«Παίζονται όλα» για την οικονομία

Των Αποστόλη Ζουμπανιώτη και Μιχάλη Περσιάνη, http://www.kathimerini.com.cy

Στην Ουάσινγκτον, τις Βρυξέλλες και τη Φρανκφούρτη, αλλά και στο Βερολίνο, γίνονται ήδη πολλές σκέψεις για τον τρόπο αντιμετώπισης του προβλήματος της βιωσιμότητας του κυπριακού χρέους. Από κυπριακής πλευράς, το ζητούμενο είναι να μειωθεί το τελικό ποσό του «αρνητικού σεναρίου» της Pimco, ούτως ώστε να μπορεί να απευθυνθεί η Δημοκρατία στο Eurogroup με ένα «υποφερτό» νούμερο, με το οποίο να μπορεί να πείσει πως το χρέος της Κύπρου θα μπορεί να εξυπηρετηθεί. Είναι προφανές πως μια επιτυχία σε αυτή την προσπάθεια θα βελτίωνε σημαντικά τη θέση της Κύπρου, αλλά δεν θα έλυνε από μόνη της το πρόβλημα, αφού πολλές από τις ενστάσεις του ΔΝΤ και πολλών μελών του Eurogroup δεν θα μπορούν να διασκεδαστούν μόνο με ένα καλύτερο νούμερο από την Pimco, της οποίας η έκθεση για το ύψος της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών αναμένεται να ανακοινωθεί εντός της βδομάδας. Ο λόγος είναι προφανής –οι περιπτώσεις της Ελλάδας και της Ισπανίας αποτελούν τρομακτικά παραδείγματα– και αφορά το ότι τα «τελικά νούμερα» έχουν την τάση να αναθεωρούνται προς τα πάνω καθώς εξελίσσονται τα Μνημόνια. Το ΔΝΤ έχει, μάλιστα, αυτή την εμπειρία για περίπου 30 χρόνια.

Η πρώτη προσπάθεια που γίνεται έχει να κάνει με την αναδιάρθρωση του υφιστάμενου χρέους προς τη Ρωσία. Τόσο στην Κεντρική Τράπεζα, όσο και στο Υπουργείο Οικονομικών, η αναδιάρθρωση του ρωσικού δανείου θεωρείται κρίσιμης σημασίας. Τα 2,5 δισ. ευρώ που χρωστά η Κύπρος και τα οποία θα πρέπει να αποπληρωθούν το 2016, υπολογίζονται, εκ των πραγμάτων, στις τελικές ανάγκες της Κυπριακής Δημοκρατίας εντός του χρονικού ορίζοντα του Μνημονίου.

ΕθρογροθπΤο ρωσικό δάνειο, επιπλέον, αποτελεί μια πολύ «ιδιαίτερη» περίπτωση. Πρώτον, διότι, σε αντίθεση με τις εκδόσεις ομολόγων, προσφέρεται για αναδιάρθρωση, αν όχι για κούρεμα. Το μεν εγχώριο χρέος δεν μπορεί να κουρευτεί, διότι απλώς θα αύξανε τις ανάγκες ανακεφαλαιοποίησης, ενώ τα νομικά ζητήματα για τα οποία έγραψε πολλάκις η «Κ» (αγγλικό δίκαιο και majority clause) δεν επιτρέπουν εύκολα μια αναδιάρθρωση των ομολόγων EMTN. Εξάλλου, η επιλογή ενός PSI θεωρείται από τις Βρυξέλλες και τη Φρανκφούρτη ως εξαιρετικά επικίνδυνη, αφού θα λειτουργούσε ως ένδειξη προς τις αγορές πως η ελληνική περίπτωση δεν ήταν μια «ιδιαιτερότητα» και πως το ρίσκο για κούρεμα είναι γενικότερο στην Ευρωζώνη.

