Κυριαρχούν οι κίνδυνοι στο Μνημόνιο

Με βάση την αναθεωρημένη εκτίμηση πως η οικονομία θα συρρικνωθεί κατά 8,7% το 2013 και άλλα 3,9% του χρόνου έχει εκπονηθεί η αξιολόγηση βιωσιμότητας χρέους (DSA) για την Κύπρο. Η εκτίμηση αυτή κρίνεται ως αρκετά αισιόδοξη, αφού η εικόνα της οικονομίας είναι τέτοια που να δικαιολογεί μια εκτίμηση πως η ύφεση φέτος θα είναι αρκετά υψηλότερη από το ψυχολογικό όριο του 10%. Η πιστωτική διαμεσολάβηση, που έχει ήδη παγώσει, προκαλεί απανωτές πιέσεις στις επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα ακόμα και οι φερέγγυες, ή και εκείνες που μέχρι τις 15 Μαρτίου είχαν αρκετή ρευστότητα, να αντιμετωπίζουν σήμερα σοβαρότατα προβλήματα. 

Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί πως οι πιο πολλές επιχειρήσεις είχαν αναστείλει παραγγελίες για αναπλήρωση αποθεμάτων, αναλωσίμων και πόρων παραγωγής μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2012. Έτσι με το τέλος του πρώτου τριμήνου του 2013, καθίσταται άμεση η ανάγκη αναπλήρωσης αποθεμάτων (restocking), κάτι που σήμερα είναι εξαιρετικά δύσκολο κάτω από τις περιστάσεις που επικρατούν, όχι μόνο εξαιτίας των περιορισμών στη διακίνηση κεφαλαίων, αλλά και λόγω της γενικότερης εικόνας απομόχλευσης στο τραπεζικό σύστημα. Σε κάθε περίπτωση, η άρση των περιοριστικών μέτρων παραμένει εξαιρετικής σημασίας ζήτημα για την οικονομία, όχι μόνο διότι προκαλούν πιέσεις στην πραγματική οικονομία, αλλά και διότι, αν δεν αρθούν σύντομα, θα δημιουργήσουν προβλήματα βιωσιμότητας στην Τράπεζα Κύπρου. 

Οι συνθήκες στο τραπεζικό σύστημα δεν επιτρέπουν την προσδοκία πως θα αυξηθεί η ρευστότητα στην οικονομία, μέσα στους επόμενους μήνες. Στην έκθεση DSA, μάλιστα, αναφέρεται ρητά πως η Τράπεζα Κύπρου, όπου κατά κάποιες εκτιμήσεις διατηρούν τους λογαριασμούς τους το 70% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στην Κύπρο, θα συνεχίσει να μειώνει την παραχώρηση πιστώσεών της, με αποτέλεσμα το τελικό της μέγεθος να καταστεί μικρότερο κατά τη διάρκεια του Προγράμματος. 

Αυτή η εικόνα δικαιολογεί την εκτίμηση πως η ύφεση θα είναι μεγαλύτερη από το αισιόδοξο 8,7% στο οποίο βασίζονται οι εκτιμήσεις του Μνημονίου. Κάτι τέτοιο συνεπάγεται τη μη επίτευξη των στόχων του Μνημονίου, γεγονός που αυτόματα ενεργοποιεί επιπλέον μέτρα, όπως αναφέρεται ρητά στο προσχέδιο που ετοιμάστηκε εν όψει της Συνεδρίας του Eurogroup που έγινε την Παρασκευή. 
Πάντως, σε ερώτηση που του έγινε κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου του Eurogroup την Παρασκευή, ο Όλι Ρεν παραδέχτηκε πως δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή «σίγουρα νούμερα», ενώ αναφέρθηκε σε ποσά της τάξης του «10%, 10,5% ή 15%». Πρέπει να θεωρείται εξαιρετικά πιθανό τα τελικά νούμερα να κατευθυνθούν προς μία τέτοια κατεύθυνση και να κινηθούν σε τέτοια επίπεδα, παρά κοντά στο 8,7% που εκτιμάται στο Μνημόνιο. 

Η αναξιοπιστία των εκτιμήσεων, πάντως, αποτελεί ένα κοινό μυστικό σε Βρυξέλλες, Ουάσινγκτον, Φρανκφούρτη και Λευκωσία, ενώ δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που σχολιάζουν πως οι υπερβολικά αισιόδοξες εκτιμήσεις αποτελούν «πάγια τακτική» του ΔΝΤ, το οποίο έχει μακρά ιστορία αποτυχημένων εκτιμήσεων της ανάπτυξης εν μέσω κρίσης. Πίσω από τα μέτρα που θα πρέπει να αναμένονται πάντως, ήταν και η έντονη συζήτηση που έγινε σχετικά με «επιπλέον αρωγή» προς την Κύπρο. Η συζήτηση αφορούσε σε σχόλιο της κυπριακής πλευράς πως χρειάζεται επιπλέον βοήθεια από τα Διαρθρωτικά Ταμεία της Ε.Ε., αλλά και τεχνική στήριξη για να μπορεί να απορροφήσει περισσότερα κονδύλια από τις Βρυξέλλες. 

