Συγκλίνουν οι αναλυτές για το αέριο

Στο τραπέζι για τα καλά το θέμα της διακυβέρνησης

Πρόσφατες ακαδημαϊκές αναλύσεις καταδεικνύουν αναδεικνύουν το ρόλο των θεσμών για το φυσικό αέριο

Πέρα από τις άμεσες θετικές επιπτώσεις που έχει η ανεύρεση του φυσικού αερίου για την οικονομία, πολύ καλά γνωστοί είναι και οι κίνδυνοι. Με βάση μια μακρά σειρά παραδειγμάτων, τα οποία πάνε πίσω εκατοντάδες χρόνια, οι οικονομολόγοι συναινούν στο συμπέρασμα πως οι απότομες αυξήσεις στα έσοδα μιας οικονομίας (και ιδίως τα κρατικά έσοδα) αποτελούν μέγα κίνδυνο. Μάλιστα, ο όρος «κατάρα των πόρων» (resource curse) έχει εδραιωθεί ανάμεσα στους αναλυτές.

...και μετά;

Ωστόσο, η σχετική βιβλιογραφία δείχνει ταυτόχρονα πως η ανεύρεση πόρων δεν είναι απαραίτητα κακή εξέλιξη για μια οικονομία. Η έκβαση εξαρτάται, σε πολύ μεγάλο βαθμό, από τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη διαχειρίζονται τα έσοδά τους. Το πιο σημαντικό συμπέρασμα, στο οποίο συμφωνούν ουσιαστικά όλοι οι αναλυτές, είναι πως το μυστικό της επιτυχίας, για τις ελάχιστες περιπτώσεις όπου οι φυσικοί πόροι δημιούργησαν θετικό «σοκ» σε μια οικονομία, είναι οι θεσμοί του κράτους και η απαγόρευση στους πολιτικούς να διαχειριστούν τα έσοδα.

Οι σχετικές αναλύσεις, μάλιστα, δείχνουν να έχουν φτάσει σε απτά συμπεράσματα, και πλέον τα ακαδημαϊκά άρθρα που ασχολούνται με το θέμα, επικεντρώνονται στην περεταίρω ανάλυση εμπειρικών δεδομένων με στόχο την μοντελοποίηση των συμπερασμάτων που είναι ήδη ευρέως αποδεκτά.

Η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία εμπεριέχει συμπεράσματα που είναι εξαιρετικά σημαντικά και για την Κύπρο, η οποία σε μερικά χρόνια θα έχει μπροστά της σημαντικά έσοδα από την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων της. Οι συνταγές θέλουν, πάνω από όλα, τα έσοδα να αξιοποιούνται εκτός προϋπολογισμού.

Δημοσιονομική πολιτική

Ενδιαφέρουσα είναι η πρόσφατη ανάλυση/ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας του Amany el Anshasy, που εκδόθηκε στο Journal of Applied Business and Economics. Σημειώνει: «Η βιβλιογραφία σχετικά με την διασύνδεση της δημοσιονομικής πολιτικής και των εσόδων από υδρογονάνθρακες (πετρέλαιο), επίσης ενισχύεται. Ορισμένες μελέτες έχουν τεκμηριώσει πως η σχέση αιτίου και αιτιατού (causality), ρέει από τα έσοδα των υδρογονανθράκων προς την δημοσιονομική πολιτική, δείχνοντας έτσι πως υπάρχει μια προκυκλική πολιτική δαπανών».  Πιο απλά, οι χώρες που έχουν έσοδα από φυσικούς πόρους, τείνουν να αυξάνουν τις δημοσιονομικές τους δαπάνες με βάση αυτά τα έσοδα, δαπανώντας τα έτσι με τρόπο που δεν είναι παραγωγικός.

