Κρίσεις: Παραδείγματα από τη Κορέα

Ξένες καταθέσεις που έφυγαν, αλόγιστες τράπεζες, καβγάς για τα μη εξυπηρετούμενα, ιδιωτικοποιήσεις και λιτότητα. Η Κορέα, όμως, ανέκαμψε σε 15 μήνες….

Σε αντίθεση με τους φόβους της Κύπρου, πως τα προγράμματα διάσωσης με τη συμμετοχή του ΔΝΤ αποτελούν εκ φύσεως μια «καταδίκη» της οικονομίας να μπει σε ένα «φαύλο κύκλο» ανεργίας, ύφεσης και δημοσιονομικής περισυλλογής, υπάρχουν αρκετά παραδείγματα από τα οποία η Κύπρος μπορεί να αντλήσει τα δικά της μαθήματα. Πέρα από χώρες όπως η Ταϊλάνδη, το Μεξικό, η Τουρκία και η Μαλαισία, το παράδειγμα της Κορέας θα μπορούσε να βοηθήσει την Κύπρο να επωφεληθεί από τις παλαιότερες εμπειρίες.

Τα προβλήματα της Κορέας ξέσπασαν λόγω των τραπεζών – τα δημόσια οικονομικά ήταν σε πολύ καλή κατάσταση. Ο πληθωρισμός ήταν χαμηλός, η ανάπτυξη ήταν υψηλή και η ανεργία ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτη μέχρι την κρίση του 1997-1998. Ωστόσο, την ίδια ώρα οι τράπεζες συνέχιζαν να «ανοίγονται» σε ξένες αγορές, να δανείζονται σε ξένα νομίσματα (ιδίως με βραχυπρόθεσμα δάνεια και με ρευστές καταθέσεις) και συνέχιζαν να δανείζουν, με τη σειρά τους, με τρόπο αλόγιστο και υπερβολικό.

Ταχεία ανάκαμψη, πτώση της ανεργίας και αποκλιμάκωση του πληθωρισμού

Ταχεία ανάκαμψη, πτώση της ανεργίας και αποκλιμάκωση του πληθωρισμού

Η μεγάλη έκθεση των τραπεζών στις γειτονικές αγορές είχε αρχίσει τα προηγούμενα χρόνια, σε μια προσπάθεια να αρπάξουν τις ευκαιρίες που παρουσιάζονταν για μεγάλες επενδύσεις. Εντός της Κορέας, η ταχεία ανάπτυξη νέων τεχνολογιών είχε δημιουργήσει την αίσθηση πως η οικονομία θα μπορεί για πάντα να εξάγει και να αποκομίζει μεγάλα κέρδη.

Μέσα στο κλίμα ευφορίας, οι τράπεζες άνοιξαν τη στρόφιγγα, παραχωρώντας δάνεια με κριτήρια που δεν βασίζονταν σε κριτήρια της αγοράς, αλλά σε άλλους λόγους. Ένα μεγάλο μέρος των δανείων παραχωρούνταν σε συνδεδεμένες επιχειρήσεις ή και πρόσωπα – εταιρικά μέλη ή και ηγέτες των θρυλικών chaebol, των ομίλων από πολυεπιχειρήσεις όπως η Kia, η Hyundai και η Samsung, που ασχολούνταν με μια ευρεία γκάμα εργασιών.

Πολλά από τα δάνεια δεν είχαν καμία σχέση με παραγωγικές επενδύσεις, αλλά στρέφονταν, σε μεγάλο βαθμό, σε έργα «κύρους», όπως μεγάλα κεντρικά γραφεία και εντυπωσιακά κτήρια.
Εκτός από τη διαπλοκή στα συνδεδεμένα δάνεια μεταξύ των chaebol, σημαντικός παράγοντας στην περίπτωση της Κορέας ήταν και η κρατική παρέμβαση, η οποία «καθοδηγούσε», ουσιαστικά με πολιτικές αποφάσεις, τους τομείς της οικονομίας που είχαν προτεραιότητα.

Αυτές οι συνθήκες φόρτωσαν το τραπεζικό σύστημα της χώρας με δάνεια χωρίς αντίκρισμα, τα οποία μπορούσαν να αποπληρώνονται όσο η οικονομία συνέχιζε να αυξάνει τις εξαγωγές της και να καταγράφει ανάπτυξη της τάξης του 6% με 8%.

