Δεκαοκτώ χρόνια στη Γαλλία…

Η Γαλλία βγήκε από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με ένα αίσθημα ευφορίας. Η νέα εποχή ήταν γεμάτη υποσχέσεις και, σε αντίθεση με τους άλλους νικητές του πολέμου, τα πρώτα χρόνια έδειχνε οικονομικά ισχυρή. Μάλιστα, ο συντηρητισμός της οικονομίας και η εξάρτησή της από μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις θωράκισαν τη χώρα από το κραχ του 1929, αφού τα χρηματιστήρια δεν αποτελούσαν το βασικό μέσο χρηματοδότησης της οικονομίας. Όταν άρχισε η Μεγάλη Ύφεση, οι Γάλλοι είχαν τα μεγαλύτερα αποθέματα χρυσού, ασφαλείς μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), μεγάλες επενδύσεις στο εξωτερικό, και εμπορικό πλεόνασμα. Ακόμα και τα χρέη του πολέμου προς τις ΗΠΑ είχαν, σε μεγάλο βαθμό, αποπληρωθεί, έστω κι αν αυτό έγινε λόγω της καταβολής πολεμικών αποζημιώσεων που επιβλήθηκαν με μερική επιτυχία από τους Γερμανούς.

Ακόμα και οι κρατικοί προϋπολογισμοί ήταν υπολογισμένοι, με τη Γαλλία να δίνει πολύ μεγάλη έμφαση στην «αρετή του προϋπολογισμού» (vertu budgétaire). Αλλά, πίσω από τα χαρούμενα χρόνια του επίχρυσου μεσοπολέμου, η γαλλική οικονομία είχε προβλήματα. Συνεχείς κυβερνήσεις υιοθετούσαν όλο και μεγαλύτερους περιορισμούς στο εμπόριο για να προστατέψουν την αγροτική τους παραγωγή, η οποία δεν είχε ακόμα υιοθετήσει σύγχρονες μεθόδους και μηχανήματα.

Οι εισαγωγικοί δασμοί που εισήχθησαν στις αρχές της δεκαετίας του 1930 δεν κατάφεραν τίποτε παραπάνω από την αύξηση των τιμών των σιτηρών στην Αυστραλία και έτσι η χώρα στράφηκε προς τους ποσοτικούς και άλλους περιορισμούς στις εισαγωγές. Τα επιτόκια παρέμειναν υψηλά για να είναι ελκυστικό το φράγκο, ενώ η αποστροφή από τη συσσώρευση κεφαλαίου ουσιαστικά απέκλεισε τον εκσυγχρονισμό της γεωργίας και της βιομηχανίας με νέες τεχνολογίες.

Σύντομα, η ανεργία άρχισε να αυξάνεται απότομα. Η κυβέρνηση Λαβάλ (αλλά και οι επόμενες) προσπάθησαν να μειώσουν τους μισθούς, αλλά η συγκράτηση του κρατικού μισθολογίου αποδείχθηκε αδύνατη. Οι πραγματικές συντάξεις από το δημόσιο αυξήθηκαν 46% σε πέντε χρόνια και οι πραγματικοί μισθοί αυξήθηκαν μεταξύ 19 και 21 τοις εκατόν, αλλά οι αντιδράσεις εξασφάλιζαν συνέχιση της αυξητικής πορείας. Έτσι, η «αρετή του προϋπολογισμού» χάθηκε σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα και η Γαλλία μπήκε για τα καλά σε πορεία οικονομικής αστάθειας.

Η συνεχιζόμενη διάβρωση της οικονομικής ισχύος της Γαλλίας την κατέστησε ιδιαίτερα ευάλωτη όταν με τη Μεγάλη Ύφεση η πίτα του διεθνούς εμπορίου συρρικνώθηκε απότομα. Η χαμηλή εξάρτηση από τις χρηματιστηριακές αγορές προστάτεψε για λίγο τη χώρα, αλλά σύντομα φάνηκε πως η Γαλλία δεν μπορούσε να ανταγωνιστεί τις πιο ταλαιπωρημένες, αλλά και πιο αποδοτικές οικονομίες των γειτόνων της, όπως του Ηνωμένου Βασιλείου.

Σύντομα, η πρώτη σοσιαλιστική κυβέρνηση στην ιστορία της χώρας υιοθέτησε μια σειρά από μεταρρυθμίσεις, όπως ο περιορισμός του χρόνου εργασίας και η θεσμοθέτηση της πληρωμένης άδειας. Ωστόσο, και η κυβέρνηση του Λεόν Μπλουμ απέτυχε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα και να αποφύγει την ανεργία και τις απεργίες.

Leon Blum: Άλλο αν θέλεις κι άλλο αν μπορείς...

Τελικά, στα μέσα του 1936 οι κοινωνικοί εταίροι «συμφώνησαν» να αυξήσουν τους μισθούς κατά 15%, ενώ η κυβέρνηση υιοθέτησε πλαφόν στις τιμές των σιτηρών σε μια προσπάθεια να ενισχυθούν τα χαμηλά εισοδηματικά στρώματα. Ταυτόχρονα, άρχισαν και οι κρατικοποιήσεις μεγάλων επιχειρήσεων, ιδίως στρατιωτικού υλικού. Η πολιτική αστάθεια και οι συνεχείς αλλαγές πολιτικής, έδιωξαν, τελικά, και τους τελευταίους ξένους επενδυτές.

