Χαμάς, Χαμουραμπί και Ρισελιέ: μπροστά μας η κρίση

Μέσα σε κάποια αίθουσα στο ισόγειο του Λούβρου, βρίσκεται μια στήλη ηλικίας πάνω-κάτω 3.700 χρόνων. Ο Κώδικας του Χαμουραμπί, χαραγμένος πολλούς αιώνες πριν διατυπωθεί στην πολιτική θεωρία η έννοια του περιορισμού του κράτους, του ελέγχου των εξουσιών και του πρωτογενούς δικαίου, αποτελεί ένα πρωτο-σύνταγμα και περιέχει ένα από τα πρώτα παραδείγματα περιορισμού των εξουσιών του κράτους.

Ανάμεσα σε νόμους που μάλλον ως περίεργοι μοιάζουν σήμερα, όπως το πρόστιμο που προβλέπεται για όσους δαγκώσουν και κόψουν τη μύτη κάποιου άλλου πολίτη, ο κώδικας δίνει τα πρώτα στίγματα μιας κοινωνίας που διοικείται μεν συγκεντρωτικά, αλλά (αρχίζει να) αναγνωρίζει δικαιώματα και υποχρεώσεις.

Πολιτιστική εκδήλωση;

Πολιτιστική εκδήλωση;

Σε περιπτώσεις κακοδικίας, ο δικαστής θα τιμωρηθεί με πρόστιμο και θα χάσει τη θέση του διά παντός. Αυτή η απλή εντολή, έστω κι αν φαίνεται σε εμάς, 37 αιώνες αργότερα, πως δεν είναι και κάτι το σπουδαίο, έκανε κάτι πολύ σημαντικό: Για πρώτη φορά, ο πολίτης και η ίδια η δικαιοσύνη κατατάσσονται ως πιο σημαντικά από το κράτος ή τους λειτουργούς του.

Την περασμένη εβδομάδα, οι Παλαιστίνιοι στάθηκαν στον ΟΗΕ και απαίτησαν να αναγνωριστούν ως κράτος – μια κίνηση που, πέρα από τις προφανείς γεωπολιτικές της διαστάσεις, θέτει στο τραπέζι και ένα άλλο, ευρύτερο ερώτημα: Τι είναι αυτό το χαρακτηριστικό που πρέπει να έχει μια οντότητα ώστε να θεωρηθεί κράτος; Η πολιτική επιστήμη έχει όμορφους και συγυρισμένους ορισμούς, όπως την αναφορά του Μαξ Βέμπερ (που ύστερα έγινε ορισμός) πως το κράτος είναι η οντότητα σε έναν γεωγραφικό χώρο που απολαμβάνει το μονοπώλιο στην έννομη χρήση βίας.

Τα δικαιώματα του πολίτη απορρέουν από τις απαιτήσεις του κράτους –κυρίως στρατιωτική υπηρεσία και φόροι– και επικεντρώνονται, κατά τον Διαφωτισμό, στο δικαίωμά του να ελέγχει τους κυβερνώντες.

Αυτές οι αδρές γραμμές, όμως, όσο κι αν καταλήγουν σε πολύ σοβαρή –και πολύπλοκη– ανάλυση, φαίνεται πως δεν αρκούν. Ας σκεφτεί κανείς τον ρόλο της Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας. Η οργάνωση που οι πιο πολλοί θεωρούν τρομοκρατική (και είναι), διαδραματίζει έναν σημαντικό ρόλο για τους Παλαιστίνιους. Περισσότερο από το «κράτος» τους, η Χαμάς προσφέρει μια σειρά από υπηρεσίες και έργα που θα έπρεπε να μονοπωλεί η ίδια η κρατική οντότητα. Σε αντίθεση με την Παλαιστινιακή Αρχή, που θα κάθεται πλέον ως παρατηρητής-κράτος στον ΟΗΕ, η Χαμάς προσφέρει σοβαρές υπηρεσίες εκπαίδευσης, υγείας, ακόμα και συντάξεις. Οργανώνει πρωταθλήματα στον αθλητισμό, ενώ όλα τα βασικά προγράμματα κοινωνικής ευημερίας και πολιτισμού είναι δικά της, όχι του κράτους. Κατά κάποιο τρόπο, είναι πιο «κράτος» από ό,τι η Παλαιστινιακή Αρχή, και όταν λέμε πως το Μεσανατολικό θα λυθεί μόνο με τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους, εννοούμε ακριβώς τις υπηρεσίες της τρομοκρατικής Χαμάς…

