Οι επτά κινήσεις για τη βιωσιμότητα

Μετά από τη μακρά συζήτηση σχετικά με το τελικό ποσό που θα απαιτηθεί για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών της Κύπρου, αλλά και τη μεγάλη αβεβαιότητα που προκαλούν οι διάφορες διαρροές, το ζητούμενο είναι, πλέον, να ξεκαθαρίσει με ποιον τρόπο θα μπορέσει το τελικό ποσό να μειωθεί σε υποφερτά επίπεδα.

Για μια τέτοια επιτυχία, είναι προφανές πως θα χρειαστεί μια σειρά από κινήσεις οι οποίες να ενισχύουν και τις άλλες, πιο τολμηρές, μεταρρυθμίσεις στην οικονομία. Στόχος των σκέψεων παραμένει η μείωση του τελικού ποσού με τρόπο που να θέτει το δημόσιο χρέος κάτω από τον «μαγικό» δείκτη του 120%.

Οι επιλογές που βρίσκονται στο τραπέζι, αρχής γενομένης από το ποσό των 10,1 δισ. ευρώ, έχουν πλέον αρχίσει να ξεκαθαρίζουν. Με τις πρώτες κινήσεις, δηλαδή τη μετατροπή των αξιογράφων (ή τουλάχιστον της πλειοψηφίας τους) σε μετοχικό κεφάλαιο (περίπου 1,2 δισ. ευρώ), την ενίσχυση των αναγκών για τα Συνεργατικά (1,7 δισ. ευρώ) αλλά και τον συνυπολογισμό των 1,8 δισ ευρώ που έχουν ήδη παραχωρηθεί στη Λαϊκή, το ποσό μειώνεται περίπου στα 8,7 δισ. ευρώ.

Από εκείνο το σημείο, οι επόμενες κινήσεις είναι ήδη σαφείς.

1. Ιδιωτικοποιήσεις
Αναλυτές σχολιάζουν πως με τις κινήσεις ιδιωτικοποίησης, η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσε να εξασφαλίσει εξοικονομήσεις της τάξης των 3 δισ. ευρώ. Σε αυτό το ποσό, όμως, συμπεριλαμβάνονται και έσοδα που δεν πρόκειται να πραγματοποιηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η ανάλυση συμπεριλαμβάνει, για παράδειγμα, κέρδη από την αποξένωση του μεριδίου που θα κατέχει το κράτος στις τράπεζες μετά τη διάσωσή τους: Εκτός από την «επιστροφή» του 1,8 δισ. από τη Λαϊκή, υπολογίζεται επιπλέον και ένα «μπόνους» περίπου 0,3 ως 0,5 δισ. ευρώ από την Τράπεζα Κύπρου.

Επιπλέον, με τις ιδιωτικοποιήσεις των τριών γνωστών υπόπτων, Cyta, ΑΗΚ και Αρχής Λιμένων, αναλυτές εκτιμούν πως θα μπορέσει το κράτος να εξασφαλίσει άλλο 1 μέχρι 1,7 δισ. ευρώ, δηλαδή μέχρι 8% με 10% του ΑΕΠ. Μετοχοποιήσεις σε άλλα κρατικά ενεργητικά (π.χ. μαρίνες) δεν πρέπει επίσης να αποκλείονται.

Στο ζήτημα των ιδιωτικοποιήσεων, αξίζει να σημειωθούν δύο δεδομένα: Πρώτο, πως αυτές δεν μπορούν να γίνουν στο άμεσο διάστημα, αφού η εξασφάλιση μέγιστης απόδοσης προϋποθέτει και τη διάσπαση των εταιρειών. Για παράδειγμα, η ΑΗΚ θα πρέπει να διασπαστεί σε εταιρεία παραγωγής ηλεκτρισμού, και σε εταιρεία διαχείρισης της διανομής και του δικτύου. Δεύτερο, πέρα από τα προφανή οφέλη από τις ιδιωτικοποιήσεις αυτές (παραγωγικότητα, απασχόληση, κόστη παραγωγής κ.ο.κ.), εικάζεται πως και ΧΑΚ θα μπορεί να ενισχυθεί με τις μετοχές μέχρι και επτά νέων μεγάλων εταιρειών, την ώρα που σήμερα το ΧΑΚ βασίζεται σε δύο ουσιαστικά τράπεζες για σχεδόν το 80% του όγκου του.