Έτσι, το ρωσικό δάνειο, που είναι διμερές, είναι η μοναδική περίπτωση δανείου που μπορεί να τύχει αναδιάρθρωσης (πιθανότατα επιμήκυνσης) χωρίς να επηρεαστούν οι αγορές. Επιπλέον, μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να χαλαρώσει τις ανησυχίες που εκφράζονται, ιδίως από Γερμανούς Σοσιαλδημοκράτες, πως η διάσωση της Κύπρου θα είναι επωφελής, τελικά, για τη Ρωσία: Με τα λεφτά του Μνημονίου, δεν επιθυμούν, ούτε το Βερολίνο, αλλά ούτε και οι Βρυξέλλες, να αποπληρώσουν χρωστούμενα προς τη Ρωσία. Στο Υπουργείο Οικονομικών εκφράζουν αισιοδοξία και, σύμφωνα με πληροφορίες, στην πρόσφατη συνάντηση με βουλευτές ο υπουργός φέρεται να είπε ότι «ευελπιστούμε να τα καταφέρουμε». Πάντως, την Παρασκευή η Λευκωσία έλαβε σαφέστατα θετικά μηνύματα από τη Μόσχα, ενώ και δημοσίως η δήλωση του Ρώσου υπουργού Οικονομικών, Αντόν Σιλουάνοφ, πως η Μόσχα διαπραγματεύεται με την Ε.Ε. «ένα πιο χαλαρό πρόγραμμα αποπληρωμής του κυπριακού δανείου» δίνει πολλές ελπίδες πως αυτό θα γίνει εφικτό.

Ισπανικό μοντέλο
Μία άλλη ιδέα είναι η εφαρμογή του ισπανικού μοντέλου, της εγγύησης δηλαδή των κυπριακών τραπεζών από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης, το οποίο η Γερμανία και κάποιες άλλες χώρες δεν δέχονται. Και εδώ όμως στο πλαίσιο των συζητήσεων υπάρχει στο τραπέζι η μερική κάλυψη. Παρ’ όλο που μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να δώσει ανάσες, δεν είναι βέβαιο πως θα διασκεδάσει τις ανησυχίες που εκφράζονται. Η μερική και σταδιακή καταβολή των δόσεων από πλευράς της Τρόικας αποτελεί, ούτως ή άλλως, τη συνήθη πρακτική. Ελπίδα είναι πως, έχοντας «κλειδώσει» μεν το μέγιστο ποσό που μπορεί να χρειαστεί η Κυπριακή Δημοκρατία, η αύξηση του χρέους θα καταγράφεται μόνο με την κάθε καταβολή χρημάτων που γίνεται, δίνοντας έτσι περιθώρια για περιορισμό των αναγκών σε βάθος ενός με ενάμιση χρόνου, αν καταφέρει η Κύπρος να εξασφαλίσει άλλες εξοικονομήσεις μέσα από δημοσιονομικές κινήσεις ή και πιο ακραίες αποφάσεις σχετικά με τις τράπεζες.

Απομόχλευση
Εν τω μεταξύ, ως σημαντική κρίνεται και η «ενθάρρυνση», από πλευράς της Κεντρικής Τράπεζας, για ραγδαία απομόχλευση των τραπεζών μέσα από την αποξένωση εργασιών που δεν θεωρούνται αμιγώς τραπεζικές (core business). Μια τέτοια κίνηση, προφανώς μέσα από την πώληση κατά κύριο λόγο στην «κακή τράπεζα» (την Εταιρεία Αναδιάρθρωσης Ενεργητικών, AMC), θα φέρει μεγάλα μη επαναλαμβανόμενα έσοδα στις τράπεζες, μειώνοντας τις ανάγκες τους για ανακεφαλαιοποίηση. Το πρόβλημα, όμως, με αυτή την επιλογή, είναι πως η πώληση τέτοιων στοιχείων κάτω από τις σημερινές συνθήκες, θα γίνει εκ των πραγμάτων με τεράστια έκπτωση.

