Η δομή της τραπεζικής επανάστασης

Μπαίνουμε σε νέα εποχή, με υψηλό ρίσκο και χαμηλή μόχλευση

Μπαίνουμε σε νέα εποχή, με υψηλό ρίσκο και χαμηλή μόχλευσηΜέσα σε λίγες ημέρες, ο Γιώργος Βασιλείου, ο Ανδρέας Ηλιάδης, ο Ανδρέας Βγενόπουλος και ο Μάκης Κεραυνός έκαναν αναφορά στη ριζική αλλαγή του μοντέλου στο οποίο βασίζονται οι τράπεζες. Το ίδιο αναφέρει και στη σημερινή του συνέντευξη ο Αθανάσιος Ορφανίδης. «Μας παρότρυναν», είπαν οι τραπεζίτες, να βασίσουμε τη μόχλευσή μας στα κρατικά ομόλογα, προκαλώντας έντονες συζητήσεις ανάμεσα στους δημοσιογράφους.

Απαραίτητο ανάγνωσμα...

Σε ένα εξαιρετικά σημαντικό βιβλίο, «Η δομή των επιστημονικών επαναστάσεων», ο Τόμας Κουν κάνει αναφορά στη μετατόπιση του υποδείγματος (paradigm shift). Αν δεν ήταν τόσο ταλαιπωρημένη εσχάτως η έκφραση αυτή, ίσως να μιλούσαμε για τέτοια μετατόπιση.
Πάντως, οι αλλαγές που βλέπουμε γύρω μας είναι τεράστιες. Δεν αλλάζουν μόνο τα μοντέλα, όπως ειπώθηκε την περασμένη εβδομάδα, ούτε αλλάζουν απλώς οι θεωρίες, αλλά αλλάζει ολόκληρη η κοσμοθεωρία –ά λα Κουν– σε δύο επίπεδα.

Πρώτη –και μικρότερη– είναι η αλλαγή στον τρόπο που λειτουργεί το ρίσκο. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, οι διεθνείς αγορές, οι επενδυτές και οι χρηματοπιστωτικοί οίκοι ανακάλυψαν πως το ρίσκο δεν τους αρέσει.

H αρχή είχε γίνει με τη θρυλική LTCM, την εταιρεία που έστησε ο πρώην αντιπρόεδρος της εξίσου θρυλικής Salomon Brothers. Με τη βοήθεια νομπελιστών, κτίστηκαν μοντέλα με τα οποία η LTCM μπορούσε να αποφύγει τα ρίσκα και να αποκομίζει αποδόσεις της τάξης του 40% μέσα από την εκμετάλλευση του αρμπιτράζ. Όπως ήταν φυσικό, η LTCM κατέρρευσε το 1998 και εξαφανίστηκαν 4,6 δισ. δολάρια.

Σήμερα φάνηκε το ίδιο λάθος και ένα από τα αγαπημένα σχόλια αυτής της στήλης, προερχόμενη από τον Πωλ Κρούγκμαν, δείχνει να επαληθεύεται πλήρως: Η Γουόλ Στριτ δεν χρειάζεται οικονομολόγους, αλλά κβαντικούς φυσικούς επιστήμονες, διότι μόνο αυτοί κατέχουν τα μαθηματικά αρκετά καλά για να λειτουργούν τα μοντέλα. Ένα από τα μαθήματα της κρίσης, με τα τοξικά προϊόντα, ήταν πως το ρίσκο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της λειτουργίας της αγοράς, όπως γνωρίζουν πολύ καλά όλοι οι φοιτητές της παραδοσιακής πολιτικής οικονομίας. Όταν οι οίκοι και τα hedge funds επιχείρησαν να αποστειρώσουν τις λειτουργίες τους και να παρακάμψουν το ρίσκο, εξαφανίζοντάς το σε ειδικά γραμμένες εταιρείες σε νησιά της Καραϊβικής, αυτό δεν μπορούσε να διαρκέσει για πάντα.

Σήμερα βλέπουμε τραπεζίτες και χρηματιστές που θέλουν να διώξουν από πάνω τους το ρίσκο, στον αντίποδα των μικρών οικογενειακών επιχειρήσεων που το αποφεύγουν διά της αδράνειας, αφού όλοι μάθαμε σε εύκολες, απλές και φθηνές λύσεις. Ωστόσο, το πρώτο σημαντικό μάθημα είναι πως μια οικονομία –αλλά και μια επιχείρηση, ισχύει το ίδιο– για να λειτουργήσει σωστά, πρέπει να διαχειρίζεται το ρίσκο και όχι να το αποφεύγει. Μάθημα πρώτο: Αν αποφεύγεις το ρίσκο, κάποτε θα σε βρει. Αν δεν το αναγνωρίσεις, δεν διαχειρίζεσαι καλά τη δουλειά σου.

