Αρπαχτές και διαπλοκή: προειδοποίηση για την Κύπρο από την Ταϊλάνδη

Η κρίση της Ταϊλάνδης το 1997-1998, όπως και οι άλλες κρίσεις που παρουσιάζονται στο αφιέρωμα της «Κ», έχει πολλά χαρακτηριστικά που θυμίζουν και το πρόβλημα της Κύπρου. Όπως και στην Κορέα, που παρουσιάστηκε την περασμένη εβδομάδα, η χώρα είχε βιώσει ραγδαία ανάπτυξη, μεγάλη πιστωτική επέκταση και απότομη αύξηση των ξένων επενδύσεων.

Έχοντας παραχωρήσει κίνητρα για την αύξηση των ξένων επενδύσεων, η κυβέρνηση και η Κεντρική Τράπεζα της χώρας ενίσχυσαν την τάση για μεγαλεπήβολα πρότζεκτ, ιδίως στον τομέα της ανάπτυξης γης. Τα επιχειρηματικά δάνεια, κατά την τριετία που προηγήθηκε της κρίσης, αυξήθηκαν με το εντυπωσιακό ποσό των 200 δισ. δολαρίων, με το μεγαλύτερο μέρος τους να κατευθύνεται προς τα ακίνητα.

Ο δρόμος προς την κρίση

Τα υψηλά επιτόκια διατηρούσαν το μπατ σε σταθερή ισοτιμία προς το δολάριο, το οποίο ωστόσο άρχισε να υποτιμάται προς τα τέλη του 1996. Μέχρι τότε, η Ταϊλάνδη έδειχνε να έχει μια ισχυρή οικονομία. Ο πληθωρισμός είχε, παραδόξως, παραμείνει σχετικά σταθερός, μεταξύ του 3.3% και 5.9%, ενώ το δημοσιονομικό ισοζύγιο ήταν θετικό, με το κράτος να διατηρεί πλεονάσματα.

Η ανάπτυξη ήταν επίσης αρκετά μεγάλη, φτάνοντας σε διψήφια επίπεδα. Μάλιστα, αναλυτές σχολιάζουν πως το μέγεθος της ανάπτυξης ήταν από μόνο του ισχυρή ένδειξη πως η οικονομία χρειαζόταν κάποια «διορθωτική» εξέλιξη. Φυσιολογικά, η ανεργία ήταν επίσης αρκετά χαμηλή πριν από το 1996-1997.

Ωστόσο, η φούσκα της οικονομίας συνέχιζε να ενισχύεται. Οι τιμές των ακινήτων σημείωσαν αύξηση κατά 395% τα τελευταία δύο χρόνια πριν από την κρίση, ενώ και οι τιμές των μετοχών επίσης αυξήθηκαν, κατά 175%.

Οι αδυναμίες της οικονομίας άρχισαν να γίνονται ορατές όταν οι τιμές των μη εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών, ακολούθησαν τα ακίνητα, διαβρώνοντας την ανταγωνιστικότητα της χώρας και ασκώντας πιέσεις στην κερδοφορία των επιχειρήσεων. Ένα σημείο στο οποίο έγινε αρκετά έντονα αισθητή η υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας, ήταν οι εξαγωγές των ημιαγωγών (semiconductors), οι οποίες άρχισαν να υποχωρούν σημαντικά μέσα στο 1996.

tHAI CRISISΤα χειρότερα, όμως, ήρθαν όταν το δολάριο άρχισε να υποχωρεί και να παρασύρει μαζί του το μπατ. Ταυτόχρονα, ο στασιμοπληθωρισμός της Ιαπωνίας και η ύφεση στην Ευρώπη, που είχαν «απελευθερώσει» επενδύσεις για να κατευθυνθούν προς την Ταϊλάνδη και τις άλλες «τίγρεις» της νοτιοανατολικής Ασίας, επίσης άρχισαν να αντιστρέφονται.

Η πιστωτική επέκταση

Ενώ ήταν ορατό το πρόβλημα στις παραχωρήσεις δανείων από τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς της χώρας, συμπεριλαμβανομένων και των γνωστών τραστ της Ταϊλάνδης, η χώρα συνέχιζε να δανείζεται από το εξωτερικό.

