Οι 4 προκλήσεις του 2012

 

Ασχέτως της επίσημης ανακοίνωσης για την ύπαρξη ουσιαστικού μεγέθους κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην επικράτεια της Κύπρου, το 2012 θα είναι έτος προκλήσεων – και επομένως και ευκαιριών. Σε μεγάλο βαθμό, το μέλλον της οικονομίας θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο θα τύχουν διαχείρισης οι δυσκολίες των επόμενων 12 ετών, με την ανάπτυξη –από την οποία θα εξαρτηθούν όλες οι άλλες παράμετροι– να είναι από μηδενική έως αναιμική.

Παρά τις μεγάλες προσδοκίες που δημιουργεί, με το τέλος του 2011, η επιβεβαίωση ύπαρξης κοιτασμάτων φυσικού αερίου, η εξέλιξη της οικονομίας δεν υπόσχεται να είναι εύκολη. Χαρακτηριστικό είναι, μάλιστα, το γεγονός πως σε ορισμένες κατηγορίες προϊόντων και υπηρεσιών –ιδίως στο λιανικό εμπόριο– παρατηρούνται αποπληθωριστικές τάσεις. Το ΔΝΤ σημειώνει πως η μείωση της συνολικής ζήτησης έχει τη θετική της πλευρά, αφού μειώνει το εμπορικό έλλειμμα και αποκλιμακώνει τον πληθωρισμό.

Πάντως, θα πρέπει να αναμένεται πως η άμεση αντίδραση της αγοράς στην είδηση για το κοίτασμα «Αφροδίτη» θα είναι θετική, με τις «προκαταρκτικές» κινήσεις και τα ανοίγματα εν όψει της εκμετάλλευσης να δίνουν κάποια ώθηση στην οικονομία.

1. Σε πολιορκία τα δημόσια οικονομικά

 Η δυναμική των δυνητικών εσόδων από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου δεν ανατρέπει την ανάγκη για νέα μέτρα εξυγίανσης 

Η πρώτη μεγάλη πρόκληση έχει να κάνει με τα δημόσια οικονομικά. Με την ανάπτυξη στα τέλη του 2011 να κυμαίνεται στα όρια της ύφεσης, οι εκτιμήσεις για τα προβλεπόμενα έσοδα του κράτους για το 2012 μπορούν εύκολα να μην επαληθευτούν.

Η εξυγίανση της οικονομίας θα πρέπει να προχωρήσει με ταχύτερους ρυθμούς, πέρα από το πρώτο –και πολύ σημαντικό– βήμα που έχει ήδη γίνει με την ψήφιση του προϋπολογισμού και περίπου 20 μέτρων ενίσχυσης των ταμείων του κράτους. Σημαντικό στοιχείο είναι το γεγονός ότι όσα μέτρα έχουν ήδη προχωρήσει, είναι εκ φύσεως προσωρινού χαρακτήρα και δεν προσφέρουν λύσεις σε βάθος χρόνου. Ο υπουργός Οικονομικών θα κληθεί να προχωρήσει με απτά αποτελέσματα στο ζήτημα της ΑΤΑ, ενώ ταυτόχρονα θα υποχρεωθεί να μειώσει περαιτέρω το λίπος της δημόσιας υπηρεσίας, το οποίο μεταφράζεται σε σπατάλες.

Επιπλέον, όλα δείχνουν πως οι «δύσκολες» αποφάσεις για το κρατικό μισθολόγιο δεν έχουν ακόμα φτάσει στο τέλος τους και το πολιτικό σκηνικό θα αναγκαστεί να ασχοληθεί εκ νέου μαζί τους.

Σημαντική ανάσα, πάντως, έχει πάρει η Δημοκρατία από το ρωσικό δάνειο. Παρ’ όλο που η σύναψη της σχετικής συμφωνίας με τη Ρωσία αντιμετωπίζεται ως μέσο επίλυσης των προβλημάτων δανεισμού και διαχείρισης του δημόσιου χρέους, η σημαντικότερη παράμετρος του δανείου έχει να κάνει με τη ρευστότητα του κράτους, η οποία, μάλιστα, μέσα στον Δεκέμβριο είχε φτάσει σε οριακό σημείο. Οι επιπτώσεις της ανεπάρκειας στη ρευστότητα θα ήταν καταστροφικές, αν δεν υπήρχε το ρωσικό δάνειο.

