Το βασικό ένστικτο, το φυσικό αέριο και οι μπανάνες της Γκαμπόν

Να μη βγάλει «ολλανδικά μικρόβια» το τρυπάνι στην Αφροδίτη…

Όταν ο ήρωας του βιβλίου «Untapped: The Scramble for Africa’s Oil» επισκέφτηκε μία υπεραγορά στην Γκαμπόν, μπορούσε να αγοράσει τα καλύτερα γκουρμέ τρόφιμα που μπορεί να βρει κανείς: γαλλικά τυριά, ιταλικά κρασιά, fois gras και αμέτρητα άλλα αγαθά. Αλλά ο John εκείνη την ημέρα ήθελε μπανάνες. Ρωτώντας τον πωλητή, έλαβε απάντηση «pas des bananas», σε μία χώρα όπου το μεγαλύτερο μέρος του εδάφους καλύπτεται από παρθένα δάση μπανανόδεντρων.

Κάτι παρόμοιο συνέβη, πολλά χρόνια αργότερα σε μία άλλη γωνιά της γης, όταν στο Αζερμπαϊτζάν «ξανανακαλύφθηκαν» τα κοιτάσματα πετρελαίου. Μέχρι τα μέσα του 2006, οι διεθνείς αναλυτές έβλεπαν τη χώρα και θαύμαζαν την ανάπτυξή της. Φαντάζεται κανείς, πως στις υπεραγορές του Μπακού, έβρισκε ο πελάτης το καλύτερο fois gras.  

Εν τω μεταξύ, όμως, η στροφή προς το πετρέλαιο τράβηξε τεράστιους πόρους και επενδύσεις (ακόμα και εργαζόμενους) από τους άλλους τομείς της οικονομίας, οι οποίοι, σε αντίθεση με τους υδρογονάνθρακες, βίωναν υποχώρηση και διάλυση, αντί για ανάπτυξη. Το 2006, ο κρατικός προϋπολογισμός, κατευθυνόμενος από τα έσοδα των υδρογονανθράκων, αυξήθηκε κατά 80% με αποτέλεσμα να εκτοξεύσει τον πληθωρισμό. Ο πληθωρισμός, δε, ιδίως στα μη εμπορεύσιμα αγαθά και υπηρεσίες, άρχισε να σφυροκοπά την οικονομία, την κοινωνία και τις καταθέσεις των νοικοκυριών.

Το εμπορικό ισοζύγιο, αντί να μειώνεται με τις εξαγωγές πετρελαίου, αυξήθηκε, αφού ο πληθωρισμός στους μισθούς οδήγησε σε ραγδαία αλλά προσωρινή αύξηση των εισαγωγών. Με την σειρά του, το διπλό έλλειμμα στρέφεται πλέον μπούμερανγκ σε μια χώρα που έχει δημόσιο χρέος 10% αλλά δεν βρίσκει δανειστές διότι ουδείς δεν έχει εμπιστοσύνη. Και, με όλα αυτά τα χρήματα, το κράτος περιέπεσε σε αυξημένη διαφθορά και αναποτελεσματικότητα.

Η ιστορία αυτή δεν είναι άγνωστη, ούτε μοναδική. Στο Ιράν το 1973 οι κρατικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 58,3%. Στη Βενεζουέλα κατά 74,5% και στη Νιγηρία κατά 32,2%. Ούτε τα φαινόμενα αυτά αφορούν μόνο στην ανακάλυψη πετρελαίων. Από την αρχαία Αίγυπτο και την απότομη αύξηση στην παραγωγή σιταριού, μέχρι την Ρώμη και τους φτηνούς της σκλάβους, μέχρι ακόμα και την Ισπανία του 16ου αιώνα και το χρυσάφι της νότιας Αμερικής, διάφορες εκφάνσεις της ολλανδικής νόσου έκαναν το φαινόμενο αρκετά καλά γνωστό στους οικονομολόγους.

Ναυπηγίο κτυπημένο από την "ολλανιδική νόσο"....πολλά είναι τα λεφτά!

Πιο πρόσφατα παραδείγματα επίσης υπάρχουν πολλά, από την Ολλανδία (από όπου ονομάστηκε η νόσος), στη νοτιοανατολική Ασία, από τη Νιγηρία μέχρι τον Καναδά και από την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία μέχρι τη Ρωσία.