Ένας από τους λόγους που οδήγησαν τις τράπεζες σε μια τόσο αλόγιστη συμπεριφορά, ήταν η μαζική κάθοδος τραπεζικών οίκων στη χώρα, κατά τα τελευταία χρόνια πριν από την κρίση. Χαρακτηριστικά, ο αριθμός των τραπεζών που λειτουργούσαν στην Κορέα, αυξήθηκε από 6 σε 30 από το 1994 μέχρι το 1996. Ο ανταγωνισμός οδήγησε τις τράπεζες σε μια προσπάθεια να εξασφαλίσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς από τον ανταγωνισμό τους, με αποτέλεσμα να προσφέρουν υψηλά επιτόκια στους καταθέτες, αλλά και εύκολα δάνεια, ιδίως σε «μεγάλους πελάτες». Κάτι παρόμοιο, με την αύξηση του ανταγωνισμού στο τραπεζικό σύστημα, συνέβη και στην Κύπρο από το 2007 μέχρι το 2010, με τα εύκολα κέρδη της φούσκας των ακινήτων να οδηγούν τις τράπεζες σχεδόν στον παραλογισμό.

Στην Κορέα, όμως, ένα επιπλέον ζήτημα ασκούσε μεγάλες πιέσεις. Λόγω και των κινήτρων που προσέφερε η κυβέρνηση, τα βραχυπρόθεσμα δάνεια από το εξωτερικό (και σε ξένο νόμισμα) ολοένα και αυξάνονταν. Με αυτά τα βραχυπρόθεσμα δάνεια, χρηματοδοτούνταν μακροπρόθεσμα στοιχεία ενεργητικού, όπως οι μεγαλεπήβολες επενδύσεις των chaebol.

Όταν η κρίση στην Ταϊλάνδη και τις άλλες χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας άρχισε να γίνεται αισθητή, οι ξένοι δανειστές άρχισαν να αρνούνται να ανανεώσουν τα βραχυπρόθεσμα δάνεια που είχαν παραχωρήσει στην Κορέα, την ώρα που τα στοιχεία ενεργητικού δεν ήταν καθόλου ρευστά για να αξιοποιηθούν προς την εξυπηρέτηση του χρέους.

Το καλοκαίρι του 1997, ένα μεγάλο chaebol, η Hanbo, έφτασε στη χρεοκοπία, ενώ και η γνωστή Kia αναγκάστηκε να δεχτεί αναδιάρθρωση των χρεών της. Τότε, η ζήτηση για το γουόν (το νόμισμα της χώρας) υποχώρησε, οι σπεκουλαδόροι άρχισαν να χτυπούν το νόμισμα με σορταρίσματα και η χώρα άρχισε να μπαίνει σε ρυθμούς πανικού και κρίσης καθώς τα αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας της χώρας εξανεμίστηκαν στην προσπάθειά της να συγκρατήσει το γουόν.

Ήταν, ουσιαστικά, μια κρίση απόλυτα συνυφασμένη με το μοντέλο «τρίτης γενιάς» των κρίσεων: Η έμμεση εγγύηση από το κράτος πως δεν θα αφήσει τράπεζες να αποτύχουν, καθώς και τα κρατικά κίνητρα και παρεμβάσεις στον τραπεζικό τομέα, ενίσχυσαν την έκθεση των τραπεζών σε ξένο νόμισμα αλλά και τον υπερβολικό δανεισμό από επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Έτσι, με την πρώτη ένδειξη πως υπάρχουν προβλήματα στη χώρα (λόγω της περιφερειακής κρίσης σε γειτονικά κράτη), η εκτίμηση πως θα υπάρξει κρίση αποτέλεσε μια «προφητεία που επιβεβαιώνει τον εαυτό της».

Το «Μνημόνιο»
Καθώς η Κορέα οδηγήθηκε στην αίτηση για διάσωση από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, στη χώρα ξέσπασε μια έντονη συζήτηση: Ποιος πρέπει να είναι ο ορισμός των μη εξυπηρετούμενων δανείων, ιδίως όταν τεράστια, πολυτελή ακίνητα έχουν «κατατεθεί» ως εξασφάλιση;
Τελικά, η λύση που δόθηκε ήταν τεχνικής φύσεως και με αυτήν οδηγήθηκαν στο κλείσιμο πέντε τραπεζικοί οίκοι, με τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια να φτάνουν στο 29% του ΑΕΠ (118 τρισ. γουόν). Άλλες επτά τράπεζες της χώρας υποχρεώθηκαν να υποβάλουν Σχέδιο Αναδιάρθρωσης στις εποπτικές αρχές για να λάβουν αρωγή από το κράτος.