Αυτό φάνηκε και στις τράπεζες, οι οποίες υποφέρουν και από τις «παροτρύνσεις», τη δεύτερη –και μεγαλύτερη– αλλαγή στο μοντέλο που είχαμε μπροστά μας. Οι τράπεζες «παροτρύνονταν» μέσα από το ίδιο το σύστημα και τις υποθέσεις στις οποίες ήταν κτισμένο, να βασίζουν τη μόχλευσή τους στα κρατικά χρέη. Καταρχάς είναι κάπως «αγένεια» να μην κατέχεις κρατικό χρέος των χωρών όπου δραστηριοποιείσαι. Δεύτερο, το κρατικό χρέος αποτελεί μια καλή και ρευστή εξασφάλιση κατά του συναλλαγματικού ρίσκου. Επιπλέον, τα κράτη δεν χρεοκοπούν. Αν γίνει κανένα κούρεμα, θα κόψουν «λίγο από τις άκρες», αλλά κι αυτό είναι εξαιρετικά απίθανο. Εξάλλου, (ή γι’ αυτό) η στάθμιση ρίσκου για τα κρατικά ομόλογα είναι 0%.

Ωστόσο, υπήρχε και μία άλλη υπόθεση, λιγότερο «τραπεζική» και περισσότερο σχετική με την πολιτική οικονομία. Όταν χρεοκοπεί ένα κράτος, αυτό δεν γίνεται ξαφνικά και μέσα σε ένα κενό. Πριν από τη χρεοκοπία του –ή το χειρότερο, ταυτόχρονα με αυτή– βιώνει κανείς και άλλες καταστάσεις. Υψηλό πληθωρισμό και ανεργία. Βαθειά ύφεση. Κοινωνική αναταραχή, ίσως και επαναστάσεις. Νομισματική κατάρρευση. Στρατό στους δρόμους, αναρχία και πολιτική αστάθεια.

Με άλλα λόγια, πριν ή μαζί με τη χρεοκοπία ενός κράτους, έχουμε και μια σειρά από γεγονότα που είναι τόσο καταστροφικά, που τα χρήματα που θα χάσεις ποντάροντας στο κρατικό χρέος, είναι το μικρότερο από τα πολλά προβλήματα που έχεις.

Όλα αυτά έχουν αλλάξει. Ακόμα και στην αναταραχή της Ελλάδας και την πολιτική φαρσοκομωδία των τελευταίων ημερών, δεν είδαμε να φτάνει η κατάσταση σε ένα τέτοιο σημείο. Η Αστυνομία λειτουργεί, τουλάχιστον όσο λειτουργούσε πάντα. Τα νοσοκομεία επίσης. Ο στρατός υπάρχει και τα δικαστήρια κάνουν τη δουλειά τους. Ακόμα και τα σχολεία δουλεύουν. Το κράτος χρεοκόπησε, αλλά δεν διαλύθηκε. Πρόσφατα, αυτή η στήλη έγραψε πως η υφή, το ύφος και ο ρόλος των κρατών αλλάζει ριζικά. Η κατάρρευση του μοντέλου για την οποία μιλούν οι τραπεζίτες, σχετίζεται άμεσα με αυτό.

Μάθημα δεύτερο: Τα κράτη δεν είναι ό,τι ήταν παλιά. Ένα πιστωτικό γεγονός μπορεί να συμβεί χωρίς να διαλύσει το κράτος.
Μάλλον μπαίνουμε σε μια εποχή μειωμένης μόχλευσης και ενδεχομένως μικρότερων τραπεζών. Και, μαζί τους σε μια εποχή πιο αργής αλλά και πιο συνετής ανάπτυξης. Εδώ και δύο χρόνια περίπου, η συζήτηση στη Βασιλεία (κυριολεκτικά, εκεί) άρχισε να εντείνεται. Και όλοι πρέπει να προσαρμοστούμε.

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει το ΓεΣΥ και να εκπονηθεί ουσιαστικό Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΜΔΠ).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s