2. Αναδιάρθρωση τραπεζών
Σειρά από αναλύσεις εστιάζουν στις ευκαιρίες που υπάρχουν για ενίσχυση των τραπεζών μέσα από τα σχέδια αναδιάρθρωσής τους. Η Morgan Stanley εκτιμά πως μέσα από τις διάφορες μεταρρυθμίσεις τους, οι μεγαλύτερες τράπεζες θα μπορέσουν να εξασφαλίσουν μεταξύ 2 και 3 δισ. ευρώ σε εξοικονομήσεις, με τα οποία να ενισχύσουν τα Βασικά Ίδια Κεφάλαιά τους, το 2013 και 2014. Μια τέτοια εξέλιξη, μέσα από τη μείωση δαπανών, τον εκσυγχρονισμό διαδικασιών, το κλείσιμο καταστημάτων και την αναδιάρθρωση ορισμένων ενεργητικών, θα μπορούσαν να μειώσουν τις ανάγκες του τελικού ποσού της διάσωσης που θα λάβει το κράτος στα επόμενα στάδια του Μνημονίου.

Επιπλέον, θα πρέπει να εκτιμηθεί και η πιθανότητα, στην οποία σε μεγάλο βαθμό εστιάζει και η Κεντρική Τράπεζα, να αποξενωθούν πολλές θυγατρικές τους εταιρείες, αλλά και πολλές μη τραπεζικές λειτουργίες. Σημειώνεται πως η Λαϊκή και η Κύπρου κατέχουν (σε ακαθάριστους αριθμούς) περίπου 6 δισ. ευρώ σε ενεργητικά (κυρίως δάνεια) από θυγατρικές και άλλες λειτουργίες στο εξωτερικό.

Μια αποξένωση αυτών των στοιχείων ενδεχομένως να παραμείνει στο Τραπέζι. Ως γνωστό, η Τράπεζα Κύπρου «μελετά» εδώ και αρκετό καιρό την αποξένωση των εργασιών της στην Ουκρανία, και προβληματίζεται σοβαρά για τις επόμενες κινήσεις όσον αφορά στη Uniastrum.

Όσον αφορά στην αποξένωση προβληματικών ενεργητικών, αυτή η επιλογή παραμένει στο τραπέζι, αλλά παραμένει περίπλοκη.

CentralBankofCyprus_423_033. Η δημοσιονομική προσαρμογή
Η προσαρμογή των δημόσιων οικονομικών, όπως προβλέπεται από το Μνημόνιο, θα πρέπει να φτάσει στις 7,25 εκατοστιαίες μονάδες μέχρι το 2016. Στο μνημόνιο περιλαμβάνονται προσαρμογές της τάξης των 5,5 εκατοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ, γεγονός που σημαίνει πως θα πρέπει απαραίτητα να αυξηθούν τα μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής.

Σημειώνεται πως η εξοικονόμηση, με την οποία θα μπορεί να ενισχυθεί η εξυπηρέτηση χρέους, θα είναι μεγαλύτερη το 2013 από τα άλλα έτη του Μνημονίου, και θα πρέπει να φτάσει στις 2,75 εκατοστιαίες μονάδες, με τελικό σκοπό να επιτευχθεί πρωτογενές πλεόνασμα της τάξης του 4% του ΑΕΠ ώς το 2016.
Η προσαρμογή αυτή, ωστόσο, θα είναι αρκετά δύσκολη, αφού οι δημοσιονομικές παραδοχές του Μνημονίου είναι μάλλον αισιόδοξες. Αν ο πληθωρισμός κυμανθεί σε χαμηλά επίπεδα (κάτω των 2%), και εάν η ύφεση δεν ξεπεράσει το 4%, τότε μόνο θα μπορεί με ευκολία να επιτευχθεί ο στόχος. Έτσι, πρέπει να σημειωθεί πως η δημοσιονομική προσαρμογή θα απαιτήσει, σύμφωνα με το προσχέδιο του Μνημονίου, επιπλέον μέτρα, ούτως ή άλλως.