Ωστόσο, την ίδια στιγμή, δεν έχουν αμβλυνθεί τα προβλήματα δανεισμού. Το δάνειο από τη Μόσχα ικανοποιεί τις ανάγκες του κράτους μέχρι τον Απρίλιο (εάν οι τράπεζες δεν ανανεώσουν το χρέος που κατέχουν) ή μέχρι τα μέσα του φθινοπώρου (εάν το ανανεώσουν). Έτσι, μια πολύ σημαντική πρόκληση για την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης θα είναι να δώσει τα σωστά μηνύματα με τρόπο πειστικό στις αγορές, με την ελπίδα πως θα ανοίξει η αγορά για την Κυπριακή Δημοκρατία. Η μεγαλύτερη ελπίδα από όλες, όμως, βασίζεται σε μια τελική συμφωνία για την έκδοση ευρωομολόγου. Πάντως, η κυβέρνηση προσανατολίζεται προς άλλη διμερή συμφωνία/δάνειο, αυτή τη φορά από την Κίνα, με την οποία υπάρχει ήδη επαφή.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, η κυβέρνηση θα βρεθεί αντιμέτωπη με νέο κύμα μέτρων. Μετά την ψήφιση της «εξάδας» μέτρων στις Βρυξέλλες, δεν μπορεί πλέον να αναβληθεί η εξυγίανση των προϋπολογισμών. Θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο πως νέα μέτρα, ιδίως στον δημόσιο τομέα, θα τεθούν, εκ των πραγμάτων, στο τραπέζι. Ο Μηχανισμός Στήριξης, αν και πιο απομακρυσμένος από ό,τι ήταν πριν τις 15 Δεκεμβρίου, παραμένει υπαρκτός κίνδυνος για την οικονομία, παρ’ όλο που θα πρέπει να αναμένεται «χαλάρωση» της στάσης των οίκων αξιολόγησης.

2. Μεγάλη η πρόκληση του εταιρικού φόρου

 Αναμένεται και μετατόπιση του πλούτου και των ευκαιριών, ελέω «Αφροδίτης» 

Σοβαρό ζήτημα για την πορεία της οικονομίας θα είναι και η έκβαση των εξελίξεων σχετικά με την επιβολή ενιαίας (ή «συντονισμένης») εταιρικής φορολογίας στην Ε.Ε. Η σκέψη αυτή, την οποία προωθούν κατά κύριο λόγο η Γαλλία και η Γερμανία, αντιμετωπίζει ισχυρές αντιδράσεις από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιρλανδία, η Κύπρος, το Λουξεμβούργο και η Μάλτα. Μέχρι σήμερα, οι αντιδράσεις αυτές, και κυρίως εκείνες των Βρετανών, είχαν βάλει «στο ράφι» τις σκέψεις για εναρμόνιση του εταιρικού φόρου.

Ωστόσο, με την απομόνωση των Βρετανών μετά τις πρόσφατες εξελίξεις στο Συμβούλιο, ανοίγει πλέον ο δρόμος για επαναφορά των προτάσεων στο προσκήνιο. Μάλιστα, στο τελευταίο Συμβούλιο, ο Ιρλανδός πρωθυπουργός, Έντα Κένι, ταξίδεψε στις Βρυξέλλες με μεγάλη συνοδεία 16 συμβούλων, οι οποίοι θα του προσέφεραν υποστήριξη σε περίπτωση που οι Γαλλογερμανοί έθεταν το συγκεκριμένο θέμα στο τραπέζι.

