΑΕΠ το τελευταίο εξάμηνο και την υποτίμηση της τουρκικής λίρας. Η στάση της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας, με βάση την ορθόδοξη οικονομική λογική, θα μειώσει τις τιμές των τουρκικών προϊόντων στο εξωτερικό, ενώ ταυτόχρονα θα τονώσει την αγορά με φθηνότερο χρήμα, δημιουργώντας παράλληλα και συνθήκες νέας τόνωσης του δανεισμού και των επενδύσεων.

Ωστόσο, τα θεμελιώδη στοιχεία της τουρκικής οικονομίας μάλλον απαιτούν την αντίθετη πολιτική. Μπροστά στην υπερθέρμανση και τον πληθωρισμό, δεν ενδείκνυται να μειώνονται τα επιτόκια, αφού αυτή η κίνηση δημιουργεί σοβαρές πληθωριστικές πιέσεις. Ταυτόχρονα, η μείωση των επιτοκίων καθιστά την Τουρκία λιγότερο ελκυστική για τους ξένους επενδυτές. Αυτό το σημείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό, αφού η ανάπτυξη στην Τουρκία μπορεί μεν να στηρίχθηκε στην εγχώρια ζήτηση, όπως αναφέρεται κατά κόρον από τους αναλυτές, αλλά στηρίχθηκε εξίσου και στην ανάπτυξη που δημιούργησαν οι ξένες επενδύσεις. Σε ένα χρονικό σημείο κατά το οποίο η τουρκική οικονομία αντιμετωπίζει τάσεις μείωσης του ΑΕΠ, δεν ενδείκνυνται κινήσεις που να μειώνουν το ενδιαφέρον των ξένων επενδυτών. Επιπλέον, σημειώνεται πως τους τελευταίους 18 με 24 μήνες, παρατηρείται ραγδαία πιστωτική επέκταση, ιδίως σε καταναλωτικά δάνεια (συμπεριλαμβανομένων και των υπεραναλήψεων). Αυτή η επέκταση έχει φουσκώσει την εγχώρια ζήτηση και μαζί της έχει αυξήσει και το ρίσκο αγοράς για το τραπεζικό σύστημα. Η μείωση των επιτοκίων εντείνει αυτές τις ανισορροπίες.

Οι αγορές αντέδρασαν σε αυτή την κίνηση της Κεντρικής Τράπεζας της χώρας, με αμηχανία. Πολλοί αναλυτές δεν δίστασαν να σημειώσουν πως δεν είναι πλήρως κατανοητές οι προθέσεις της νομισματικής πολιτικής της χώρας. Ωστόσο, όπως ήταν οικονομοτεχνικά αναμενόμενο, η λίρα υποχώρησε –και συνεχίζει να υποχωρεί– έναντι του ευρώ και του δολαρίου, ενώ η Κεντρική Τράπεζα της χώρας, έχοντας μειώσει τα επιτόκια, σήμερα αγοράζει λίρες με τα αποθέματά της για να «σκουπίσει» τη ρευστότητα και να κρατήσει το εθνικό νόμισμα της χώρας έναντι των τάσεων υποτίμησης που η ίδια δημιούργησε.

Πίσω όμως από την κίνηση της Κεντρικής Τράπεζας ενδεχομένως να υπάρχει η προσδοκία (ή μάλλον η πληροφορία) από την κυβέρνηση Ερντογάν πως θα ακολουθήσει περίοδος δημοσιονομικής πειθαρχίας και μέτρων λιτότητας. Η κυβέρνηση Ερντογάν έχει ακολουθήσει μια πολιτική δημοσιονομικής χαλάρωσης, με συνεχιζόμενα πακέτα τόνωσης της οικονομίας στο πλαίσιο μιας κεϋνσιανής αντίδρασης στην παγκόσμια οικονομική κρίση. Εδώ και μερικούς μήνες, η συζήτηση στην Τουρκία είναι πότε η κυβέρνηση θα ακυρώσει αυτές τις προσωρινές δαπάνες, οι οποίες ίσως να είναι αχρείαστες μπροστά σε ρυθμούς ανάπτυξης που προσεγγίζουν διψήφιο αριθμό.