Η κυβέρνηση, πάντως, σχολιάζει πως θα ληφθούν τάχιστα μέτρα τα οποία μπορούν να ανατρέψουν την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί σχετικά με την ανάπτυξη. Ωστόσο, κάτω από τις σημερινές συνθήκες δεν μπορεί να θεωρείται βέβαιο πως θα μπορέσει να ανατραπεί η εικόνα της οικονομίας εντός του 2013. Στα θετικά σημειώνεται το γεγονός ότι η προσαρμογή στην περίπτωση της Κύπρου μπορεί να είναι πιο ομαλή λόγω μεταξύ άλλων και του μεγέθους της οικονομίας, το οποίο επιτρέπει ευκολότερη προσαρμογή της διανομής των πόρων παραγωγής. Επιπλέον, σημειώνεται πως το πρώτο τρίμηνο του έτους ήταν σχετικά καλό και έτσι η βαθύτερη ύφεση για την οποία φοβούνται άπαντες, αφορά στο εννιάμηνο και όχι ολόκληρο το έτος. Έτσι, το τελικό βάθος της ύφεσης, ελπίζουν αρκετοί αναλυτές, ίσως να συγκρατηθεί. 

Αναφέρονται τα ρίσκα
Πάντως, πρέπει να σημειωθεί πως το DSA της Κύπρου λαμβάνει υπόψη τα ρίσκα που δημιουργούνται στην οικονομία, ενώ δημιουργεί μάλιστα και «μαξιλαράκια» στην περίπτωση που η πορεία της οικονομίας θα είναι χειρότερη από την αναμενόμενη. Συγκεκριμένα αναφέρεται στα «ρίσκα που σχετίζονται με τις συνθήκες που αφορούν στις πιστώσεις στην εγχώρια αγορά» αλλά και στην «περαιτέρω επιδείνωση της εμπιστοσύνης στο τραπεζικό σύστημα». Σημειώνεται, επίσης, και ο κίνδυνος ενός «κύκλου χρεοκοπιών νοικοκυριών και επιχειρήσεων», κάτι που θα αυξήσει, όπως αναφέρεται, την ανεργία. Επιπλέον, ένας τέτοιος κύκλος, που είναι ορατός, θα μειώσει τις αξίες ενεργητικών (όπως π.χ. οικίες) περισσότερο από το αναμενόμενο, και θα οδηγήσει, σύμφωνα με το ίδιο έγγραφο, σε «παρατεταμένη απώλεια εμπιστοσύνης στις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές».

Το έγγραφο παραδέχεται επίσης πως θα υπάρξει έντονη διάχυση των προβλημάτων του τραπεζικού τομέα σε συναφείς επιχειρηματικές υπηρεσίες και στις εξαγωγές χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Αναφέρεται, επίσης, πως η μετατόπιση των πόρων παραγωγής σε άλλους τομείς δραστηριότητας στην οικονομία, θα χρειαστεί κάποιο χρόνο, παρά το γεγονός ότι στα θετικά καταγράφεται το μικρό μέγεθος της οικονομίας, που την καθιστά πιο ευέλικτη όσον αφορά στην προσαρμογή που θα χρειαστεί. 

ψalculatorΌσον αφορά σε αυτό το σημείο, η έκθεση σχολιάζει πως, για να μεταφερθούν οι πόροι παραγωγής (κεφάλαια, πιστώσεις, ανθρώπινο δυναμικό κ.λπ.) σε νέους τομείς δραστηριότητας και να προσαρμοστεί η οικονομία στα νέα δεδομένα και την αλλαγή του αναπτυξιακού της μοντέλου, θα χρειαστούν «ευέλικτες αγορές πόρων παραγωγής (γη, απασχόληση, κεφάλαια) και προϊόντων». 
Επιπλέον, αναφέρεται πως «παρά το γεγονός ότι ο Πρόγραμμα έχει ισχυρές βάσεις», την ίδια ώρα υπάρχουν ρίσκα στην επίτευξη των στόχων. Το πρώτο και προφανέστερο είναι, όπως αναφέρεται πιο πάνω, μια ύφεση βαθύτερη από την αναμενόμενη, κάτι που μεταξύ άλλων θα μεταφραστεί και σε αυξημένη ανεργία. Καθόλου άσχετο με αυτή την ανησυχία είναι και το ενδεχόμενο να μην επιτύχει η Κύπρος τα πρωτογενή ελλείμματα που έχουν τεθεί ως στόχοι, παρόλο που αυτά είναι αναθεωρημένα προς τα πάνω, ενδεχομένως σε αναγνώριση των επιπλέον πιέσεων που προκαλούν οι αποφάσεις των Eurogroup του Μαρτίου. 

Ένα επιπλέον ρίσκο στις εκτιμήσεις, είναι πως η ανάπτυξη μπορεί να προκύψει σε τομείς που δεν έχουν μεγάλη φορολογική ένταση. Ήδη, η καταρράκωση του κλάδου των ακινήτων (που πληρώνει, συγκριτικά, υψηλές φορολογίες), ανοίγει την πόρτα για συγκριτική ανάπτυξη άλλων τομέων που δεν έχουν την ίδια φορολογική ένταση. 

