Το σοκ του Γκορμπατσόφ

Η Κύπρος χρειάζεται τη δική της θεραπεία και τα δικά της μέτρα. Αυτά συνεπάγονται τη συνέχιση των κινήσεων για δημοσιονομική λιτότητα, αλλά ταυτόχρονα και την προώθηση ορισμένων κινήσεων που θα αφαιρέσουν αχρείαστα βαρίδια από τον λαιμό της οικονομίας. Ίδωμεν…

Την εποχή των μεταρρυθμίσεων, ορισμένες χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ ακολούθησαν μια «θεραπεία του σοκ». Άσχετα με τις θεωρίες συνωμοσίας που επικρατούν σε ορισμένους κύκλους, η πραγματικότητα είναι πως αυτή η μέθοδος είχε εξαιρετικά αποτελέσματα, όχι μόνο σε χώρες όπως η Τσεχία και η Πολωνία, αλλά και νωρίτερα, σε χώρες όπως το Περού και η Βολιβία, και έσωσε εκατομμύρια άτομα από βαθύ ανθρώπινο πόνο.

"Τα ευλο'ημένα με τούτον τον Γιέλτσιν! Άλλο μπόρεις κι άλλο Boris"

Στη Ρωσία όμως –και αλλού– δεν συνέβηκε το ίδιο. Στην αρχή, ο Γκορμπατσόφ αρνήθηκε επίμονα να ακολουθήσει την ίδια τακτική, αν και τελικά έκανε το αντίθετο λάθος, με την υπερβολικά βραδεία προώθηση της περεστρόικα. Αργότερα, ο Γιέλτσιν επιχείρησε να περάσει τα καλώδια στην οικονομία και να την υποβάλει σε θεραπεία σοκ. Το αποτέλεσμα ήταν ολέθριο.

Η ίδια πολιτική, σε διαφορετικές περιπτώσεις, έφερε διαφορετικά αποτελέσματα. Μια από τις εξηγήσεις δόθηκε, αργότερα, από τον ίδιο τον Γκορμπατσόφ: «Στην Πολωνία υπήρχε ακόμα ιδιωτική ιδιοκτησία και κάποια εμπειρία με τις αγορές. Στην ΕΣΣΔ, όμως, τα πάντα ήταν ρυθμισμένα πολύ αυστηρά, με βάση προγράμματα. Για ολόκληρες γενιές, δεν είχαμε αγορές για ιδιωτικά προϊόντα. Δεν είχαμε τα στελέχη, τους μηχανισμούς και τους νόμους για να περάσουμε αυθημερόν στην ελεύθερη οικονομία». Εδώ που τα λέμε, η Πολωνία τα κατάφερε χάρη στην επιπλέον βοήθεια του ΔΝΤ και του «κουρέματος» κατά 50% των χρεών της.

Είναι –ή μάλλον πρέπει να είναι– ξεκάθαρο πως οι ίδιες πολιτικές δεν φέρνουν πάντα τα ίδια αποτελέσματα.

Σήμερα γίνεται μια έντονη συζήτηση για τα μέτρα ανάπτυξης και τη λιτότητα. Ακούσαμε, μάλιστα, και το εκπληκτικό ότι η συγκράτηση των μισθών στο Δημόσιο επηρέασε την οικονομία. Ξεχνούν ορισμένοι πως οι μισθοί αυτοί προέρχονται από δάνεια (στην προκειμένη, από το εσωτερικό, που επιδεινώνουν τη ρευστότητα και αυξάνουν τα επιτόκια) ή από φόρους. Με άλλα λόγια, ορισμένοι επιμένουν πως πρέπει να βάλουμε φόρους και να πάρουμε δάνεια από την αγορά για να τονώσουμε την κατανάλωση.

Η λύση των προβλημάτων πρέπει να ανταποκρίνεται, όμως, στην παθογένεια που τα προκαλεί. Γι’ αυτό και τα τόσα μέτρα «για την ανεργία» που έλαβε η κυβέρνηση δεν κατάφεραν τίποτε το ουσιαστικό. Η ανεργία λύνεται με ανάπτυξη. Τίποτε άλλο.

Στην Κύπρο, έχουμε υψηλά επιτόκια, αποκλεισμό του κράτους από τις αγορές, υψηλό πληθωρισμό και, τέλος, ανεπαρκή ρευστότητα και απομόχλευση των τραπεζών. Όλα αυτά είναι αλληλένδετα. Εδώ έγκειται η παθογένεια της ανάπτυξης και, αν δεν λυθούν αυτά τα προβλήματα, όλα τα άλλα μέτρα για την ανάπτυξη θα είναι χωρίς ουσία.