Από την άλλη, η Τουρκία καταγράφει δημοσιονομικό έλλειμμα γύρω στο 5% για το 2010 και κοντά στο 3% για το 2011, ενώ το δημόσιο χρέος έχει μειωθεί στο 40% του ΑΕΠ και δεν δημιουργεί προβλήματα. Επομένως, δεν συντρέχει λόγος να «μαζευτούν» οι αναπτυξιακές δαπάνες της χώρας.

Ξένες επενδύσεις

Μία δεύτερη εξήγηση για την κίνηση της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας, σχετίζεται με την κατάσταση στις διεθνείς αγορές. Εάν η Κεντρική Τράπεζα της χώρας αναμένει πως η παγκόσμια οικονομία οδεύει προς ένα δεύτερο κύμα ύφεσης, τότε οι κινήσεις της έχουν κάποια λογική. Μια νέα παγκόσμια ύφεση θα μειώσει δραματικά τις ξένες επενδύσεις στη χώρα, είτε αυτές είναι άμεσες είτε έμμεσες. Ακόμα πιο σημαντική θα είναι η μείωση των ξένων επενδύσεων χαρτοφυλακίου, η οποία θα δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στη χρηματιστηριακή αγορά της χώρας.

Έτσι, με την τεχνητή μείωση των ξένων επενδύσεων στην Τουρκία, θα μειωθεί και η έκθεση της χώρας στους ξένους επενδυτές και, εάν τελικά ακολουθήσει κύμα φυγής λόγω συγκυριών στην παγκόσμια οικονομία, η τουρκική οικονομία θα έχει αποκτήσει αντοχές σε αυτή τη φυγή. Προς αυτή την εξήγηση της ανορθόδοξης πολιτικής που ακολουθεί η Τουρκία, δείχνει και μια άλλη κίνηση της Κεντρικής Τράπεζας, πέρα από τη μείωση των επιτοκίων: Η υποχρέωση διατήρησης αποθεμάτων (required reserve ratio) για τα στοιχεία ενεργητικού (όχι μόνο καταθέσεις) σε ξένο νόμισμα, έχουν αυξηθεί. Σημειώνεται, επίσης, και το «μυστήριο» των δολαρίων-φάντασμα τα οποία κυκλοφορούν σε μεγάλους αριθμούς στην τουρκική οικονομία. Με το μακρύ ιστορικό της αστάθειας που είχε η τουρκική λίρα μέχρι τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, ένα σημαντικό μέρος της οικονομίας είναι δολαριοποιημένο. Σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα της χώρας, το πρώτο τρίμηνο του 2011, εισήλθαν στην οικονομία 10,6 δισ. δολάρια σε σχέση με 56 εκατ. δολάρια το ίδιο εξάμηνο πέρυσι.

Πιθανολογείται πως σημαντικός παράγοντας σε αυτή την εξέλιξη, δεν ήταν η τάση των ξένων επενδυτών, αλλά η επέκταση της γενικής αμνηστίας για επαναπατρισμό πόρων, που δόθηκε στην Τουρκία. Ωστόσο, το γεγονός ότι τα χρήματα Τούρκων που επιστρέφουν είναι σε μορφή δολαρίων –και από άγνωστες, ουσιαστικά, πηγές– ενισχύει την έκθεση της τουρκικής οικονομίας στις συναλλαγματικές διακυμάνσεις, αλλά και στη στάση των ξένων αγορών έναντι της χώρας.