Ενώ τα όρια μεταξύ του κράτους και της κοινωνίας των πολιτών γίνονται όλο και πιο θολά και μπαίνουμε όλο και περισσότερο σε μια μεταμοντέρνα εποχή, αξίζει κανείς να σκεφτεί (και με το παράδειγμα των Παλαιστινίων) τι είναι το κράτος, τι ρόλο έχει και πώς αυτός ο ρόλος πρέπει να εκφράζεται στις πράξεις του κράτους. Το μοντέρνο κράτος, που κάνει τα πάντα, απαιτεί ένα βουνό από χαρτολόι και θέτει τον εαυτό του υπεράνω του πολίτη, έχει φτάσει πλέον στα όριά του. Αν ο «πατέρας» του μοντέρνου κράτους, ο Ρισελιέ, είχε μπροστά του σαφή σύνορα και δυναστικές ανησυχίες, πλέον τα σύνορα χάνονται με ένα κλικ του ποντικιού.

CODEX HAMMUΗ οικονομική κρίση στην Κύπρο και το Μνημόνιο, που θα είναι πολύ οδυνηρό αλλά απαραίτητο, αποτελούν ταυτόχρονα μια μοναδική ευκαιρία για διόρθωση των προβλημάτων που υπάρχουν στη δομή του κράτους και στον τρόπο που λειτουργεί. Το ΔΝΤ έμαθε από τα τραγικά λάθη που έκανε στο παρελθόν και λαμβάνει πλέον υπόψη του τον ρόλο των θεσμών σε μια οικονομία. Έστω και μετά το τέλος της «νεοφιλελεύθερης περιόδου» του, όμως, το ΔΝΤ δεν κατάφερε να κάνει κάτι σοβαρό σε μια Ελλάδα που ίσως και να μη σώζεται, ενώ στην Κύπρο έριξε την μπάλα παρακάτω: Θα γίνει έρευνα για τις μεταρρυθμίσεις του κράτους και τα αποτελέσματα θα υλοποιηθούν αργότερα.
Εάν, όμως, συνεχίσουν να κόβονται μισθοί, να αυξάνονται φόροι, να απολύεται κόσμος και να παγώνει η οικονομία, η ελπίδα πρέπει να παραμείνει πως αυτά θα γίνουν για να δυναμώσουμε στο μακρύ διάστημα. Έστω κι αν η Τρόικα έβγαλε έξω την ουρά της, η Ε.Ε. ήδη κάνει τις πρώτες της κινήσεις για θεσμοθέτηση των μέσων με τα οποία θα στηρίζει τέτοιες αλλαγές στα κράτη-μέλη της. Πέρα από την εποπτεία, τα κράτη οφείλουν να κάνουν λίγα πράγματα σε μια κοινωνία: εκείνα που κάνουν καλύτερα από ό,τι η ίδια η κοινωνία.

Για να μείνει ζωντανή η δική μας ελπίδα, θα πρέπει με όλη μας την αφοσίωση να στραφούμε προς αυτό ακριβώς το σημείο: τη ριζική μεταρρύθμιση του κράτους (συμπεριλαμβανομένης και της εποπτείας στο χρηματοπιστωτικό σύστημα) για να καλύψουμε τις ανάγκες των επόμενων 50 χρόνων. Και, αφού το κράτος οφείλει να υπηρετεί την κοινωνία και όχι το αντίθετο, το κράτος θα πρέπει να προσαρμόζεται για να εξυπηρετεί τις ανησυχίες της κοινωνίας (συντάξεις, υγεία, μετανάστευση, εκπαίδευση, παγκοσμιοποίηση) αντί να απαιτεί από αυτήν να προσαρμοστεί στη δική του άνεση.

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει το ΓεΣΥ, ενώ το ΜΔΠ που είδαμε προχτές δεν μετρά διότι δεν είναι δεσμευτικό. Και κάτω τα ξερά των πολιτικών από το φυσικό αέριο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s