Εφιάλτης η δραχμή (και) στην Κύπρο

Η κρίση στην Ελλάδα, ιδίως μετά και την αποτυχία συγκρότησης κυβέρνησης, έχει καταστήσει ορατό πλέον το ενδεχόμενο η χώρα να οδηγηθεί εκτός του ευρώ. Το ενδεχόμενο αυτό κρίνεται μεν ορατό, αλλά παραμένει απομακρυσμένο, στο παρόν στάδιο. Ωστόσο, έχει γίνει κατανοητό πλέον πως το μεγαλύτερο ερώτημα δεν είναι τόσο πώς θα εξέλθει η Ελλάδα από τη βαθύτατη και παρατεταμένη κρίση που φέρνει τη χώρα στο όριό της, αλλά κατά πόσον μία νέα εμπειρία της ίδιας φύσης θα είναι αναπόφευκτη και στο μέλλον, με δεδομένη τη στάση που τηρούν οι πολιτικές δυνάμεις.

Όπως είναι φυσιολογικό, η ανησυχία για την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ, επηρεάζει και τη Κύπρο, όπου αναλυτές, επιχειρηματίες και τραπεζίτες κρατούν την ανάσα τους εν αναμονή των εξελίξεων στην Ελλάδα. Ενδεχόμενη έξοδος από το ευρώ θα είχε εκτενή και σοβαρό αντίκτυπο και στην κυπριακή οικονομία, η οποία θα υπέφερε σε πολύ μεγάλο βαθμό.Στην Ελλάδα, ο αντίκτυπος θα ήταν πολύ μεγαλύτερος και άμεσος, όπως είναι φυσιολογικό. Η επιστροφή στη δραχμή θα μεταφραστεί σε υποτίμηση του νομίσματος και πληθωριστικές τάσεις, κάτι που θα μεταφραστεί σε άμεση αναδιανομή του πλούτου, από τις χαμηλότερες και τις μεσαίες τάξεις, προς τις πιο εύπορες.

Η αγοραστική δύναμη θα μειωθεί δραματικά, ενώ μισθοί και άλλα ανελαστικά συμβόλαια θα προσαρμοστούν πολύ πιο αργά από τις τιμές, γεγονός που σημαίνει πως τα εισοδήματα των εργαζομένων και συνταξιούχων θα βιώσουν ένα απότομο και πολύ βαθύ «κούρεμα».Οι επιπτώσεις στην Κύπρο θα ήταν πολύμορφες και θα είχαν διαφορετικές αφετηρίες: την υποβάθμιση της δραχμής και τον αναμενόμενο πληθωρισμό, τις δυσκολίες στο τραπεζικό σύστημα, τις πιέσεις στο κρατικό χρέος και στην αξιολόγηση της Κύπρου, τις επενδύσεις, τις προσδοκίες της αγοράς, ακόμα και την αγορά εργασίας.

Τράπεζες
Οι τράπεζες θα αποτελέσουν το πρώτο –και ίσως σημαντικότερο– μέσο «μετάδοσης» των προβλημάτων που θα προκύψουν από την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ στην Κύπρο. Ενώ η ρευστότητα των κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα συγκεκριμένα είναι μειωμένη, με τις καταθέσεις να είναι χαμηλότερες από τις χορηγήσεις, η αξία των καταθέσεων θα υποχωρήσει ακόμη περισσότερο. Έτσι, τα 15 δισ. ευρώ των καταθέσεων θα διαβρωθούν από την υποχώρηση του νέου νομίσματος της Ελλάδας, νοουμένου ότι και οι καταθέσεις θα μετατραπούν σε δραχμές.

Την ίδια στιγμή, εάν οι πιστώσεις που παραχώρησαν οι τράπεζες παραμείνουν σε ευρώ, τότε θα διατηρήσουν την αξία τους, ενώ εάν μετατραπούν σε δραχμές, θα διαβρωθούν.Το σημαντικότερο στοιχείο, όμως, είναι πως οι πιστώσεις θα αρχίσουν να χάνονται για τις τράπεζες, με τα προβληματικά και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια να αυξάνονται δραματικά και την έκθεση, περίπου 22,7 δισ. ευρώ σε «ελληνικά» δάνεια να καθίσταται εξαιρετικά προβληματική.

Η όλη κατάσταση θα πρέπει να αναμένεται πως θα σβήσει την κάθε ελπίδα για ταχεία επάνοδο των τραπεζών σε κερδοφορία (για όσες δεν είναι κερδοφόρες), με τις ζημίες να αυξάνονται και να επιτείνουν τα γενικότερά τους προβλήματα. Η απομόχλευση θα πρέπει να συνεχίσει, ενώ το κόστος διαχείρισης των ρίσκων –αγοράς, πιστωτικού και συναλλαγματικού– θα είναι αρκετά υψηλό.