Πρέπει να θεωρείται πολύ πιθανόν το ζήτημα αυτό να συζητηθεί εκ νέου μέσα στο 2012. Για την Κύπρο, η οποία επιθυμεί να μετατραπεί σε επιχειρηματικό και χρηματοπιστωτικό κέντρο παρά την πεπαλαιωμένη της νομοθεσία και τις μεγάλες αδυναμίες της κρατικής μηχανής, ο εταιρικός φόρος αποτελεί βασικότατο μέσο έλκυσης ξένων επιχειρήσεων. Γι’ αυτό και μία «υποχρεωτική» αύξηση του συντελεστή (ίσως και στο 17%, όπως συζητήθηκε αρχικά) μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική, αφού στην καλύτερη περίπτωση θα βάλει μπλόκο στην εισροή ξένων επιχειρήσεων και στη χειρότερη θα οδηγήσει σε φυγή τους, με όλα όσα αυτό συνεπάγεται.

Η κυβέρνηση θα πρέπει να διαχειριστεί αυτό τον μεγάλο κίνδυνο για την οικονομία. Από τη μια, καλείται να παρουσιάσει δημόσια οικονομικά που να μην ξεπερνούν απλώς τους κινδύνους ενός Μηχανισμού Στήριξης, αλλά και να δείχνουν αρκούντως υγιή για να μη δικαιολογείται μια νέα αύξηση σε οποιαδήποτε φορολογία. Από την άλλη, καλό θα ήταν να βρίσκεται, από σήμερα, σε επαφή με άλλες χώρες που θέλουν να μπλοκάρουν μια πιθανή αύξηση στον εταιρικό φόρο, όπως η Ιρλανδία.

3. Πιέσεις στην πραγματική οικονομία

Η πραγματική οικονομία ασθμαίνει κάτω από την πίεση της διπλής κρίσης. Από τη μια, η δημοσιονομική κρίση έχει πλήρως εκδηλωθεί, ασκώντας ισχυρές πιέσεις στη ρευστότητα, παγώνοντας έτσι τα στοιχεία ενεργητικού των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων και αυξάνοντας σημαντικά τα επιτόκια στην αγορά. Η ασάφεια για το μέλλον, ιδίως όσον αφορά στους μισθούς, τις απολύσεις, τις νέες φορολογίες, αλλά και την ικανότητα του κράτους να εισπράξει έσοδα, δημιουργούν μια ιδιαίτερα κακή συγκυρία.

Την ίδια στιγμή, σοβεί μια τραπεζική κρίση, με τις μεγάλες τράπεζες του τόπου, όπως η Κύπρου και η Λαϊκή, να αισθάνονται πιέσεις στη ρευστότητα. Οι πιέσεις αυτές έχουν ήδη οδηγήσει τραπεζικούς οίκους που μέχρι πρότινος θεωρούνταν «ασφαλείς», σε μείωση ακόμα και των υφιστάμενων πιστώσεων και της ρευστότητας. Εξάλλου, όπως καταγράφεται στα αποτελέσματα του ΧΑΚ (του οποίου οι συναλλαγές αφορούν σχεδόν εξ ολοκλήρου τις μεγάλες τράπεζες), τα στοιχεία ενεργητικού υποχώρησαν, κατά περίπου 75% μέσα στο 2011.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί πως πολλές από τις δυσκολίες που παρουσιάζονται στην πραγματική οικονομία, μπορούν να αποδειχθούν διορθωτικές. Μπορεί τα προβλήματα να οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι οι τράπεζες –και ιδίως οι μεγαλύτερες– αποσύρουν ρευστότητα από το παζάρι, αλλά ταυτόχρονα είναι σαφές πως, πριν ακόμα και από το 2008, ένα μεγάλο μέρος του δανεισμού γινόταν εκτός των ορίων της χρηστής διαχείρισης ρίσκου. Αυτό δεν αφορά μόνο τις μεγαλύτερες τράπεζες αλλά και τα ΣΠΙ.

Το πιο θετικό στοιχείο για την πραγματική οικονομία θα πρέπει να θεωρείται, πλέον, η ανακοίνωση για το κοίτασμα φυσικού αερίου. Παρ’ όλο που τα προβλήματα απομόχλευσης, ελλιπών πιστώσεων και γενικά της ρευστότητας πιέζουν τις επιχειρήσεις, πρέπει να αναμένεται πως το κλίμα (ίσως και υπερβολικής) ευφορίας θα δώσει μια σημαντική τόνωση στην οικονομία, τουλάχιστον κατά τους πρώτους μήνες του 2012.

Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεφεύγει της προσοχής μας το δεδομένο πως η ανακάλυψη της Noble Energy δεν θα προκαλέσει απλώς μια καθαρή αύξηση των εργασιών στην οικονομία αλλά και μια σημαντική μετατόπιση της δραστηριότητας. Μπορεί, για παράδειγμα, να παρατηρείται αύξηση του ενδιαφέροντος για ακίνητα, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως οι developers που σήμερα αισθάνονται πιέσεις θα ανακουφιστούν – αντίθετα, η κινητικότητα αφορά σε νέα πρότζεκτ και νέους «παίκτες» στην αγορά.

4. Η ώρα της αλήθειας (και) για τις τράπεζες

Τα προβλήματα των δημοσίων οικονομικών επιδεινώνονται και από τη μεγάλη δυνητική υποχρέωση που μπορεί να προκύψει για το κράτος σε περίπτωση που κάποια τράπεζα δεν καταφέρει να αυξήσει την κεφαλαιακή της βάση ή χρειαστεί διάσωση για άλλο λόγο. Πάντως, όλα δείχνουν πως οι μεγάλες τράπεζες του τόπου θα καταφέρουν να εξασφαλίσουν τα κεφάλαια που χρειάζονται, χωρίς ωστόσο η πορεία αυτή να είναι χωρίς κινδύνους.

Ενδείξεις από την αγορά, αλλά και στοιχεία από την Κεντρική Τράπεζα, δείχνουν πως το τραπεζικό σύστημα συνεχίζει «δυναμικά» την απομόχλευση με στόχο να μειώσει την έκθεσή του και να αυξήσει τα κεφάλαια.

Πολύ σημαντική εξέλιξη αποτελεί η απόφαση της ΕΚΤ για ενίσχυση της ρευστότητας στην Ευρωζώνη, γεγονός που πιθανότατα θα ανακουφίσει και τις κυπριακές τράπεζες, επιτρέποντάς τους να επιστρέψουν στο «παζάρι» των πιστώσεων. Ωστόσο, όλα εξαρτώνται και από την έκβαση του PSI και από το τελικό μέγεθος του χτυπήματος που θα δεχτούν οι τράπεζες από το ελληνικό «κούρεμα».

Η πορεία των τραπεζών, εκτός από το «σενάριο Αρμαγεδδών» της διάσωσης, θα επηρεάσει άμεσα και την πορεία της οικονομίας. Σε μια πολύ δύσκολη περίοδο για τις επιχειρήσεις, τραπεζικοί οίκοι –ακόμα και οι δύο μεγάλοι του τόπου– ανακαλούν πιστώσεις και μειώνουν τις δανειακές τους ροές, σε μια προσπάθεια να ενισχύσουν τα κεφάλαιά τους μέσα από την απομόχλευση, αλλά και να τονώσουν τη ρευστότητά τους, η οποία δέχεται σοβαρές πιέσεις.

Επιπλέον, σημαντικό είναι και το πλήγμα που δέχονται τα στοιχεία ενεργητικού των νοικοκυριών (αλλά και των επιχειρήσεων) από τη δραματική μείωση στις αξίες του μετοχικού κεφαλαίου των τραπεζών.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, το πιο σημαντικό θα είναι να αποφευχθεί μια πιθανή διάσωση, κάτι που δεν πρέπει ακόμα να αποκλείεται, με δεδομένες και τις πιέσεις στις αξίες των μετοχών, οι οποίες δυσκολεύουν ορισμένα από τα σχέδια ενίσχυσης κεφαλαίων.

Δεν πρέπει να παραβλέπεται επίσης και το γεγονός ότι ένα σημαντικό μέρος του χαρτοφυλακίου των τραπεζών είναι προβληματικό, όχι μόνο στην ελληνική αλλά και στην κυπριακή αγορά, όπως διαφαίνεται από το γεγονός ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια στο σύνολό τους ξεπερνούν το 13% των χορηγήσεων (συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που έχουν εξασφαλίσεις).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s