Στο ίδιο πλαίσιο κινούνται και οι προειδοποιήσεις των Τούρκων οικονομολόγων, οι οποίοι προειδοποιούν πως το μεγαλύτερο πρόβλημα για την τουρκική οικονομία παραμένει η έκθεσή της στη διάθεση των ξένων επενδυτών να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν την τουρκική ανάπτυξη. Εάν αντιστραφεί αυτή η τάση, τότε άπαντες φοβούνται πως η Τουρκία θα πέσει σε φάση ύφεσης, με όλα όσα αυτό συνεπάγεται. Ο γνωστός Τούρκος καθηγητής, Κορκούτ Μποράταβ, τονίζει αυτό τον κίνδυνο, ιδίως σε μια περίοδο οπότε και η διεθνής αγορά αποστρέφεται το ρίσκο και τείνει προς ασφαλή προϊόντα όπως το κρατικό χρέος, τα εμπορεύματα και τον χρυσό.

 Μπορεί να τους βγει και σε καλό

Υπάρχει μια άλλη διάσταση στη στάση της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας. Η κίνησή της για μείωση των επιτοκίων σε μια στιγμή που όλα τα θεμελιώδη στοιχεία δείχνουν πως πρέπει να ακολουθηθεί η αντίθετη πολιτική μπορεί να σχετίζεται με τη διόρθωση των διπλών ελλειμμάτων της γείτονος.

Μπορεί το δημόσιο χρέος και το έλλειμμα να είναι σχετικά χαμηλά, αλλά αν συνδυάσει κανείς αυτήν την εικόνα με τις χρηματοδοτήσεις της χώρας από το εξωτερικό, η εικόνα δεν είναι καθόλου ικανοποιητική για τους Τούρκους. Μπορεί το εμπορικό έλλειμμα να βρίσκεται κοντά στο 6% του ΑΕΠ της χώρας και η υποτίμηση της λίρας να δημιουργεί πιέσεις για μείωσή του, αλλά αυτός ο δείκτης δεν σχηματίζει ολόκληρη την εικόνα της οικονομίας.

Η τουρκική οικονομία ζει με μια σοβαρή εξάρτηση στις ξένες επενδύσεις. Ιδίως οι έμμεσες ξένες επενδύσεις, δεν καταγράφονται στους δείκτες. Σύμφωνα με υπολογισμούς διεθνών αναλυτών, περίπου το 50% των χρηματοδοτικών αναγκών της χώρας, ικανοποιείται από το εξωτερικό. Έτσι, στο έλλειμμα των τρεχουσών συναλλαγών, σε συνδυασμό και με το δημοσιονομικό έλλειμμα, πρέπει να υπολογίζονται και οι επενδύσεις που δεν καταγράφονται στους δείκτες. Τα επίπεδα αποταμιεύσεων της Τουρκίας βρίσκονται κοντά στο 12%, αλλά οι επενδυτικές ανάγκες φτάνουν στο 22%, με τη διαφορά να καλύπτεται από ξένους επενδυτές. Επιπλέον, τα 95 δισ. δολάρια περίπου που διαθέτει σήμερα ως αποθεματικό η Κεντρική Τράπεζα της χώρας, μπορούν να καλύψουν μόνο τις μισές από τις εξωτερικές ανάγκες της χώρας.

Ο πιο απλός τρόπος να μειωθεί αυτή η εξάρτηση από το εξωτερικό, είναι να αυξηθούν οι αποταμιεύσεις της κυβέρνησης. Πιο απλά, για να μειωθεί η εξάρτηση της Τουρκίας από μη Τούρκους με άμεσο τρόπο, η χώρα χρειάζεται δημοσιονομικό πλεόνασμα. Αυτό το συμπέρασμα ενδεχομένως να βρίσκεται στο μυαλό της κυβέρνησης Ερντογάν, η οποία μελετά σοβαρά την επιλογή μείωσης των αναπτυξιακών δαπανών. Η ταυτόχρονη μείωση των επιτοκίων και η νομισματική χαλάρωση μπορεί να επιτρέψει στην κυβέρνηση να μειώσει τις δαπάνες της, χωρίς ουσιαστικό αντίκτυπο στην ανάπτυξη. Αυτό το σημείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την τουρκική κυβέρνηση, η οποία στηρίζεται στους έμμεσους φόρους για το 65% των εσόδων της.