Μία ουσιαστική, αυτή τη φορά, τραπεζική κρίση και στην Κύπρο δεν θα μπορεί να αποφευχθεί εύκολα, με την κυπριακή οικονομία να χάνει τις πιστώσεις της και την ύφεση να «μονιμοποιείται» μεσοπρόθεσμα. Η ανεργία, επομένως, αναμένεται να αυξηθεί και η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών θα μειωθεί αισθητά.Η πρώτη τάση των καταθετών ενδεχομένως να είναι η στροφή προς κυπριακές τράπεζες, οι οποίες είναι το πιο κοντινό ασφαλές καταφύγιο για τα χρήματα των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων. Αυτή η τάση ήδη παρατηρείται.

Ωστόσο, ενόσω η κρίση στην Ελλάδα επιτείνεται, πρέπει να αναμένεται πως οι επενδυτές –και δη οι μεγάλοι– θα αρχίσουν να κάνουν δεύτερες σκέψεις και για την Κύπρο, με τον κίνδυνο φυγής κεφαλαίων να είναι ορατός.

Υποβάθμιση και χρέος
Πέρα από τις τράπεζες, θα πρέπει να αναμένεται και επιπλέον βαθειά υποβάθμιση της αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας της Κύπρου. Το ενδεχόμενο αυτό εγείρει πολλά ερωτηματικά για τον τρόπο χρηματοδότησης της διάσωσης της Λαϊκής από το κράτος, όπως αυτή ψηφίστηκε από τη Βουλή. Ο δανεισμός της Δημοκρατίας θα καταστεί ακόμα πιο δύσκολος, αφού η εγχώρια αγορά, που αποτελεί το «προτελευταίο οχυρό» της Δημοκρατίας, θα είναι, και αυτή κλειστή για τον κρατικό δανεισμό, ενώ οι τράπεζες θα δυσκολευτούν ακόμα περισσότερο από σήμερα να ανανεώσουν το δημόσιο χρέος που κατέχουν και λήγει.

 Ο αποκλεισμός δε από τις ξένες αγορές θα είναι πλέον μόνιμος και θα διαρκέσει πολλά χρόνια.Ήδη, οι αποδόσεις των κυπριακών ομολόγων είναι αρκετά υψηλές, ενώ η ευαισθησία τους στις εξελίξεις στην Αθήνα είναι ιδιαίτερα ορατή. Ισπανία, Ιταλία και Πορτογαλία, επίσης, θα αισθανθούν ισχυρές πιέσεις στα spread, με ενδεχόμενη ανακούφιση, πλέον, να έρχεται από ένα ευρωομόλογο που ενδεχομένως να γίνει αναπόφευκτο για την Ε.Ε. Με την πόρτα εξόδου από το ευρώ να είναι πλέον ανοικτή, πολλοί επενδυτές θα θεωρήσουν τον ευρωπαϊκό νότο γενικότερα πολύ επίφοβη επένδυση.

Οι ιδιώτες επενδυτές σε δημόσιο χρέος της Κύπρου, οι οποίοι προσβλέπουν σε ιδιωτική τοποθέτηση ή άλλη «μιλημένη» έκδοση, ήδη τηρούν στάση αναμονής εν όψει των εξελίξεων στην Ελλάδα. Σε περίπτωση εξόδου της Ελλάδας από την Ευρωζώνη, πολύ πιθανόν αυτοί να αποφύγουν έκθεσή τους στην Κύπρο, άσχετα με τις προοπτικές του φυσικού αερίου, περιμένοντας για αρκετούς μήνες –1-2 χρόνια– να δουν πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση στην Κύπρο πριν να προχωρήσουν με επενδύσεις.

Με την ύφεση, οι δαπάνες του κράτους θα συγκρατηθούν –με έντονες αυξητικές πιέσεις- τη στιγμή που τα έσοδα θα μειωθούν ουσιαστικά, γεγονός που πολύ πιθανόν να απαιτήσει, είτε η Κύπρος να αποτύχει στην επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων για το νοικοκύρεμα είτε να προχωρήσει σε βαθύτερα μέτρα τα οποία σήμερα βρίσκονται εκτός ατζέντας.Σε κάθε περίπτωση, η ένταξη σε Μηχανισμό θα καταστεί ουσιαστικά αναπόφευκτη.