Μάλιστα, η ίδια μελέτη σημειώνει πως η πολιτική δαπανών του κράτους αποτελεί «κλειδί» στην διαδικασία μετάδοσης των πιέσεων στους τομείς που υποφέρουν: Με την στροφή που κάνει η οικονομία προς τον τομέα που μεγαλώνει ραγδαία και επιφέρει υψηλά έσοδα και κέρδη, οι επενδύσεις εγκαταλείπουν τους άλλους τομείς της οικονομίας οι οποίοι αρχίζουν να υποχωρούν. Επιπλέον, η στροφή του εργατικού δυναμικού, μέσα σε μερικά χρόνια, προς τον τομέα που καταγράφει υψηλά κέρδη –σε αυτή την περίπτωση, το φυσικό αέριο- δημιουργεί σπανιότητα και αυξάνει τους μισθούς. Έτσι, οι τομείς που δεν αναπτύσσονται, και ιδίως εκείνοι που απευθύνονται στην τοπική αγορά και δεν είναι εξαγώγιμοι, υποφέρουν από δραστική μείωση της ανταγωνιστικότητας και υψηλό πληθωρισμό. Τελικά, μέσα από την επίπτωση που έχει αυτό το φαινόμενο στην πραγματική νομισματική ισοτιμία, η οικονομία αρχίζει να υποφέρει παρά (ή, μάλλον, εξ αιτίας) των υψηλών εσόδων από τους φυσικούς πόρους, όπως το φυσικό αέριο.

Όλα εδώ αρχίζουν...

Αυτή η διαδικασία είναι πολύ καλά γνωστή και είναι μια εκδοχή της Ολλανδικής Νόσου. Ωστόσο,  η αναφορά el Anshasy καταδεικνύει κάτι ακόμα πιο σημαντικό, όσον αφορά στην δημοσιονομική πολιτική: Οι πρόσφατες αναλύσεις των ακαδημαϊκών περιοδικών εντοπίζουν σημαντικά τεκμήρια τα προβλήματα που δημιουργούνται, «περνούν μέσα» από την δημοσιονομική πολιτική. Δηλαδή, οι κρατικές δαπάνες αποτελούν αγωγό των πιέσεων από τον κλάδο των φυσικών πόρων όπως το φυσικό αέριο, στην υπόλοιπη οικονομία.

Έτσι, ο ρόλος των κρατικών δαπανών είναι διπλός. Πρώτο, μέσα από αυτές δημιουργούνται πληθωριστικές πιέσεις λόγω της τάσης να κατασπαταλούνται τα έσοδα και να αυξάνονται οι δαπάνες αναλόγως τον εσόδων. Έτσι, αυξάνεται η έκθεση –και η ευαισθησία- της οικονομίας στις διακυμάνσεις των τιμών των φυσικών πόρων. Δεύτερο, πέρα από τα προβλήματα που δημιουργούν οι κρατικές δαπάνες σε «πρώτο χρόνο», σε δεύτερο στάδιο λειτουργούν και ως μέσο διά του οποίου η ανάπτυξη του τομέα των φυσικών πόρων μεταφράζεται σε πιέσεις στους άλλους τομείς.

«Αδηφάγο κράτος»

Επιπλέον, η πρόσφατη ακαδημαϊκή βιβλιογραφία σημειώνει πως, μέσα από την προκυκλική τάση των δημοσίων δαπανών έναντι των εσόδων από τους φυσικούς πόρους, επίσης μεταδίδει στην υπόλοιπη οικονομία τις επιπτώσεις των σοκ στις τιμές πετρελαίου (ή φυσικού αερίου). Σημαντική, όμως, είναι και η τάση των αυξημένων δαπανών να μετατοπίζουν τις ξένες επενδύσεις, οι οποίες είναι εκ φύσεως πιο παραγωγικές, τόσο σε προστιθέμενη αξία, όσο και σε θέσεις εργασίας.