Άλλα 787 ιδρύματα του πιστωτικού τομέα (ασφαλιστικές εταιρείες, τράπεζες εμπορικών συναλλαγών, συνεργατικά ιδρύματα και πιστωτικά ιδρύματα που δεν δέχονται καταθέσεις) επίσης έβαλαν λουκέτο, «αδειάζοντας» την αγορά από το 37,5% των ιδρυμάτων.
Την ίδια ώρα, η χώρα αναγκάστηκε να απελευθερώσει τις αγορές της πλήρως, ολοκληρώνοντας αυτό που άρχισε πριν από την κρίση. Αυτή τη φορά, όμως, η Κορέα υιοθέτησε θεσμικούς μηχανισμούς που επέβαλλαν ουσιαστική εποπτεία και οι οποίοι ρύθμιζαν την αγορά ως προς την εύρυθμη λειτουργία της. Με το άνοιγμα της χώρας, διαγράφηκαν οι περιορισμοί στην ξένη ιδιοκτησία στο χρηματιστήριο και σε μεγάλες επιχειρήσεις της Σεούλ, μειώθηκαν τα εμπόδια για τις συγχωνεύσεις και επιτράπηκε η ελεύθερη επένδυση ξένων στα ακίνητα. Σύντομα, κολοσσοί της χώρας ανήκαν σε ξένους, με αξιοσημείωτα παραδείγματα τη Samsung (58% σε μη Κορεάτες) και τη Hyundai (52% σε μη Κορεάτες).

Παράλληλα, η χώρα οδηγήθηκε σε μαζικές ιδιωτικοποιήσεις 11 κρατικών επιχειρήσεων που κάλυπταν το 75% της απασχόλησης στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, γεγονός που οδήγησε σε μαζικές, και πολύ συχνά βίαιες, διαδηλώσεις στους δρόμους της Σεούλ. Ανάμεσά τους ήταν και η Korea Gas, η Korea Telecom και η Korea Tobacco and Ginseng.

Όσον αφορά στην αγορά εργασίας, επήλθε φιλελευθεροποίησή της, μέσα από αποφάσεις της νεοσύστατης «Τριμερούς Επιτροπής», στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι των εργοδοτών, των εργαζομένων και του κράτους. Κατέστη ευκολότερο να προσλάβουν και να απολύσουν οι επιχειρήσεις, μειώθηκαν τα επιδόματα και οι υπερωρίες, και συγκρατήθηκαν οι μισθοί, με μερικές μειώσεις.
Το πρόγραμμα του ΔΝΤ είχε και πολλά προβλήματα, αφού τα συνολικά ποσά που παραχωρήθηκαν στη χώρα (58,4 δισ. δολάρια) δεν ήταν αρκετά. Έτσι, επιπλέον αρωγή κρίθηκε σύντομα πως ήταν αναγκαία. Παρά τη δημοσιονομική περισυλλογή που έγινε, η χώρα κατέγραψε έλλειμμα 4,3% το 1998. Ωστόσο, μετέπειτα αναλύσεις αποδίδουν σχεδόν ομόφωνα τη μείωση του ΑΕΠ κατά σχεδόν 6,3% στην επίδραση της μείωσης των στοιχείων ενεργητικού και όχι στη δραματική δημοσιονομική λιτότητα.

Πάντως, παρά το γεγονός ότι το ΔΝΤ επιθυμούσε την αύξηση των κεϊνσιανών, αναπτυξιακών, δαπανών από το κράτος, η κυβέρνηση επέμεινε πως ήθελε να συγκρατήσει τις δαπάνες της και διατήρησε την πολιτική λιτότητας στη χώρα.

Σε τελική ανάλυση, η ενίσχυση των θεσμών διαδραμάτισε εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στην κρίση της Κορέας, αφού μόνο με αυτό τον τρόπο μπορούσε να επιτραπεί στην αγορά να κάνει διορθωτικές κινήσεις από μόνη της, χωρίς στρεβλώσεις. Από το 1999 κιόλας, η Κορέα κατέγραψε μεγάλη ανάκαμψη, μείωση της ανεργίας και συγκράτηση του πληθωρισμού, και η κρίση, αν και δραματική, ήταν τελικά πολύ σύντομη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s