 

Πραγματική οικονομία
Ίσως το εμπόριο να είναι ο λιγότερο σημαντικός παράγοντας σε μία δυνητική έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ. Ωστόσο, τη στιγμή που τα ελληνικά προϊόντα θα καταστούν φθηνότερα (νοουμένου ότι ακόμα θα διατίθενται) την ίδια στιγμή θα είναι πιο δύσκολη η εξαγωγή κυπριακών προϊόντων προς την Ελλάδα. Μία πιο ψυχρή προσέγγιση, μπορεί να πει πως θα δημιουργηθούν ευκαιρίες για πολλές επιχειρήσεις στην Ελλάδα.

Η αβεβαιότητα στην Ελλάδα θα επηρεάσει άμεσα και την Κύπρο, παρόλο που θα πρέπει να αναμένεται πως η φυγή επενδύσεων και η έξοδος κεφαλαίων θα αποτελέσει την πρώτη αντίδραση των επενδυτών, η οποία θα είναι αντιστρέψιμη εάν ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα. Σε κάθε περίπτωση, ακόμα και οι κύπριοι επιχειρηματίες, λογικό θα ήταν να σταματήσουν την επέκταση εργασιών, να «μαζευτούν» και να σταματήσουν τις επενδύσεις.Όσον αφορά στον τουρισμό, δεν είναι ξεκάθαρη. Από τη μια η Ελλάδα θα καταστεί πιο φθηνός προορισμός, κερδίζοντας μερίδια αγοράς από μια μικρότερη πίτα.

Ωστόσο, την ίδια στιγμή η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα οδηγήσει σε υποτίμηση του νομίσματός μας έναντι άλλων, όπως το δολάριο και η στερλίνα, με αποτέλεσμα να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα και του κυπριακού προϊόντος. Η υποτίμηση του ευρώ θα καταστήσει την Κύπρο πιο φθηνή, αλλά θα αυξήσει την τιμή των εισαγωγών. Ιδίως όσον αφορά στα ενδιάμεσα αγαθά, τις πρώτες ύλες και άλλους συντελεστές παραγωγές (π.χ. πετρέλαιο) θα γίνουν ακριβότερες, με αποτέλεσμα να ασκηθούν ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις. Όσον αφορά στην αγορά εργασίας, πρέπει να αναμένεται πως το κύμα εξ Ελλάδος εργαζομένων θα ενταθεί, αυξάνοντας τον αριθμό των ανέργων (και πολύ πιθανόν και τον δείκτη ανεργίας).

Οι μισθοί θα μειωθούν, ενώ θα αυξηθούν και οι τάσεις για αδήλωτη εργασία και διάβρωση των συλλογικών συμβάσεων και άλλων κεκτημένων.Τα ενοίκια σε αστικές περιοχές ενδεχομένως να αυξηθούν, τη στιγμή όμως που τα στοιχεία ενεργητικού των νοικοκυριών θα δέχονται απανωτές πιέσεις: Η ύφεση θα ασκήσει νέες πιέσεις στα ακίνητα, οι μετοχικοί τίτλοι θα διατηρηθούν χαμηλοί, οι μισθοί θα μειωθούν ή θα μείνουν στάσιμοι και η ανεργία θα αυξηθεί. Όλα αυτά, εν μέσω πληθωριστικών πιέσεων που θα διαβρώσουν τις αποταμιεύσεις.

Το ζητούμενο
Ενώ η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ δεν πρέπει να θεωρείται στο παρόν στάδιο δεδομένη, έχει πλέον παρουσιαστεί στον ορίζοντα ως υπαρκτό ενδεχόμενο. Το μεγάλο ζητούμενο για την Κύπρο δεν είναι πώς θα αποφύγει τις πιο πάνω πιέσεις, αλλά πώς θα τις καταστήσει προσωρινές, κερδίζοντας ταυτόχρονα και από τις ευκαιρίες που θα παρουσιαστούν για τις επιχειρήσεις, αλλά και για το κράτος. Οι μεταρρυθμιστικές κινήσεις θα πρέπει να αρχίσουν άμεσα, σε μια προσπάθεια να γίνει πιο ισχυρή η θέση, τόσο της οικονομίας όσο και των δημοσίων οικονομικών, τα οποία θα δεχτούν ισχυρές πιέσεις. Ο τραπεζικός τομέας έχει ήδη αρχίσει να ετοιμάζεται –πέρα από τη διάσωση της Λαϊκής– και οι προσπάθειες αυτές πρέπει να ενταχθούν.

Πάνω από όλα το μήνυμα πως η κυπριακή οικονομία είναι πιο υγιής από την ελλαδική πρέπει να δοθεί με έντονο τρόπο στους ξένους επενδυτές, την ώρα που και η αξιοπιστία της Κύπρου πρέπει να ανακτηθεί με στόχο να δείξουμε προς πάσα κατεύθυνση πως τα προβλήματα, εάν τελικά γίνει αυτό που όλοι φοβούνται, θα είναι μεν σοβαρά, θα είναι όμως παροδικά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s