Οι τράπεζες, δηλαδή, θα δώσουν σε πολύ χαμηλές τιμές τις εταιρείες ανάπτυξης γης, τις ασφαλιστικές, επενδυτικές και άλλες παρόμοιες επιχειρήσεις που τους ανήκουν, αποκομίζοντας όφελος πολύ χαμηλότερο από το δυνητικό. Σύμφωνα με πληροφόρηση από τον τέταρτο όροφο της Κεντρικής Τράπεζας, δεν υπάρχει στα σκαριά κάποιο σύστημα διαμοιρασμού των κερδών μεταξύ των τραπεζών και της AMC, γεγονός που αποκλείει τον λογιστικό, έστω, υπολογισμό αυξημένων εσόδων από τη μετέπειτα πώληση αυτών των επιχειρήσεων από την AMC σε επενδυτές. Το ίδιο ισχύει, φυσιολογικά, και για εργασίες των τραπεζών εκτός Κύπρου.

Τα χρήματα από ημικρατικούς δεν αρκούν
Στο τραπέζι βρίσκεται σαφώς και το θέμα των ιδιωτικοποιήσεων, ιδίως όταν η προκαταρκτική ανάλυση της Pimco ανεβάζει το ποσό των αναγκών του τραπεζικού συστήματος κοντά στα 10 δισ. Κοινή συνισταμένη των απόψεων της Τρόικας είναι ότι, από τη στιγμή που με τις ιδιωτικοποιήσεις θα μειωθεί το χρέος και θα μπορεί να καταστεί περισσότερο βιώσιμο, θα πρέπει η κυπριακή κυβέρνηση να συμφωνήσει. Αναμένεται μάλιστα το θέμα να εγερθεί τις επόμενες μέρες εντονότερα προς τη Λευκωσία.

Σημειώνεται πως οι ιδιωτικοποιήσεις προβλέπονται ήδη στο προσχέδιο του Μνημονίου που συμφώνησε η κυβέρνηση, παρά τις πολλές δηλώσεις περί του αντιθέτου, και θα πρέπει να θεωρούνται ως δεδομένες. Αυτή ήταν και η θέση που εξέφρασε ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας, Πανίκος Δημητριάδης, κατά την παρουσία του στην Επιτροπή Οικονομικών της Βουλής την περασμένη εβδομάδα.
Ούτε αυτή η επιλογή είναι, ωστόσο, αρκετή, για να λύσει το πρόβλημα από μόνη της. Κι αυτό, διότι οι εκτιμήσεις για τα έσοδα που θα αποκομίσει το κράτος, δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές, με δεδομένο πως, παρά τα μεγάλα μονοπωλιακά κέρδη που καταγράφονται, οι εσωτερικές δομές και η εταιρική διακυβέρνηση θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό προβληματικές. Με τα πιο πάνω δεδομένα, σε συνδυασμό και με την προοπτική επιπλέον μέτρων δημοσιονομικού χαρακτήρα, τα οποία προβλέπονται ήδη στο Μνημόνιο, θα πρέπει να θεωρείται πως η Κύπρος θα προχωρήσει πλέον σε ένα κράμα των πιο πάνω επιλογών, ενδεχομένως και όλων μαζί, με στόχο να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του χρέους. Σε κάθε περίπτωση, όμως, επιπλέον κινήσεις κατά του ξεπλύματος βρόμικου χρήματος θα πρέπει να γίνουν. Έστω κι αν οι κατηγορίες κατά της Κύπρου είναι, σε μεγάλο βαθμό άδικες, ορατές κινήσεις είναι πλέον αναγκαίες.