Μετά από δύο χρόνια, η Γαλλία θα άλλαζε ξανά κυβέρνηση. Πριν από την παραίτησή του το 1938, ο Μπλουμ είδε τα ξένα κεφάλαια (τη δύναμη της γαλλικής οικονομίας) να εγκαταλείπουν τη χώρα, ενώ και ο ίδιος υποχρεώθηκε, όχι μόνο να υποτιμήσει το φράγκο, αλλά και να ανακοινώσει πως οι λεγόμενες «κοινωνικές μεταρρυθμίσεις» θα αναστέλλονταν.

Η πορεία της Γαλλίας από το 1920 μέχρι το 1938, θυμίζει κάτι από Κύπρο. Η αυτοπροστασία μέσα από τον συντηρητισμό, η δύναμη των ΜμΕ και η έλκυση ξένων κεφαλαίων αποτελούν και στη δική μας περίπτωση κεντρικά γνωρίσματα της οικονομίας.

Το ίδιο όμως συμβαίνει και με τη διάβρωση της ανταγωνιστικότητας, τη διάλυση της κάθε «αρετής στον προϋπολογισμό» και στην ανικανότητα να συγκρατηθούν οι κρατικές δαπάνες, κυρίως στο μισθολόγιο και στις συντάξεις. Παρόμοια είναι, επίσης, και η αποτυχία των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων και των τεχνητών αυξήσεων στα εισοδήματα, χωρίς ταυτόχρονη βελτίωση της παραγωγικότητας.

Αλλά το σημαντικότερο μάθημα από τον γαλλικό μεσοπόλεμο, είναι πως τα όποια μέτρα και μεταρρυθμίσεις, όταν λαμβάνονται άτολμα και μισά-μισά, δεν μπορούν να έχουν το θεμιτό αποτέλεσμα. Εάν οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις του Μπλουμ συνοδεύονταν ταυτόχρονα με ριζικές αλλαγές (όπως η υποτίμηση του νομίσματος, η αύξηση της συσσώρευσης κεφαλαίου για να γίνουν επενδύσεις και να βελτιωθεί η παραγωγικότητα και η μείωση των δαπανών του κράτους), ο μεσοπόλεμος της Γαλλίας ίσως να ήταν πολύ διαφορετικός.

Μπορεί σήμερα η Κύπρος να μην είναι αντιμέτωπη με «γερμανικά πάνζερ» όπως οι Γάλλοι του τέλους της δεκαετίας του 1930, αλλά η πραγματικότητα είναι πως βλέπουμε στα μάτια μια κρίση που μας έφερε στα όρια της οικονομικής επιβίωσης. Η μοναδική επιλογή, ενώ ακόμα υπάρχει λίγος χρόνος, είναι να αποφασιστούν όλα τα μέτρα μια κι έξω. Έχοντας, όμως, πάντοτε υπόψη πού ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα, αλλά και τη σημασία της δικής μας «αρετής του προϋπολογισμού».

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει το ΓεΣΥ και να εκπονηθεί Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΜΔΠ).

2 thoughts on “Δεκαοκτώ χρόνια στη Γαλλία…

  1. Loved the fact you talk about economic history. However, you forgot to mention the largest of all problems of France of course — a massively overvalued currency, pegged on gold, and a sterilization of the gold inflows in the country. At the same time France defeat lies squarely to the fact that balanced budgets prevented a re-armament in depth, such as the one achieved by Germany. So i think your comparison is saying very different lessons for Cyprus: 1) We should leave the Euro (expensive currency pegged with Germany) and depreciate our currency 2) We should sack the governor of the Central Bank of Cyprus because he sterilization 60% of foreign hot money. But i am sure none of these ideas are welcome!

    • Ok, you saw through the problem in the example. But here is one very important point:

      I do agree that a big chunk of the problem in France was the gold standard and the insistent sterilization, all of which was geared precisely towards one aim: To avoid devaluation. In fact, when it did come, it was too little, too late. But this was more of a «particular», a very specific problem.

      The more «general» issue is that, while it was clear from the start that they needed to allow the economy to work out on its own, to lower tariffs and quotas, to allow accumulation of capital so that investment and modernization was possible, to fix fiscal imbalances, to lower g-spending and so it, they did exactly what WE are doing now:

      Little by little, follow inadequate little steps that are not enough, hoping that each half-measure would save the day, so they’d avoid the difficult choices.

      In the case of France, much like in Cyprus now, there was a direct connection between the fiscal problem and the monetary problem. This is not necessary, of course, but in the two cases of France and Cyprus, it was connected. So again, here the lesson is fix your spending while you can.

      But the most important «general» lesson, I think, is that when you KNOW what needs to be done, and you try to get away with doing less, in the end things can only get worse.

      One last point, as food for though: Besides the silly insistence on not devaluing, there was also a flip-side on the monetary problem, and that had a lot to do with the decline in productivity (for all the well-know, typical reasons). Also, France had a strong currency and attracted many foreign investors, but the structural problems stopped all that money from making its way into the economy, which would have applied inflationary forces on production. So the strong international position didn’t HAVE to lead to problems. It only did because structural problems in the real economy (which came through regulation of the labor market, minimal effectiveness of the k-market etc) were the REAL problem: They were the mechanism by which a strong currency remained strong (under the gold standard) and led to all a that sclerosis.

      So the big question is: Could France have avoided all those problems that came with a persistently strong currency if, from 1920 onwards it followed policies of a more OPEN economy? I suspect that yes, although it would be an interesting discussion. perhaps over coffee??
      M

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s