Κι ακόμα πού είσαι…

Τα χαρακτηριστικά της οικονομίας δείχνουν πως το πρόβλημα της ανεργίας είναι βαθύτερο από την ύφεση

Η συνεχιζόμενη αύξηση της ανεργίας, η οποία έφτασε πλέον το 10%, όπως είχαν πολλοί προβλέψει, έχει εντείνει τις ανησυχίες για περαιτέρω επιδείνωση των δεικτών. Η αυξητική τάση της ανεργίας αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στη συνεχιζόμενη μείωση της οικονομικής δραστηριότητας και στο γεγονός ότι η οικονομία βρίσκεται εντός των ορίων τεχνικής ύφεσης.

Ωστόσο, τα στοιχεία που αφορούν στο 2011, δημιουργούν ένα επιπλέον ερώτημα, το οποίο θα πρέπει να απαντηθεί πριν να γίνουν επιπρόσθετες κινήσεις για αντιμετώπιση του προβλήματος. Τα στοιχεία δείχνουν, για παράδειγμα, πως οι δαπάνες χρηματοδότησης των εργοδοτών που απασχολούν ανέργους, δεν αποφέρουν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Κι αυτό, διότι ουσιαστικά χρηματοδοτούνται οι εργοδότες που ούτως ή άλλως θα προχωρούσαν σε προσλήψεις, αντί να ενθαρρύνονται οι εργοδότες που δεν επιθυμούν να απασχολήσουν επιπλέον προσωπικό, για να αλλάξουν τον σχεδιασμό τους.

Μέρος του προβλήματος είναι καταφανώς διαρθρωτικό. Εδώ και χρόνια, το Υπουργείο Οικονομικών εκτιμούσε πως, με ανάπτυξη της τάξης του 3%, η οικονομία θα είναι σε θέση να μειώνει οριακά την ανεργία, δηλαδή να δημιουργεί αρκετές θέσεις εργασίας για να απασχολεί τους νεοεισερχόμενους, και κάποιους επιπλέον. Αυτή η εκτίμηση δεν ανατρέπεται, αλλά θα πρέπει να δοθεί επιπλέον έμφαση στο γεγονός ότι από μόνη της η ανάπτυξη δεν αποτελεί εχέγγυο για μείωση της ανεργίας στην κυπριακή οικονομία.

Απόδειξη των δεδομένων αυτό, αποτελούν τα επίσημα στοιχεία για το 2010 και το 2011. Το 2010, παρά την αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 1,1%, η ανεργία εκτινάχθηκε από 5,3% σε 6,2%. Πέρυσι, η οικονομία αναπτύχθηκε αναιμικά κατά 0,5%, αλλά και πάλι η ανεργία σημείωσε μεγάλη αύξηση, από 6,2% σε 7,8%.

Το προφανές είναι πως η ανάπτυξη, από μόνη της, δεν είναι ικανή να συγκρατήσει τον ρυθμό της ανεργίας. Αυτό το συμπέρασμα κρίνεται ως εξαιρετικά σημαντικό, αφού δεν επιτρέπει την οποιαδήποτε αισιοδοξία πως το όριο του 10%, στο οποίο έφτασε ήδη ανεργία, αποτελεί ανώτατο όριο. Έτσι, θα πρέπει να αναμένεται επιπλέον αύξηση του δείκτη ανεργίας μέσα στο έτος. Παράλληλα, όμως, το συμπέρασμα αυτό μπορεί να «ενημερώσει» τη χάραξη πολιτικής για αντιμετώπιση του προβλήματος. Είναι δε προφανές πως ο περιορισμός των αντιδράσεων της κυβέρνησης στην πολιτική της χρηματοδότησης των εργοδοτών, δεν μπορεί να δώσει λύση στο πρόβλημα και μάλλον αποτελεί σπατάλη πόρων.