Η λογική της λιτότητας πολύ λανθασμένα συγχέεται με το ζήτημα των αναπτυξιακών δαπανών. Η λιτότητα δεν είναι «αντι-κεϋνσιανή». Μάλιστα, με τη λογική ότι μειώνει τα επιτόκια και αυξάνει τη ρευστότητα, είναι απόλυτα «κεϋνσιανή». (Για τους φοιτητές: Μετατοπίζει την καμπύλη LM προς τα πάνω αντί προς τα κάτω και την IS προς τα αριστερά αντί προς τα δεξιά). Ισοδυναμεί, δηλαδή, με «αναπτυξιακό έργο». Κάτω από ορισμένες, πολύ ειδικές συνθήκες, όπως τις σημερινές στην Κύπρο, ακόμα και η λιτότητα είναι αναπτυξιακή, με δεδομένο και το γεγονός ότι το κράτος «πληρώνεται» για πολύ περισσότερα από όσα προσφέρει.

Μέσα στο ίδιο πλαίσιο εμπίπτουν και τα αυτονόητα: απλές κινήσεις που έχουν μεγάλη προστιθέμενη αξία για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Αν το κράτος υλοποιούσε της 7 παραινέσεις της Κομισιόν και του Συμβουλίου (το οποίο αποφάσισε, με κυπριακή ψήφο, ομόφωνα), θα είχαν γίνει ουσιαστικές κινήσεις για την ανάπτυξη. Το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων, για παράδειγμα, θα τόνωνε τον ανταγωνισμό, ενώ η πραγματική μείωση της γραφειοκρατίας θα είχε οικονομικό αντίκρισμα. Επιπλέον, υπάρχουν δύο ακόμα κινήσεις που πρέπει να γίνουν: Πρώτο, το κράτος να αρχίσει να υλοποιεί όσα υπόσχεται. Τα κίνητρα για έξοδο από τον τουρισμό, για παράδειγμα, εξαγγέλθηκαν προ πολλού, αλλά η υλοποίηση ήταν περίεργη και επιλεκτική και μόνο χρηστή διοίκηση δεν μύριζε.

Δεύτερο, εκεί όπου ο ιδιωτικός τομέας μπορεί να αναπτυχθεί, το κράτος οφείλει να φύγει από τα πόδια του. Πρέπει να κάνει μόνο ό,τι καταφέρνει καλύτερα από τους ιδιώτες και να ασκεί ρόλο επιτηρητή στα υπόλοιπα. Η αδειοδότηση καζίνο εμπίπτει σε αυτά τα πλαίσια, όπως εμπίπτει και η προώθηση της νομοθεσίας για τα διεθνή εμπιστεύματα. Στο συγκεκριμένο, όπως και σε άλλες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ο ανταγωνισμός μάς προσπερνά και εμείς παρακολουθούμε αμέριμνα, ενώ η Μάλτα, η Ουγγαρία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τα πριγκιπάτα της Ευρώπης ελκύουν τις καταθέσεις –και εμμέσως τις επενδύσεις, τόσο άμεσες όσο και χαρτοφυλακίου– από τους μεγιστάνες και ολιγάρχες που με τόσο κόπο κάναμε φίλους μας.

Όπως με τη «θεραπεία σοκ» στις ταλαιπωρημένες οικονομίες και με τα μέτρα λιτότητας, το αποτέλεσμα των πολιτικών που ακολουθούνται εξαρτάται από τις ιδιαιτερότητες της κάθε περίπτωσης. Η Κύπρος χρειάζεται τη δική της θεραπεία και τα δικά της μέτρα. Αυτά συνεπάγονται τη συνέχιση των κινήσεων για δημοσιονομική λιτότητα, αλλά ταυτόχρονα και την προώθηση ορισμένων κινήσεων που θα αφαιρέσουν αχρείαστα βαρίδια από τον λαιμό της οικονομίας. Ίδωμεν…

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει το ΓεΣΥ και να εκπονηθεί Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΜΔΠ). Και, πάνω από όλα, τα έσοδα από το φυσικό αέριο πρέπει να μείνουν αυστηρώς εκτός προϋπολογισμού.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s