«Αυτές τις μέρες παίζονται όλα»
Είτε υπογραφεί είτε όχι προ των προεδρικών εκλογών το Μνημόνιο με την Τρόικα, για την εξασφάλιση των δανείων που χρειάζεται το κυπριακό τραπεζικό σύστημα και η οικονομία, η αίσθηση που υπάρχει στην Ουάσινγκτον αλλά και στις Βρυξέλλες είναι ότι τις μέρες αυτές παίζονται όλα. Έτσι, παρότι και ο πρόεδρος του Eurogroup, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, και άλλοι Ευρωπαίοι επίσημοι με δηλώσεις τους ξεκαθάρισαν ότι στη συνεδρίαση της 21ης Ιανουαρίου δεν θα πρέπει να αναμένονται αποφάσεις για την Κύπρο, στις Βρυξέλλες ολόκληρη την εβδομάδα ήταν σε εξέλιξη εντατικές διαβουλεύσεις της Τρόικας.

Στην έδρα της Ε.Ε. βρισκόταν σύσσωμη η ομάδα Κύπρου του ΔΝΤ, με επικεφαλής την Ντέλια Βελκουλέσκου, που είχε απανωτές συσκέψεις με τους ομολόγους τους της Κομισιόν και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, προσπαθώντας να συμφωνήσουν στην κατάλληλη λύση για την Κύπρο. Ανάλογες συζητήσεις λαμβάνουν χώρα και σε πολύ υψηλό επίπεδο, μεταξύ μεγάλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το ζητούμενο είναι να βρεθεί η φόρμουλα η οποία θα καθιστά το χρέος βιώσιμο και στα επίπεδα που δέχεται το ΔΝΤ. Όμως για την ώρα η Κύπρος φαίνεται να παραμένει σε μία διελκυστίνδα μεταξύ ΔΝΤ και Γερμανίας, που για διαφορετικούς λόγους έχουν τις ενστάσεις τους. Για το ΔΝΤ –που έχει σε πολλαπλές περιπτώσεις επισημάνει ότι διασώζει χώρες κι όχι τράπεζες– το ποσό των 10 περίπου δισεκατομμυρίων ευρώ για τη διάσωση των τραπεζών είναι υπέρογκο, κι αν το επιβαρυνθεί ο δημόσιος προϋπολογισμός, το δάνειο δεν θα είναι βιώσιμο. Οι ιδέες που πέφτουν στο τραπέζι είναι πολλές και μάλιστα δεν αποκλείεται η συμβιβαστική φόρμουλα που θα βρεθεί να αποτελεί συνδυασμό όλων ή μερικών από αυτές.

Σε σχέση με τα θέματα που εγείρει η Γερμανία, η άποψη που έχει εκφράσει εδώ και καιρό το ΔΝΤ είναι πως είναι υπερβολικά και γίνονται περισσότερο για εσωτερική κατανάλωση. Εκτιμάται μάλιστα πως στο τέλος, αν υπάρξει συμφωνία μεταξύ των εμπειρογνωμόνων της Τρόικας για τη βιωσιμότητα του χρέους, η Γερμανία θα υποχρεωθεί να χαμηλώσει τους τόνους και να άρει τις ενστάσεις.

Οικονομικοί αναλυτές εκτός «Ταμείου» επαναλαμβάνουν ότι η Κύπρος έχει συμμορφωθεί από τον Νοέμβριο με τις συστάσεις που έγιναν από μέρους του ΔΝΤ και θεωρούν ως καλή ενέργεια την πρόσφατη ενημέρωση των πρέσβεων των χωρών-μελών της Ε.Ε. στη Λευκωσία για τα μέτρα που έχουν ληφθεί και τις πρόνοιες της κυπριακής νομοθεσίας για το «ξέπλυμα μαύρου χρήματος». Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι από μέρους της Γερμανίας δεν υπάρχουν συγκεκριμένες κατηγορίες, αλλά ούτε συγκεκριμένες εισηγήσεις για διορθωτικές κινήσεις που θα πρέπει να κάνει η Κύπρος.