Αυτό είναι το «φαινόμενο της αδηφαγίας» στο οποίο αναφέρθηκε και η Leonor Coutinho σε πρόσφατο άρθρο της με τίτλο «The Resource Curse and Fiscal Policy» (Η κατάρα των πόρων και η δημοσιονομική πολιτική) που εκδόθηκε από το Cyprus Economic Review. Η κα. Coutinho γράφει πως, με το αίσθημα πως «υπάρχουν μπόλικα χρήματα» να επικρατεί στην πολιτική σκηνή, ενισχύεται όλο και περισσότερο η αναζήτηση πολιτικών ενοικίων και οι πιέσεις από ομάδες συμφερόντων. Το αποτέλεσμα είναι να κατασπαταλούνται τα έσοδα χωρίς να υπάρχει μακροπρόθεσμο όφελος για την κοινωνία. Πρέπει, πάντως, να σημειωθεί πως, εξ ορισμού, η δαπάνη (ιδίως από τον δημόσιο τομέα) χωρίς αντίκρισμα υπό την μορφή πραγματικής προστιθέμενης αξίας, είναι πληθωριστική.

Πάντως, ο κ. el Anshasy σημειώνει πως το φαινόμενο αυτό εντοπίζεται κυρίως σε χώρες «υψηλής πολιτικής πόλωσης», ενώ η κα. Coutinho αναφέρεται και στον ρόλο και την ανεξαρτησία των κρατικών θεσμών. Αυτά τα σημεία θα πρέπει να λειτουργήσουν προειδοποιητικά για την Κύπρο, όπου το κλίμα πληροί και τα δύο «κριτήρια».

Πάντως, εξαιρετικά σημαντικό συμπέρασμα, γενικότερα στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία, είναι πως οι φυσικοί πόροι και τα υψηλά απότομα έσοδα δεν αποτελούν απαραίτητα «κατάρα για μια οικονομία». Χαρακτηριστικά, ο el Anshasy σχολιάζει πως οι φυσικοί πόροι  δεν είναι οι ίδιοι κάτι το αρνητικό. «Μάλλον είναι η δυνητική τους επίδραση στα πολιτικά κίνητρα, τους θεσμούς, τα επίπεδα και διαμόρφωση των κρατικών δαπανών, την βιομηχανοποίηση και την πολιτική σταθερότητα που οδηγεί κακές επιδόσεις ανάπτυξης».

Μπορεί για τους οικονομολόγους αυτά τα συμπεράσματα να είναι λίγο-πολύ αυτονόητα, αλλά στην Κύπρο δεν φαίνεται να τους δίνεται η πρέπουσα σημασία. Εάν δεν γίνει προσεκτική διαχείριση των πόρων του φυσικού αερίου, όμως, το φυσικό αέριο θα μπορούσε να μετατραπεί και σε «κατάρα». Κάτι τέτοιο δεν έχει προεξοφληθεί, αλλά θα πρέπει, από το 2012, να αρχίσει προσεκτικός σχεδιασμός με βάση όσα είναι πλέον γνωστά για τα έσοδα από τους φυσικούς πόρους. 

Info

Υπάρχουν πολλές πηγές και αναλύσεις γύρω από την «κατάρα των πόρων», αλλά και την ολλανδική νόσο που πολύ συχνά προκαλεί την «κατάρα». Μερικά άρθρα που ξεχωρίζουν, είναι:

>Iimi Atsushi, “Escaping the Resource Curse: Evidence fromBotswanaand the Rest of the World”; IMF economic review, 2007, Vol. 54, No. 4  

> Leonor Coutinho: “The Resource Curse and Fiscal Policy”;CyprusEconomic Review, Vol. 5, No. 1, pp. 43-70 (2011).

> Drelichman, Mauricio; Voth, Hans-Joachim, “The Sustainable Debts of Philip II: A Reconstruction of Castile’s Fiscal Position, 1566-1596”; The Journal of Economic History 70. 4 (Dec 2010): 813-842.

> Paul Collier, “The political Economy of Natural Resources”, Social Research; Winter 2010, Vol. 77, No. 4

> Gaylord, Sylvia, «From Windfall to Curse? Oil and Industrialization in venezuela,1920 to the Present», Latin American Politics and Soxiety 52.3 (Fall 2010)

>Stoner-Weiss, Kathryn,»Russia and the Global Financial Crisis: The end of ‘Putnism’?» The Brown journal of World Affairs, 15.2 (Spring 2009) 

>Orogun, Paul, «Resource control, revenue allocation and petroleum politics in Nigeria: The Niger Delta Question» Geojournal, 74.5 (2010)

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s