Στα θετικά της Κύπρου καταγράφεται το γεγονός ότι το «λίπος» στις δημόσιες δαπάνες είναι μπόλικο, ενώ μπορεί και σχετικά εύκολα να εντοπιστεί και να μειωθεί. Η στόχευση των κοινωνικών δαπανών είναι ένα προφανές παράδειγμα, όπως είναι και η μεταρρύθμιση Τμημάτων του δημοσίου που αποτελούν «καθαρό βάρος», χωρίς όφελος στο κράτος (αναδασμός, τυπογραφείο και πολλά άλλα). Ο εξορθολογισμός αυτών των δαπανών, αν γίνει προσεκτικά, θα μπορούσε να αποφέρει μεγάλες εξοικονομήσεις για το κράτος, χωρίς επίδραση στο ΑΕΠ. Το ίδιο ισχύει και για την εναλλαξιμότητα στο Δημόσιο.

Πρέπει να σημειωθεί πως ο ουσιαστικός δείκτης βιωσιμότητας του χρέους, δεν είναι τόσο το ποσοστό χρέους επί του ΑΕΠ, αλλά μάλλον το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους ως ποσοστό των κρατικών εσόδων, ή ως ποσοστό του προϋπολογισμού εξαιρουμένων των ανελαστικών δαπανών. Με τη μεγάλη μείωση του επιτοκίου μέσα από το δάνειο που θα λάβει η Κύπρος από την Τρόικα, θα μπορέσει το πληρωτέο επιτόκιο της Δημοκρατίας σταδιακά να μειωθεί σημαντικά, μέχρι και δύο εκατοστιαίες μονάδες.

4. Ο πολλαπλασιαστής
Μετά και τις παραδοχές από πλευράς Όλι Ρεν, αλλά και του ΔΝΤ για τα λάθη που έγιναν στη περίπτωση της Ελλάδας, η στάση τους παραμένει πως «στα άλλα Μνημόνια» η επίδραση του πολλαπλασιαστή έχει τύχει προσαρμογής. Στην περίπτωση της Κύπρου, η εποχή της λιτότητας θα μεταφραστεί, φυσιολογικά, σε ύφεση, τουλάχιστον για το 2013 και τις αρχές του 2014.

Ωστόσο, μια ιδιαιτερότητα της κυπριακής «περίπτωσης» είναι η μεγάλη εξάρτηση από τις εισαγωγές για την κατανάλωση. Ιδιαίτερα όσον αφορά στα υψηλά εισοδήματα, η οριακή ανάλυση (marginal analysis) δείχνει πως το επιπλέον εισόδημα «κατευθύνεται» προς ξένη παραγωγή και καταγράφει πολύ χαμηλό λόγο απασχόλησης προς την κατανάλωση. Αυτό το στοιχείο συνεπάγεται πως μια μείωση στα υψηλά εισοδήματα, τόσο στο Δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, δεν έχει μεγάλο πολλαπλασιαστή στο ΑΕΠ.

Μεγαλύτερο πρόβλημα παραμένει η πιστωτική συρρίκνωση, και μάλιστα σε μια περίοδο όπου φαίνεται πως έχουν αξιοποιηθεί όλα τα αποθέματα των επιχειρήσεων και απαιτούνται νέες παραγγελίες. Μια ταχεία «αντίδραση» στο πρόβλημα των τραπεζών είναι απαραίτητη για την ανασύνταξη της οικονομίας.

Την ίδια ώρα, μια πολιτική ανάπτυξης «χαμηλού κόστους» από πλευράς της κυβέρνησης, θα μπορούσε να ενισχύσει την οικονομία κατά τη διάρκεια της πιο δύσκολης περιόδου της. Μια ταχεία αδειοδότηση έργων όπως καζίνο και έργων που σχετίζονται με τα «προκαταρτικά στάδια» της αξιοποίησης του Φυσικού Αερίου, θα μπορούσαν επίσης να αποφέρουν κάποια ανακούφιση. Ήδη παρουσιάζεται αρκετό ενδιαφέρον από ξένες επιχειρήσεις που θέλουν να πάρουν την «pole position» εν όψει των μελλοντικών προοπτικών. Το ίδιο ισχύει, αν και σε μικρότερο βαθμό, και για το άνοιγμα των επαγγελμάτων.

Τέλος, μια σειρά από νομοθεσίες (εργασίες «πίσω γραφείων», εμπιστεύματα, νομισματικές συναλλαγές, επανασφάλιση κ.ά.) θα είχαν άμεση επίδραση στις επαγγελματικές υπηρεσίες, εάν προχωρούσαν πάραυτα.