Οι ενδιάμεσοι κίνδυνοι αλλά και ελπίδες
Θεωρητικά η Κυπριακή Δημοκρατία έχει πλήρως καλυμμένες τις υποχρεώσεις της μέχρι τα τέλη Μαρτίου και πιθανόν και μέχρι τον Ιούνιο που λήγουν τα πρώτα ομόλογα. Ωστόσο, όσο το θέμα της μη υπογραφής του Μνημονίου παραμένει ανοιχτό και πολλαπλασιάζονται δημοσιεύματα όπως αυτά του γερμανικού Τύπου, οι κίνδυνοι για την κυπριακή οικονομία και κυρίως για τον τραπεζικό τομέα θα αυξάνονται. Αυτό αποτυπώθηκε και στην υποβάθμιση της Κύπρου από τον οίκο Moody’s κατά 3 βαθμίδες, από B3 σε Caa3, την Πέμπτη. Σημειώνεται, δε, πως οι ανάγκες αναχρηματοδότησης χρέους, από την 1η Ιανουαρίου μέχρι και τις 14 Φεβρουαρίου, προσεγγίζουν τα 700 εκατ. ευρώ, χωρίς όμως να υπολογίζεται και η ανανέωση γραμματίων από δανειστές όπως η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και η FBME. Εν πάση περιπτώσει, η υποβάθμιση αυτή της κυπριακής οικονομίας και η μείωση της εμπιστοσύνης των επενδυτών και των καταθετών είναι πολύ πιθανό στο τέλος να επιδράσουν αρνητικά στη βιωσιμότητα του κυπριακού χρέους, καθώς όλοι οι υπολογισμοί που έχουν γίνει αποτελούν συνάρτηση των προβλέψεων για το κυπριακό ΑΕΠ. Όπως μας εξήγησε οικονομικός αναλυτής στην Ουάσινγκτον, οι αριθμοί που χρησιμοποίησε στο μοντέλο του για την Κύπρο το ΔΝΤ, για τον υπολογισμό των αναγκών της κυπριακής οικονομίας, είναι από ρεαλιστικοί μέχρι συντηρητικοί. «Αν μέχρι τον Μάρτιο υπογραφεί το Μνημόνιο κι αρχίσει η διαδικασία εκταμίευσης, η κυπριακή οικονομία –και ιδίως το τραπεζικό σύστημα– θα σταθεροποιηθεί. Κι αν η ανάπτυξη αποδειχθεί μεγαλύτερη της προβλεπομένης, αυτό θα ενισχύσει τη βιωσιμότητα του χρέους. Αν όμως μέχρι τότε δεν υπάρξει λύση, η αβεβαιότητα θα λειτουργήσει ως μπούμερανγκ κι ίσως επικρατήσει πανικός», ανέφερε.

Το χειρότερο σενάριο έχουν αρχίσει να το αναγνωρίζουν όλο και περισσότεροι αναλυτές, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου προς τους μεγάλους της Ευρωζώνης και ιδίως τη Γερμανία. Κάποιοι άλλοι όμως στην Ευρώπη δείχνουν περισσότερο απασχολημένοι με εσωτερικές πολιτικές διεργασίες, όπως είναι οι γερμανικές εκλογές.

Η συνεδρίαση του Eurogroup στις 21 Ιανουαρίου φαίνεται πολύ δύσκολο να δώσει τη λύση και οι συζητήσεις που θα γίνουν εντάσσονται περισσότερο σε ενημερωτικό πλαίσιο, ωστόσο κάποιοι αναλυτές εκφράζουν αισιοδοξία ότι «θα δούμε σύντομα άσπρο καπνό». Αν αυτό συμβεί μέχρι τα τέλη Ιανουαρίου, ίσως τελικά στις τελευταίες ημέρες της Προεδρίας Χριστόφια να ζήσουμε σκηνές ανάλογες του 2003, που συνομιλούσαν και ο απερχόμενος και ο εκλελεγμένος Πρόεδρος. Ίσως μάλιστα, κάτω από ορισμένες περιστάσεις, ο Πρόεδρος Χριστόφιας να μην μπορέσει να αποφύγει την υπογραφή του Μνημονίου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s