Κοινά χαρακτηριστικά των παραλλαγών της «ολλανδικής νόσου» είναι οι αυξημένοι κρατικοί προϋπολογισμοί, τα διπλά ελλείμματα και η μαζική υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας. Και, ενώ στην επίσημη θεωρία ο μηχανισμός ξεκινάει από τη συναλλαγματική ισοτιμία, η πολιτική οικονομία της νόσου δείχνει πως ακόμα και χωρίς συναλλαγματικές διακυμάνσεις, το πρόβλημα υφίσταται, μέσα από άλλους μηχανισμούς

Σε αντίθεση με ό,τι λένε τα πιο βασικά μας ένστικτα, η ραγδαία αύξηση του πλούτου δεν λύνει, από μόνη της, τα προβλήματα. Αντίθετα, δημιουργεί περισσότερα και συχνά οδηγεί σε οικονομική καταστροφή, χωρίς καν να υπολογίζονται και οι πολιτικές συνέπειες της διαφθοράς και της κατάρρευσης της παραγωγικότητας του κράτους.

Αυτό δεν σημαίνει πως δεν συμφέρει να βρεις πετρέλαιο ή φυσικό αέριο. Σημαίνει, όμως, πως αν δεν διαχειριστείς προσεκτικά τα έσοδα, τότε θα το μετανιώσεις. Ακόμα και τα μυθικού πλούτου Εμιράτα, το γνωρίζουν αυτό το μάθημα. Το Κατάρ, για παράδειγμα, μετά τη διάσωση 9 τραπεζών του και την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων, τώρα στρέφεται προς άμεσες επενδύσεις και επενδύσεις χαρτοφυλακίου στο εξωτερικό.

Η Κύπρος σήμερα δείχνει να γλυκοκοιτάζει τον πειρασμό που κατέστρεψε πολλούς άλλους. Ο τρόπος διαχείρισης των εσόδων, όμως, εάν τελικά έχουμε όσα ονειρευόμαστε, θα κρίνει κατά πόσον θα το μετανιώσουμε στο μέλλον.

Το βέβαιο είναι πως τα χρήματα πρέπει να μείνουν μακριά από τους πολιτικούς. Η αναζήτηση πολιτικών ενοικίων, ιδίως στην Κύπρο όπου αυτό αποτελεί ένστικτο, μπορεί να οδηγήσει σε τρομακτικά προβλήματα, των οποίων μάλιστα η λύση είναι ακόμα πιο τρομακτική.

Εκτός προϋπολογισμού, και με απόλυτη διαφάνεια, τα χρήματα αυτά θα μπορούν να κατευθυνθούν προς δύο σκοπούς: Πρώτο, την ενίσχυση των παραγωγικών επενδύσεων εντός της Κύπρου, σε συγκεκριμένους τομείς όπως την εκπαίδευση και την τεχνολογία. Δεύτερο, στην αναζήτηση επενδύσεων στο εξωτερικό, σε σταθερές αξίες και επενδύσεις και σε μεγάλα αλλά νηφάλια πρότζεκτ. Πάντα, όμως, εκτός προϋπολογισμού.

Το παράδειγμα της Νορβηγίας μπορεί να διδάξει πολλά, όπως μπορεί και μία στενή μελέτη του παραδείγματος του Κατάρ, το οποίο έκανε και λάθη. Αλλά, όποια μορφή κι αν πάρει ο τρόπος της διαχείρισης ενός μεγάλου πλούτου για την Κύπρο, δεν πρέπει να επιτρέψουμε στα χρήματα αυτά να πέσουν ανεξέλεγκτα μέσα στην οικονομία, ούτε να κρύβονται στους προϋπολογισμούς του κράτους. Τα βασικά μας ένστικτα δεν είναι πάντοτε σωστά και η κοινωνία τελικά υποφέρει όταν τα ακολουθούμε τυφλά.

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει το ΓεΣΥ και να εκπονηθεί Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΜΔΠ).

6 thoughts on “Το βασικό ένστικτο, το φυσικό αέριο και οι μπανάνες της Γκαμπόν

  1. » Το 2006, ο κρατικός προϋπολογισμός, κατευθυνόμενος από τα έσοδα των υδρογονανθράκων, αυξήθηκε κατά 80% με αποτέλεσμα να εκτοξεύσει τον πληθωρισμό.»

    τι σχέση έχει το ένα με το άλλο;

    ο πληθωρισμός έχει να κάνει σε γενικές με το ότι χρήμα χάνει την αξία του δηλαδή εν ολλίγοις όταν αυξάνονται οι τιμές των προιόντων

    πως σχετιζεται το γεγονός ότι αυξήθηκε ο κρατικός προυπολογισμός με την αύξηση του πληθωρισμού;

    • Η αύξηση του προϋπολογισμού, αν δεν είναι αποτέλεσμα αυξημένων εσόδων λόγω αυξημένης δραστηριότητας στην οικονομία, αλλά αν οφείλονται σε αύξηση των εσόδων από εξωγενείς παράγοντες (π.χ. παραγωγή σε γεωτρήσεις από ξένες εταιρείες και εξαγωγή του προϊόντος) είναι σαν να τυπώνει χρήμα η κυβέρνηση και το ρίχνει στην οικονομία.