Σημαντικός παράγοντας ήταν το γεγονός ότι τα επιτόκια στην Ταϊλάνδη παρέμειναν ιδιαίτερα υψηλά, γύρω στο 13.25%. Έτσι, οι μεν ξένοι επενδυτές έβρισκαν ιδιαίτερα ελκυστική την Ταϊλάνδη, οι δε Ταϊλανδέζοι επιχειρηματίες προτιμούσαν να δανείζονται από το εξωτερικό. Η τεράστια έκθεση των δανειζόμενων σε ξένο νόμισμα, επέτρεπε στις περίπου πενήντα τράπεζες της χώρας να καταγράφουν μυθικά κέρδη, παραχωρώντας δάνεια με ελάχιστη σκέψη ως προς το κατά πόσο αυτά ήταν σοφά. Το μεγάλο σπρεντ στα επιτόκια ενθάρρυνε και τις τράπεζες να δανείζονται από το εξωτερικό και να δανείζουν στο εσωτερικό.

Η υποχώρηση του δολαρίου, με το οποίο ήταν συνδεδεμένο το μπατ, αύξησε αμέσως το κόστος εξυπηρέτησης των δανείων σε ξένο νόμισμα, γεγονός που προκάλεσε αμφιβολίες στο μυαλό των επενδυτών για τις αντοχές της Ταϊλάνδης. Έτσι, ανάγκασε την Κεντρική Τράπεζα της χώρας να χρησιμοποιήσει τα αποθέματά της για να στηρίξει το νόμισμα. Παρά το γεγονός ότι η χώρα διατηρούσε μεγάλα αποθέματα ξένου νομίσματος, αυτά ήταν «δεσμευμένα» για το χρέος σε ξένο νόμισμα και γρήγορα άρχισαν να εξαφανίζονται.

Πρόβλημα οι τράπεζες

Πίσω από τα μεγάλα προβλήματα της χώρας σοβούσε η διαφθορά και διαπλοκή των τραπεζών. Ένα πολύ μεγάλο μέρος των δανείων είχε παραχωρηθεί (όπως και στη περίπτωση της Κορέας) με κριτήρια που δεν αφορούσαν στην αντικειμενική αξιολόγηση της φερεγγυότητάς τους.

Η φιλελευθεροποίηση της αγοράς δεν είχε συνοδευτεί με τη δημιουργία ισχυρών εποπτικών θεσμών, γεγονός που επέτρεπε στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να λειτουργούν με ιδιαίτερα απρόσεκτο τρόπο.

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως σχεδόν στο σύνολό τους, τα μέλη των ΔΣ των μεγαλύτερων τραπεζών της χώρας, ήταν ταυτόχρονα και μέλη των ΔΣ των μεγαλύτερων πελατών των τραπεζών τους. Έτσι, η αγορά δεν κατεύθυνε τα δάνεια προς τον πιο παραγωγικό τους σκοπό, αλλά προς τα «φιλαράκια» των τραπεζιτών, προς κρατικές επιχειρήσεις που ήταν προβληματικές και προς πολιτικούς κύκλους.

Σε οικονομικό επίπεδο, αυτή η διαπλοκή μεταφράστηκε σε δάνεια προς μη παραγωγικούς τομείς, όπως τις κατασκευές και άλλη παραγωγή μη εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών. Το αποτέλεσμα ήταν πως το εμπορικό ισοζύγιο της χώρας υποχωρούσε, ενώ ταυτόχρονα το κόστος ζωής αυξανόταν, με τα εγχώρια είδη να σημειώνουν αύξηση τιμών, παρά τον χαμηλό συνολικό δείκτη του πληθωρισμού.

Τα προβλήματα άρχισαν να φαίνονται σύντομα, με την αρχή της κρίσης. Στα τέλη του 1996, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια των τραπεζών έφτασαν στο 13%, ενώ μέχρι το τέταρτο τρίμηνο του1998, τα μη εξυπηρετούμενα των άλλων ΧΠΙ έφτασαν στο 70.2%.

Η κρίση

Καθώς τα ξένα κεφάλαια άρχισαν να εγκαταλείπουν την Ταϊλάνδη, και η υποχώρηση του μπατ αύξανε το βάρος εξυπηρέτησης των δανείων σε ξένο νόμισμα, άρχισαν οι μεγάλες επιχειρήσεις –και οι τράπεζες- να αποτυγχάνουν, με πρώτο τον κολοσσό Somprassong στις 5 Φεβρουαρίου 1997.