Πέρα από αυτά τα ζητήματα, το DSA καταγράφει και κινδύνους που μπορεί να προκύψουν από μια ανεπαρκή υλοποίηση του Μνημονίου.  

Γενικότερα, το DSA αναγνωρίζει και ρίσκα που σε κάποιο βαθμό δεν εξαρτώνται από τη συμπεριφορά της Κύπρου, όπως για παράδειγμα την εισροή εσόδων χαμηλότερων από τα αναμενόμενα, από τις ιδιωτικοποιήσεις. Αναφέρεται, επίσης, και το ενδεχόμενο αποτυχίας επιστροφής στις αγορές. 

Το έγγραφο σχολιάζει, πάντως, πως «κυριαρχούν τα ρίσκα» επιδείνωσης της κατάστασης. Όσον αφορά στο Μνημόνιο, το μόνο που αναφέρεται είναι πως η κυβέρνηση θα είναι έτοιμη για λήψη νέων επιπλέον μέτρων στην περίπτωση που η κατάσταση επιδεινωθεί, με στόχο την επίτευξη των στόχων, ιδιαίτερα όσον αφορά στο πρωτογενές πλεόνασμα. 

Τα «θετικά ρίσκα»
Στο έγγραφο σημειώνεται, ωστόσο, πως υπάρχουν και πιθανότητες που μπορεί να λειτουργήσουν ευεργετικά για το Μνημόνιο και την πορεία που θα ακολουθήσει. Ωστόσο, αυτές οι πιθανότητες δεν είναι αποφασιστικής σημασίας και, όπως αναφέρεται, «κυριαρχούν» οι πιθανότητες πως το αποτέλεσμα μπορεί να είναι χειρότερο από ό,τι υπολογίζεται. 

Παρά το γεγονός ότι οι πιθανότητες «θετικού σοκ» στο πρόγραμμα είναι μικρές σε σχέση με τα ρίσκα εκτροχιασμού, καταγράφονται ρητά τα πιθανά θετικά σοκ. Πρώτο είναι το γεγονός ότι η Κύπρος είναι μια «μικρή, ανοικτή οικονομία» και πως αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε χαμηλό σοκ από τη δημοσιονομική περισυλλογή. Ταυτόχρονα, ο αντίκτυπος που θα έχει η τόνωση της εμπιστοσύνης που μπορεί να προκύψει από τα διαρθρωτικά και δημοσιονομικά μέτρα που θα υιοθετηθούν. 

Αναφέρεται επίσης πως τα πιθανά έσοδα από το φυσικό αέριο δεν λαμβάνονται καθόλου υπόψη στις εκτιμήσεις και υπολογισμούς, διότι δεν είναι σήμερα γνωστό, ούτε το ποσό, αλλά ούτε και το χρονικό σημείο της εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων. Ωστόσο, σημειώνεται, η εκμετάλλευση του φυσικού αερίου είναι ένα πιθανό θετικό σοκ στο Μνημόνιο.

Τέλος, το DSA σημειώνει πως, μετά τις αναμενόμενες διαρθρωτικές αλλαγές που θα γίνουν, μπορεί να προκύψουν μειωμένες κρατικές δαπάνες, μακροπρόθεσμα, ιδίως όσον αφορά στις συντάξεις. 
Μεταρρυθμίσεις

Σε κάθε περίπτωση, σημειώνεται στο έγγραφο πως θα γίνουν στην Κύπρο εκτενείς μεταρρυθμίσεις στην Κύπρο. Αξίζει να σημειωθεί πως αυτές καταγράφονται ρητά και στο Μνημόνιο, από το αρχικό του κιόλας προσχέδιο του Νοεμβρίου. Οι ριζικές αυτές μεταρρυθμίσεις, αφορούν στο συνταξιοδοτικό, στη δημόσια υγεία και στην κρατική μηχανή. Μεταρρυθμίσεις θα γίνουν επίσης στον φοροεισπρακτικό μηχανισμό του κράτους και στη διαχείριση του δημόσιου χρέους. 

Αυτές οι μεταρρυθμίσεις προβλέπονται ήδη στο Μνημόνιο και θα πρέπει, παρά τις επίμονες δηλώσεις περί του αντιθέτου από τη νυν και την προηγούμενη κυβέρνηση, να αναμένεται πως οι μεταρρυθμίσεις αυτές θα είναι εκτενείς και θα αλλάξουν σημαντικά την εικόνα που υπάρχει στη γενικότερη εικόνα του κράτους και στις υπηρεσίες που παρέχει. Στο μέλλον, επιπλέον, δεν πρέπει να αποκλείονται και αλλαγές στην απασχόληση που προσφέρει το κράτος, τόσο όσον αφορά στην κεντρική κυβέρνηση, όσο και στον ευρύτερη δημόσιο τομέα και στις τοπικές αρχές

One thought on “Κυριαρχούν οι κίνδυνοι στο Μνημόνιο

  1. «Θετικά ρίσκα, ε;» Ναι υπάρχουν, ας μας δώσουν την ευκαιρία να τα πάρουμε…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s