Πισσαρίδης: «Κοινωνικό κράτος, αλλά με την αγορά»

Είναι βασική αρχή στην οικονομική ανάλυση πως ο χρόνος του καθενός μπορεί να μοιραστεί ανάμεσα στην ψυχαγωγία και την εργασία. Ο καθένας μας επιλέγει να εργαστεί –να ενοικιάσει σε ένα εργοδότη τον χρόνο του– έναντι μιας αμοιβής, αλλά όλοι χρειαζόμαστε ταυτόχρονα και ψυχαγωγία και ξεκούραση.

Την ίδια ώρα, όμως, ένα μέρος του χρόνου που αφιερώνουμε στην «ψυχαγωγία και ξεκούραση», δεν αφιερώνεται αποκλειστικά σε αυτούς τους σκοπούς. Για να απλοποιήσει αυτή τη λογική, ο Χριστόφορος Πισσαρίδης μοιράζει για αναλυτικούς σκοπούς, τον χρόνο των ανθρώπων σε «εργασία στην απασχόληση» και «εργασία στο σπίτι».

Μιλώντας την περασμένη εβδομάδα στο πλαίσιο της Δέκατης Ετήσιας Διάλεξης εις μνήμη του Ντίνου Λεβέντη, ο κ. Πισσαρίδης αναφέρθηκε στα διαρθρωτικά στοιχεία που διαφοροποιούν την κυπριακή αγορά απασχόλησης από εκείνες άλλων χωρών που καταγράφουν καλύτερες επιδόσεις.

«Για να αυξήσουμε την απασχόληση στην Ευρώπη πρέπει να ερευνήσουμε πρώτα τι δουλειά γίνεται στο σπίτι», σχολίασε ο κ. Πισσαρίδης, «αλλά και να βρούμε τον λόγο που γίνεται στο σπίτι αυτή η δουλειά, αντί να προσφέρεται στην αγορά». Τότε, σημειώνει, θα πρέπει να βρεθεί τρόπος να ενθαρρύνουμε την ανάπτυξη της σχετικής αγοράς.

Είναι προφανές, εξηγεί ο κ. Πισσαρίδης, πως στο σπίτι δεν γίνεται μόνο «ψυχαγωγία» και «ξεκούραση», όπως αναφέρεται συνήθως, τόσο στα εγχειρίδια οικονομικών όσο και γενικότερα. Αντίθετα, στο σπίτι γίνονται και πολλές «εργασίες». Αυτό το σχόλιο αποτελεί, ουσιαστικά, μια επιπλέον επεξεργασία της λογικής για την οποία ο κ. Πισσαρίδης έμεινε στην ιστορία, αφού αναλύονται σε μεγαλύτερο βάθος ο τρόπος επιλογής των εργαζομένων, τα στοιχεία εκείνα που καθοδηγούν τις αποφάσεις τους όσον αφορά στην αποδοχή μιας θέσης εργασίας ή όχι, αλλά ακόμα και στον τρόπο με τον οποίο τα νοικοκυριά επιλέγουν μεταξύ εργασίας και μη εργασίας.

Δεν πρόκειται, φυσικά, για μια νέα εκδοχή της γνωστής θεωρίας που απέφερε το νόμπελ, αλλά για μια επιπλέον ανάλυση του τρόπου με τον οποίο οι εργαζόμενοι επιλέγουν μεταξύ της εργασίας και της αναψυχής. Όπως στη μεγάλη θεωρία Πισσαρίδη-Ντάιαμοντ-Μόρτενσεν, ουσιαστικά δημιουργείται μια πιο εις βάθος θεώρηση των «ειδών» ανεργίας που διατύπωσε ο Κέινς, στη συγκεκριμένη περίπτωση γίνεται μια επιπλέον ανάλυση της «αναψυχής».

Pissarides_423_01
Δεν ξεκουράζονται μόνο
Σε αντίθεση με την απλουστευμένη λογική πως ό εργαζόμενος επιλέγει μεταξύ εργασίας και αναψυχής, ο κ. Πισσαρίδης σχολιάζει πως στο σπίτι γίνονται πολλές εργασίες.

Οι άνθρωποι μπορεί να ψωνίζουν, να καθαρίζουν το σπίτι, να μεταφέρουν παιδιά ή άλλα μέλη της οικογένειας σε διάφορες ασχολίες τους, ή ακόμα να αφιερώνουν αρκετό χρόνο στη φροντίδα άλλων μελών της οικογένειας: Παιδιά, ηλικιωμένους ή αρρώστους.