Πάντως, η ανάπτυξη χωρίς ταυτόχρονη αύξηση της απασχόλησης, είναι χαρακτηριστικό που εμφανίζεται σε πολλές περιπτώσεις και δεν αποτελεί κυπριακή ιδιαιτερότητα. Με την κάθε οικονομική κρίση, παρατηρούνται μετατοπίσεις στην οικονομία, οι οποίες αλλάζουν τα δεδομένα, ενώ και οι προσδοκίες τής οικονομίας παραμένουν αρνητικές μέχρις ότου η έξοδος από την κρίση να είναι αναμφισβήτητη.

Μετατοπίζεται η δραστηριότητα

Στην Κύπρο, η σημαντικότερη μετατόπιση έγινε από τον τομέα της ανάπτυξης ακινήτων, στον οποίο καταγραφόταν μία σημαντική φούσκα μέχρι και την αρχή της κρίσης, προς τις υπηρεσίες. Σε αντίθεση, όμως, με τις κατασκευές, οι υπηρεσίες χαρακτηρίζονται από χαμηλή ένταση απασχόλησης. Απασχολούν, δηλαδή, λιγότερους υπαλλήλους ανά ευρώ παραγωγής. Έτσι, μπορεί να καταγραφεί ανάπτυξη του ΑΕΠ, εάν η πτώση στα ακίνητα είναι μικρότερη από την άνοδο στις υπηρεσίες, αλλά ταυτόχρονα να αυξάνεται και η ανεργία. Την ίδια στιγμή, πρέπει να σημειωθεί και η μείωση των ενεργών κλινών στον τουρισμό, η οποία, επίσης, ενισχύει την ανεργία. Σε κάποιο βαθμό, αυτό φαίνεται πως συμβαίνει στην κυπριακή οικονομία.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα αυτού του φαινομένου, είναι πως η ανεργία που δημιουργεί είναι διαρθρωτικής φύσης, αφού τα άτομα που κατέχουν τις δεξιότητες που απαιτούνται σε τομείς όπως οι κατασκευές και ο τουρισμός, δύσκολα μπορούν να απασχοληθούν σε άλλες υπηρεσίες και δη χρηματοοικονομικές. Έτσι, από τις μετατοπίσεις πρέπει να αναμένεται σταδιακή αύξηση του χρόνου κατά τον οποίο οι άνεργοι παραμένουν άνεργοι. Αυτό ακριβώς το φαινόμενο παρατηρείται στην Κύπρο τους τελευταίους 36 μήνες. Μοναδική λύση, πέρα από το εκ νέου φούσκωμα μιας προσωρινής φούσκας, με όσα αυτό συνεπάγεται, είναι ένα ευρείας κλίμακας πρόγραμμα μετεκπαίδευσης.

Μικρότερη απασχόληση

Την ίδια στιγμή, παρατηρείται και μείωση της απασχόλησης. Έτσι, λιγότεροι εργαζόμενοι παράγουν μεγαλύτερο ΑΕΠ. Είναι καλά γνωστό πως οι εργαζόμενοι στην Κύπρο δέχονται τους τελευταίους μήνες αυξημένες πιέσεις, τόσο στα ωράρια, όσο και στη συνολική τους παραγωγή, αφού πολλές επιχειρήσεις προχωρούν σε αναδιάρθρωση των εργασιών τους.

Ήδη καταγράφονται στην αγορά  πολλές κινήσεις εξορθολογισμού σε πολλές επιχειρήσεις, οι οποίες επιθυμούν αφενός να μειώσουν τα κόστη παραγωγής και αφετέρου να αυξήσουν την παραγωγικότητα. Ιδίως όσον αφορά σε βιομηχανία και μεταποίηση, ενημέρωση και εμπόριο (λιανικό αλλά και χονδρικό) παρατηρείται αρκετά έντονα αυτό το «διπλό» φαινόμενο. Αυτές οι κινήσεις αφορούν στην εισαγωγή νέων μεθόδων παραγωγής, στον επανασχεδιασμό των προϊόντων, στην ανάθεση μέρους των εργασιών σε εξωτερικούς συνεργάτες (outsourcing), αλλά και σε αναδιαρθρώσεις των εταιρειών, που πολλές φορές είναι και ριζικές.