5. Μεταρρύθμιση τοπικών αρχών
Ένα από τα μεγάλα πλήγματα της οικονομίας, δεν είναι μόνο η κατάσταση των δημοσίων οικονομικών όσον αφορά στην Κεντρική Κυβέρνηση, αλλά και η τραγική κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι καταχρεωμένες, αναποτελεσματικές και δαπανηρές τοπικές αρχές. Είναι πλέον δεδομένο, μετά από 24 μήνες πλήρους απόρριψης του προφανούς, πως θα πρέπει να γίνουν εκτενείς μεταρρυθμίσεις.

Πάντως, δεν μπορεί να είναι ξεκάθαρο το ποσό εξοικονόμησης της διόρθωσης των τοπικών αρχών, αλλά είναι προφανές πως οι Δήμοι οδηγούνται προς τη χρεοκοπία (όσοι δεν έφτασαν ήδη ώς εκεί) με αποτέλεσμα να ασκούνται αφόρητες πιέσεις στο συνολικό δημόσιο χρέος.

Υπηρεσίες όπως η ρυμοτομία, οι τεχνικές υπηρεσίες, τα σκύβαλα κ.ά. θα μπορούσαν να καταστούν κερδοφόρες (ή τουλάχιστον λιγότερο ζημιογόνες) και να ανακουφίσουν σημαντικά την κεντρική κυβέρνηση, τόσο από άμεσες επιχορηγήσεις, όσο και από την εφιαλτική προοπτική που προκύπτει από την εγγυοδότηση των χρεών των τοπικών αρχών. Είναι προφανές πως η σύμπτυξη Δήμων και κοινοτήτων, και η μείωση του συνολικού αριθμού τους δεν μπορεί να φύγει από το τραπέζι.

6. Το Φυσικό Αέριο
Η προοπτική του Φυσικού Αερίου είναι μεν μεγάλη, αλλά δεν προσφέρεται στο παρόν στάδιο. Εάν τελικά η Noble Energy προχωρήσει στη δεύτερη εξερευνητική γεώτρηση γρήγορα μέσα στον Μάρτιο, όπως σχεδιάζει, τότε ενδεχομένως μια τελική εικόνα για το κοίτασμα, τουλάχιστον για το κοίτασμα «Αφροδίτη».

Σε μια τέτοια περίπτωση, θα μπορεί να αρχίσει ο σχεδιασμός για αξιοποίηση της καθαρής παρούσας αξίας του κοιτάσματος εντός του 2014. Η πώληση δικαιωμάτων εξερεύνησης ενδεχομένως να προχωρήσει, αλλά τα έσοδα δεν θα ανατρέψουν ουσιαστικά την εικόνα.

Πάντως, είναι δεδομένο πως το Φυσικό Αέριο αποτελεί το ισχυρότερο όπλο για τη βιωσιμότητα του χρέους, με βασικό όμως πρόβλημα το χρονικό σημείο κατά το οποίο αυτό θα μπορέσει να αξιοποιηθεί.

7. Οι Ρώσοι
Η επιμήκυνση του δανείου που έχει παραχωρήσει η Ρωσία προς την Κύπρο, δεν ανατρέπει το συνολικό βάρος του δημόσιου χρέους, αλλά μειώνει το κόστος εξυπηρέτησής του, μέχρι το τέλος του Μνημονίου, το 2016. Έτσι, πρόκειται για μια σημαντική ανάσα για τα δημόσια οικονομικά, η οποία θα επιτρέψει, μεταξύ άλλων, και την πιο ομαλή διαμόρφωση του προφίλ ωρίμανσης του χρέους.

Η συμμετοχή της Ρωσίας στην ταμειακή σύμβαση της Κύπρου, από την άλλη, έχει μεν πολιτική σημασία (αφού ανακουφίζει την ανάγκη να πειστεί το ΔΝΤ για τη βιωσιμότητα, ενώ διασκεδάζει και τις ενστάσεις Γερμανών, Φιλανδών και Ολλανδών) αλλά δεν έχει καμία οικονομική σημασία.

Πάντως, το γεγονός ότι έγινε μια συμφωνία χρέους η οποία προβλέπει την πλήρη αποπληρωμή των υποχρεώσεων της Δημοκρατίας σε μία δόση στη λήξη του δανείου, είναι μάλλον περίεργο. Δεν θα είχε, λογικά, ενστάσεις η Ρωσία στη σταδιακή αποπληρωμή των υποχρεώσεων, ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσε να είχε αποφύγει τη διαμόρφωση ενός πολύ επικίνδυνου προφίλ ωρίμανσης για το 2016.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s