Αυτές οι ενασχολήσεις δεν είναι «ψυχαγωγία» αλλά αποτελούν ένα άλλο είδος εργασίας και σε μεγάλο βαθμό η αγορά θα μπορούσε να βοηθήσει τα νοικοκυριά απαλλάσσοντάς τα από αυτές τις εργασίες.

«Η πρόθεση δεν είναι απλώς να εργάζονται περισσότερες ώρες οι εργαζόμενοι», σχολιάζει ο κ. Πισσαρίδης. Αν οι εργασίες που γίνονται στο σπίτι μπορούσαν να εξυπηρετηθούν από την αγορά, τότε το πρώτο πράγμα που θα γινόταν, θα ήταν να βελτιωθεί η ποιότητα του οικογενειακού χρόνου. «Δεν πρέπει να βλέπουμε τα πράγματα με στεγνό τρόπο», υποστηρίζει. «Αν αντί να ψωνίζεις ή να μεταφέρεις τα παιδιά στα ιδιαίτερα, κερδίζεις επιπλέον χρόνο αναψυχής, τότε μπορείς να περνάς πιο ποιοτικό χρόνο με την οικογένειά σου».

Πλέον πολλοί οικονομολόγοι, σε μια προσπάθεια να καταμετρηθεί η ποιότητα ζωής με πιο ουσιαστικό τρόπο από τις απλές μετρήσεις του χρόνου εργασίας, του ΑΕΠ ή του κατά κεφαλή εισοδήματος. Ήδη γίνονται όλο και περισσότερες αναφορές στο «τραγούδι γύρω από το πιάνο», μια σχηματική έκφραση που αναφέρεται στην ποιότητα της οικογενειακής ζωής, και με εντολή του πρώην προέδρου της Γαλλίας, ήδη έχει αρχίσει η επεξεργασία τρόπων για καταμέτρηση αυτής της ποιότητας, υπό την ηγεσία του γνωστού οικονομολόγου Νουριέλ Ρουμπινί.

Η πρόταση Πισσαρίδη συνάδει και με αυτή τη λογική. Αν, δηλαδή, κατά τη διάρκεια της ημέρας, όσο δεν εργάζεται ο μέσος πολίτης, αφιερώνει χρόνο στην οικογένεια αντί στο καθάρισμα ή αντί στις εργασίες στο σπίτι, τότε ανοίγονται πλέον πολλές ευκαιρίες για βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Επιπλέον εργασία
Μια τέτοια εξέλιξη, όμως, μπορεί να επιτύχει και κάτι επιπλέον. Από τη στιγμή που πολλές από τις εν οίκω εργασίες θα μπορούν να εξυπηρετηθούν μέσα από την αγορά, είναι πλέον σαφές πως ένα σημαντικό κομμάτι των ατόμων που αναγκάζονται να παραμείνουν στο σπίτι, θα μπορούσαν πλέον να εργαστούν.

«Αυτό αφορά κυρίως τις νοικοκυρές», σχολιάζει ο κ. Πισσαρίδης. Δεν μένουν πάντοτε στο σπίτι διότι έτσι τους αρέσει, αλλά διότι τους το επιβάλλουν οι συνθήκες». Ιστορικά, έγινε ένα μεγάλο βήμα, με πολλές συσκευές όπως τα πλυντήρια, τις σύγχρονες μεθόδους μαγειρέματος ή το ζεστό νερό. Πλέον, όμως, πολλοί σύζυγοι (συνήθως γυναίκες) μένουν στο σπίτι για να παρέχουν φροντίδα στα παιδιά ή τους ηλικιωμένους ή για να μεταφέρουν τα παιδιά από τη μία υποχρέωση στην άλλη.

Αν κάποιες από αυτές τις υποχρεώσεις μπορούσαν να αγοραστούν, τότε θα απελευθερωνόταν πολύτιμος χρόνος, ιδίως σήμερα, σε μια εποχή όπου υπάρχει μεγάλη ανάγκη για επιπλέον εισόδημα στα νοικοκυριά.

Να βοηθήσει και η αγορά
Αυτό, φυσικά, συνεπάγεται και αντίδραση από την ίδια την αγορά. Από τη μία, θα πρέπει να ενισχυθούν οι ευέλικτοι τρόποι απασχόλησης. «Πολλές φορές, τα αφεντικά ενδιαφέρονται παραπάνω για το πόση ώρα θα βλέπουν το πρόσωπο των υπαλλήλων τους, παρά για την ποσότητα και ποιότητα της δουλειάς τους». Πολλές φορές δεν υπάρχει λόγος να είναι ένας υπάλληλος στο γραφείο, ενώ, σημειώνει ο κ. Πισσαρίδης, «αρκετά συχνά η εργασία είναι λιγότερο παραγωγική εντός του γραφείου».

Οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης μπορούν να βοηθήσουν σε μεγάλο βαθμό. Ήδη, η λογικής της εξ αποστάσεως εργασίας άρχισε να γίνεται αποδεκτή από τους υπερβολικά συντηρητικούς προϊστάμενους. Επιπλέον, όμως, και τα ευέλικτα ωράρια ή και η μερική απασχόληση, μπορούν να επιτρέψουν σε πολλά άτομα να συνδυάσουν τις προτιμήσεις τους για «αναψυχή εναντίον εργασίας» (με την «αναψυχή» πάντοτε να αναφέρεται στις «δουλειές του σπιτιού»), νοουμένου ότι και η αγορά θα ξαλαφρώσει κάπως το βάρος, εξυπηρετώντας κάποιες από αυτές τις εργασίες.

Στην Κύπρο, αυτό το ζήτημα είναι αρκετά επίκαιρο. Ενώ η στροφή στη λογική της «οικιακής βοηθού» κατάντησε να είναι, πλέον, κοινωνική μόδα παρά οικογενειακή ανάγκη, είναι επίσης προφανές πως αυτός ο «θεσμός» απελευθέρωσε πολλούς γονείς από τις ανάγκες του σπιτιού. Πλέον, και με τα οικονομικά δεδομένα να μειώνουν αυτή την τάση, υπάρχουν άλλες επιλογές: Καταστήματα με καλύτερη εξυπηρέτηση, πιο φθηνά εστιατόρια ή, πιο φθηνές ακριβές οικιακές υπηρεσίες, καλύτερες και φθηνότερες συγκοινωνίες, φθηνότερα ακριβά ταξί, κ.λπ.

Για να γίνει κάτι τέτοιο, φυσικά, υπάρχει και σημαντικός ρόλος που το κράτος θα μπορούσε να διαδραματίσει. Με χαμηλότερη –και κυρίως πιο έξυπνη– φορολογία, με πιο αποτελεσματική γραφειοκρατία και με μεγαλύτερη ευελιξία στους διορισμούς και τις απολύσεις, για παράδειγμα, το κράτος θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό επικουρικό ρόλο στην αγορά και να της επιτρέψει να εξυπηρετήσει αυτές τις ανάγκες. Επιπλέον, όμως, κινήσεις όπως την άρση των ούτως ή άλλως απηρχαιωμένων περιορισμών στα ωράρια των καταστημάτων, με τους οποίους ουσιαστικά ταλαιπωρείται ο καταναλωτής, ή και με πιο ευέλικτα συμβόλαια, θα μπορούσαν γίνουν πολλά.

Πολύ συχνά, σχολιάζει ο κ. Πισσαρίδης, οι περιορισμοί δεν είναι καν νομοθετικοί και δεν προέρχονται από το κράτος. «Αν υπάρχει ένα άτομο σε ένα ξενοδοχείο, που το συμβόλαιό του λέει πως είναι σερβιτόρος στη πισίνα, δεν μπορεί να του ζητηθεί σήμερα να γίνει, ας πούμε, σερβιτόρος στο εστιατόριο του ίδιου ξενοδοχείου». Τέτοιες σκληρωτικές τάσεις, μάλιστα, οδηγούν πολύ συχνά τους εργοδότες να προτιμούν τους ξένους υπαλλήλους. «Πολλές φορές ξέρουμε πως δεν είναι καν πιο φθηνοί. Είναι απλώς πιο ευέλικτοι, ακόμα κι όταν οι όροι εργασίας τους είναι το ίδιο καλοί με εκείνους των Κυπρίων που ανήκουν σε συντεχνίες», πρόσθεσε ο κ. Πισσαρίδης μιλώντας στην «Κ».

Σημαντική θα ήταν και μια σύγκριση με άλλες χώρες. Υπάρχει μια σημαντική στρέβλωση που δεν είναι λογική, υποδεικνύει ο κ. Πισσαρίδης. «Οι Σκανδιναβικές χώρες έχουν την πιο ψηλή φορολογία αλλά και τις μεγαλύτερες επιχορηγήσεις στις υπηρεσίες υγείας και φροντίδας. Οι Αγγλοσάξονες (και Ιρλανδοί) και Ασιάτες έχουν χαμηλή φορολογία και χαμηλή επιχορήγηση». Αυτά τα δύο παραδείγματα αποτελούν τους αντίθετους πόλους στην προσέγγιση στο όλο θέμα. Και τα δύο έχουν μία κοινωνική λογική με την οποία κάποιος μπορεί να συμφωνεί ή να διαφωνεί. Έχουν, όμως, και μια οικονομική λογική, με αποτέλεσμα να μη μεταφράζονται σε ανυπόφορο βάρος στον φορολογούμενο.