Ουσιαστικά, η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας ακολουθεί την αντίθετη λογική από τη γνωστή ρήση του Άλαν Γκρήνσπαν, πως η δουλειά των κεντρικών τραπεζιτών είναι «να απομακρύνουν το μπολ με το παντς, όταν αρχίσει να παίρνει μπρος το πάρτι», δηλαδή, να μειώνει τις πληθωριστικές πιέσεις και την υπερθέρμανση στην οικονομία. Αφού το «μπολ με το παντς» το απομακρύνει η κυβέρνηση Ερντογάν από το «πάρτι», η Κεντρική Τράπεζα φέρνει άλλα «ποτά» για να μη χαλάσει το κέφι στην οικονομία.

Η σκέψη αυτή στέκει στην οικονομική λογική, αλλά αποτελεί ένα πολύ δύσκολο στοίχημα για την τουρκική κυβέρνηση, η οποία δείχνει να πέφτει στον πειρασμό να συνεχίσει τη ραγδαία ανάπτυξη, παρά το γεγονός ότι όλα δείχνουν πως η οικονομία έχει υπερθερμανθεί και πως χρειάζεται σταδιακή αποκλιμάκωση της ανάπτυξης. Υπάρχει, όμως, μια έστω και μικρή πιθανότητα να κερδίσει το δύσκολο στοίχημα η κυβέρνηση Ερντογάν.

Πάντως, για να πετύχει το στοίχημα, η Τουρκία θα πρέπει να στραφεί και προς την καλπάζουσα πιστωτική επέκταση, ιδίως στα καταναλωτικά δάνεια και τις υπεραναλήψεις, τα οποία δημιουργούν επίπλαστη εγχώρια ζήτηση και εντείνουν τις ανισορροπίες στην τουρκική οικονομία. Επιπλέον, η ανάγκη να «κρυώσουν» οι μηχανές της οικονομίας, παραμένει ουσιαστική αν θέλει η γείτων να αποφύγει ένα νέο 2001.

Η τουρκική οικονομία σε αριθμούς

Ανεργία: 9,4%

Νεανική Ανεργία: 17,5%

Πληθωρισμός: 5,33% (πρόβλεψη για το 2011)

Αύξηση τιμών καταναλωτή (CPI): 6,37%

Ισοζύγιο πληρωμών: 6,7%

Δημόσιο χρέος: 42%

Δημοσιονομικό έλλειμμα: -3,5%

Αύξηση πραγματικού ΑΕΠ:5,5%

Πηγές: Τουρκική Κεντρική Τράπεζα, Ινστιτούτο Στατιστικής της Τουρκικής Δημοκρατίας, Economist, Eurostat

2 thoughts on “Τουρκία: H οικονομία φλέγεται, ώρα να κρυώσουν οι μηχανές

  1. Πολύ χρήσιμο να διαβάζουμε απόψεις για τον εχθρό, ιδιαίτερα όταν οι αναφορές των πολιτικών μας περιορίζονται στον «νεοσουλτάνο» Ερντογάν.

    Πολύ χρήσιμο επίσης να διαβάζουμε ορθόδοξη οικονομική ανάλυση, έστω και για ανορθόδοξες οικονομικές πολιτικές.

  2. Ενδιαφέρων. Όλα αυτά που συμβαίνουν αλληλοσυνδέονται πάντως . Αν κάτσει και σκεφτεί κανείς το πως έχουν μεταβληθεί τα πράγματα στην παγκόσμια οικονομία με όλα αυτά που συμβαίνουν με τα νομισματικά ταμεία και τους λίπους νταβατζήδες ( μετά συγχωρήσεως ), εάν δει κανείς την πορεία της σχέσης των νομισμάτων ( π.χ. 1 δολάριο σε ευρώ ) θα καταλήξει ότι το τέλος είναι πάνω – κάτω προβλέψιμο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s