Εξαιρέσεις αποτελούν συγκεκριμένοι κλάδοι, και ιδίως οι κατασκευές και ο τουρισμός, όπου όλα τα στοιχεία και ενδείξεις δείχνουν πως οι εργοδότες δεν αισθάνονται την ανάγκη βελτίωσης της παραγωγικότητας. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι η παραγωγικότητα θεωρείται δεδομένη, ενώ λόγω της καθόδου ξένων εργατών, τα κόστη παραγωγής μπορούν ακόμα να συγκρατηθούν. Ταυτόχρονα, πολλοί στους κλάδους αυτούς αισθάνονται πως η παραγωγικότητα είναι δεδομένη, χωρίς ουσιαστικές αυξομειώσεις. Ωστόσο, τα στοιχεία που δείχνουν μαζικές απολύσεις το τελευταίο διάστημα, δεν συνοδεύονται από πληροφορίες για ουσιαστικές κινήσεις εξορθολογισμού.

Εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο αποτελεί και η δραματική αύξηση της αδήλωτης εργασίας, η οποία μειώνει τα κόστη παραγωγής εις βάρος των βασικών δικαιωμάτων των εργαζομένων, και η οποία αποτελεί ένα τεράστιο κοινωνικό –αλλά και οικονομικό– πρόβλημα. Οι όποιες λύσεις για την ανεργία, θα πρέπει απαραιτήτως να περιλαμβάνουν μια πιο ουσιαστική προσπάθεια για πάταξη της αδήλωτης και παράνομης εργασίας. Τα διαθέσιμα στοιχεία επιβεβαιώνουν –με ένα ερωτηματικό να πλανάται σχετικά με την παράνομη απασχόληση– πως δεν ευθύνονται ούτε οι μετανάστες, ούτε ακόμα και τα φτηνά εργατικά χέρια για την ανεργία. Κι αυτό διότι η συνολική απασχόληση στην κυπριακή οικονομία έχει μειωθεί κατά 8.500 χιλιάδες θέσεις εργασίας μεταξύ 2008 και 2012.

 

 

Οι προσδοκίες

Την ίδια στιγμή, πρέπει να θεωρείται δεδομένο πως ο ρόλος των προσδοκιών (αυτό που κακώς αποκαλείται «ψυχολογία») είναι εξαιρετικά σημαντικός. Με την αβεβαιότητα που υπάρχει, δεν επιθυμούν οι επιχειρήσεις στο σύνολό τους να κάνουν «ανοίγματα», με επέκταση εργασιών, νέα καταστήματα ή γραμμές παραγωγής ή καινούργια προϊόντα. Έτσι, τηρούν στάση αναμονής μπροστά σε τρία στοιχεία: Πρώτο, το άγνωστο για το μέλλον του τραπεζικού τομέα, δεύτερο το άγνωστο για τα δημόσια οικονομικά και την όλο και πιο πιθανή ένταξη της Κύπρου σε Μηχανισμό, και τέλος την αβεβαιότητα που αφορά στη λήψη νέων μέτρων, την αύξηση στους φόρους, κανόνες κ.ά. Τα τρία αυτά στοιχεία είναι, προφανώς, αλληλένδετα. Εξαιτίας της σταδιακής λήψης μέτρων που παρατηρήθηκε, η οποία δεν μπορούσε να πείσει πως έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία λήψης μέτρων, αλλά και εξαιτίας της «ομίχλης» που επικρατεί στις τράπεζες και τα δημόσια οικονομικά, δεν μπορεί να αυξηθεί η απασχόληση.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s