  2. δηλαδή η παραγωγή ή καλύτερα εξόρυξη πχ πετρελαίου ή φυσικού αερίου δεν είναι έσοδα παραγωγικά που οφείλονται σε αυξημένη δραστηριότητα στην οικονομία;

    η εξαγωγή του προιόντος αυτή η οποία θα φέρει έσοδα

    δηλαδή θα υπάρχει ουσιαστική παραγωγή

    σε αντίθεση με σήμερα που η οικονομία της κύπρου η οποία είναι πλήρως παρασιτική που δεν παράγει απολύτως τίποτα παρά μόνο «υπηρεσίες» εν είδη ξεπλύματος χρήματος για ρωσικά κεφαλαια

    αλλά γιατί είναι σα να τυπώνει χρήμα και το ρίχνει στην οικονομία;

    δεν κατάλαβα πως προκύπτει αυτό το συμπέρασμα

    • Όχι ακριβώς. Η αύξηση του προϋπολογισμού σημαίνει πως αυξάνονται οι κρατικές δαπάνες. Από μόνο του αυτό ενισχύει τον πληθωρισμό. (όπως και η ανάπτυξη). Αλλά στην προκειμένη, έχουμε 1. ένα τομέα που δεν «περνά» μέσα από την οικονομία, παρά μόνο σε μικρό βαθμό. 2. Αύξηση κρατικών εσόδων που δεν προέρχονται από την αύξηση της όικονομικής δραστηριότητας σε άλλους τομείς. 3. Μην ξεχνάς πως βασικό μέρος της οαλλνιδκής νόσου, είναι πως δεν αυξάνονται οι υποδομές, η παραγωγικότητα και γενικά οι πόροι (αυξάνονται αλλά ελάχιστον). Το θέμα είναι η στροφή των πόρων από άλλους (κια ιδίως μη εμπορεύσιμους) τομείς, προς τον τομέα που έχει ραγδαία ανάπτυξη. Έτσι, οι κρατικές δαπάνες δεν είναι αποτέλεσμα αυξημένων εσόδων λόγω της ανάπτυξης στην γενική οικονομική δραστηριότητα, αλλά είναι αποτέλεσμα των μεγάλων, απότομων εσόδων του κράτους από ένα και μόνο τομέα.

      Είναι, φυσικά, όπως λες, «παραγωγή» το πετρέλαιο, εάν και εφόσων περνά σε μεγάλο βαθμό μέσα από την οικονομία. Όταν είναι α) κρατικό, β) δεν δημιουργεί απασχόληση άμεσα γ) είναι περιορσμένη η επιρροή του σε παρεμφερείς υπηρεσίες και δ) δημιουργεί μόνο κρατικά έσοδα, τότε ναι είναι σαν να τυπώνει χρήμα το κράτος.

      Μ

      Επίσης σημείωσε πως μιλάμε για μεγάλη αύξηση στις συγκεκριμένες περιπτώσεις.

      Επίσης, δεν μπορώ να συμφωνήσω πως η μεταποίηση, ας πούμε, ή η βιομηχανία είναι οι μόνες «παραγωγικές» δραστηριότητες. Οι υπηρεσίες είναι βασική παραγωγή σε μια σύγχρονη οικονομία. Το θέμα δεν είναι να παράγεις «πράγματα», αλλά προστιθέμενη αξία. Εκεί είναι όλη η ιστορία.

      Στις περιπτώσεις της ολλανδικής νόσου, φυσικά το πράγμα ξεκινά από το συνάλλαγμα και τις ραδγαίες εξαγωγές (αυτό εξηγεί ακόμα πιο εύκολα το πιο πάνω περί «τυπώματος χρημάτων»). Αλλά και χωρίς αυτό τον μηχανισμό, το πρόβλημα είναι πάντα πως η τάση είναι τα χρήματα να μην μεταφράζονται σε επενδύσεις/αύξηση παραγωγικότητας, ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και βελτίωση της ικανότητας της οικονομίας να παράγει προστιθέμενη αξία. Αντίθετα, τα χρήματα μεταφράζονται σε δαπάνες μάλλον αχρείαστες και την αναζήτηση πολιτικών ενοίκίων. Αυτό το είδαμε σχεδόν παντού.

      Σε κάθε περίπτωση, η ΡΑΓΔΑΙΑ αύξηση των κρατικών δαπανών την στιγμή που οι πόροι (κεφάλαια, υποδομές κτλ) συγκεντρώνονται σε ένα μόνο τομέα (που συνήθως έχει ξένους ιδιοκτήτες) δημιουργεί πληθωριστικές πιέσεις.

  3. Παράθεμα: Η κατάρα των…αερίων « Η πελλάρα εν ΠΟΛΛΩΝ λογιών

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s