Έχοντας χρησιμοποιήσει τα αποθέματα ξένου νομίσματος, η Κεντρική τράπεζα δεν ήταν πλέον σε θέση να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, με αποτέλεσμα να απευθυνθεί η χώρα στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Το πρόγραμμα του ΔΝΤ αποδείχθηκε ανεπαρκές, με το Ταμείο να προσφέρει ενίσχυση που δεν αρκούσε για να ανατρέψει την κατάσταση, ενώ και ο έλεγχος της υλοποίησης του Μνημονίου επίσης δεν ήταν αρκετά αυστηρός. Τελικά, χρειάστηκε η εμπλοκή, τόσο της Παγκόσμιας Τράπεζας, όσο και της Ιαπωνίας με τη γνωστή «Πρωτοβουλία Μιαγιαζάβα».

Ωστόσο, η χώρα μπήκε σε μια πορεία ανάκαμψης, με τον πληθωρισμό να υποχωρεί ταχύτατα μετά το 1998, ενώ η ύφεση διήρκησε συνολικά για 6 τρίμηνα. Η ανεργία δεν μειώθηκε αμέσως, αλλά μέσα σε δύο χρόνια έγινε κατορθωτό τα επίπεδα της ανεργίας να φτάσουν στο σημείο που υπήρχαν προ της κρίσης .

Το μνημόνιο

Για άλλη μια φορά, ένα από τα πιο καυτά ζητήματα στο «πρόγραμμα» του ΔΝΤ ήταν οι ιδιωτικοποιήσεις. Οι αντιδράσεις από πλευράς των εργαζομένων, ήταν ιδιαίτερα έντονες, καθώς μεταφράζονταν σε μαζικές απολύσεις εργαζομένων οι οποίοι κρίθηκαν, πλέον, ως πλεονάζον προσωπικό. Οι ιδιωτικοποιήσεις έθεσαν επίσης στο τραπέζι το ζήτημα της εθνικής κυριαρχίας, το οποίο αποτέλεσε αντικείμενο έντονων συζητήσεων στη χώρα.
Ηλεκτρισμός, υδατοπρομήθεια, εθνικός αερομεταφορέας και τηλεπικοινωνίες τελικά οδηγήθηκαν προς την ιδιωτικοποίηση, παρά την απαίτηση των συνδικάτων πως θα πρέπει μια τέτοια απόφαση να ληφθεί μόνο μετά από σχετικό δημοψήφισμα.
Πάντως, πρέπει να τονιστεί πως στις συγκεκριμένες κρίσεις της νοτιοανατολικής Ασίας, το κυριότερο ζήτημα παρέμενε η διάσωση του νομίσματος, σε αντίθεση με τις σημερινές κρίσεις όπως αυτή της Κύπρου. Γι’ αυτό και αποφασίστηκε μια «σφικτή» νομισματική πολιτική, με υψηλά επιτόκια, στόχος της οποίας ήταν να σταματήσει η φυγή καταθέσεων από τη χώρα. Η πολιτική αυτή, πρέπει να σημειωθεί, ασκούσε ισχυρές υφεσιακές πιέσεις, αλλά κρίθηκε ως απαραίτητη.

Το πρόγραμμα επίσης επικεντρώθηκε στο λεγόμενο «καθαρισμό των ραδιενεργών καταλοίπων». 56 τράπεζες έβαλαν λουκέτο, ενώ οι τράπεζες που κρίθηκαν ως εύρωστες, ενισχύθηκαν σημαντικά.
Ταυτόχρονα, παρά το γεγονός ότι η Ταϊλάνδη είχε πολύ υγιή δημοσιονομικά στοιχεία, αναγκάστηκε να μπει στη λογική της λιτότητας, με μείωση μισθών και πολλών δαπανών, τόσο στο δημόσιο όσο και στο «ευρύτερο δημόσιο», συμπεριλαμβανομένων και των ημικρατικών επιχειρήσεων.

Σε κάθε περίπτωση, η ανάκαμψη της χώρας μέσα σε 18 μήνες, δεν μπορεί παρά να κριθεί ως επιτυχία, ενώ αξίζει να σημειωθεί πως και οι δείκτες κοινωνικής δικαιοσύνης βελτιώθηκαν από το 1998 και μετά, σε σχέση με τα επίπεδα στα οποία βρίσκονταν πριν από την κρίση

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s