Αντίθετα, όμως, με αυτά τα παραδείγματα, οι χώρες της Νότιας και Κεντρικής Ευρώπης έχουν υψηλή φορολογία αλλά ταυτόχρονα έχουν και πολύ χαμηλές χορηγήσεις στην υγεία και τη φροντίδα. Έτσι, ενώ η υψηλή φορολόγηση των πολιτών αποτελεί αντικίνητρο για την εργασία, την οποία καθιστά λιγότερο συμφέρουσα, την ίδια ώρα ο πολίτης δίνει τα λεφτά του στο κράτος και δεν παίρνει σε αντάλλαγμα τις υπηρεσίες που για παράδειγμα παίρνει στις Σκανδιναβικές χώρες.

Αυτή η εικόνα δεν είναι «μοντέλο», αλλά η χειρότερη επιλογή: Υψηλοί φόροι, χωρίς αντίκρισμα. «Το Κράτος Πρόνοιας μπορεί να συνυπάρξει με αυξημένη απασχόληση αλλά οι κοινωνικές υπηρεσίες πρέπει να παραχωρούνται μέσω της αγοράς, όχι με κοινωνικές παροχές προς νοικοκυριά», εξηγεί ο κ. Πισσαρίδης. Αν επιτραπεί στην αγορά να λειτουργήσει, τότε αντί για κοινωνικές παροχές, το κράτος θα παρέχει στον πολίτη την ευκαιρία να εργαστεί, να αποκατασταθεί, να επιλέξει ο ίδιος αυτό που θέλει.

5 thoughts on “Πισσαρίδης: «Κοινωνικό κράτος, αλλά με την αγορά»

  1. Μάλλον ζούμε στο κόσμο του νέσκαφε.
    Να το πούμε καπιταλιστικά (γιατί άλλοσπως μπορεί να συγχιστείτε).
    Ασ θέσουμε το ερώτημα διαφορετικά :
    Γιατί η αγορά δεν προσφέρει αυτές τες υπηρεσίες ; εύλογο ερώτημα για όσους πιστέφκουν ότι η αγορά πάντα βρίσκει τες λύσεις.

    Κάτι που προφανώς δεν παιρνά που το μυαλό του νομπελίστα – γιατί αν επέρναν θα έπρεπε να επέστρεφε το νομπελ (που έτσι και αλλιώς έπρεπε να έκαμνε αφού η κρίση έχει αποδείξει ότι η θεωρεία του είναι λαθος…. εμπειρικά είναι λάθος… δεν μπορεί να εξηγήσει τις σημερίνες μεταβολές στην αγορά εργασίας…).

    τι δεν παιρνά λοιπόν ;
    Ο ΜΙΣΘΟΟΟΟΟΟΣ

    Θα πάεις να έβρεις μιαν «ευελικτη» εργασία (σε μια άλλη γλώσσα μη-νομπελιστική -εργασία χωρίς δικαιώματα – μούχτιν δηλαδή για τον εργοδότη) να πιάνεις 300 ευρά για να αγοράζεις που την αγορά τες δουλειές που θα καμνες στο σπίτι ; Τζαι η αγορά πόσα θα σε εχρέωνε ;

    Αφού εν συφέρει…..
    Τζαι η αγορά ξέρει το….
    Αφού εν τζίηνοι που δεν πληρώνουν….

    ……
    επίσης λέει το εξής το τραγικό
    «Τέτοιες σκληρωτικές τάσεις, μάλιστα, οδηγούν πολύ συχνά τους εργοδότες να προτιμούν τους ξένους υπαλλήλους. «Πολλές φορές ξέρουμε πως δεν είναι καν πιο φθηνοί. Είναι απλώς πιο ευέλικτοι, ακόμα κι όταν οι όροι εργασίας τους είναι το ίδιο καλοί με εκείνους των Κυπρίων που ανήκουν σε συντεχνίες», πρόσθεσε ο κ. Πισσαρίδης μιλώντας στην «Κ» »

    Χαπάρι δεν έσσιει.
    http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=132118

    Τούτοι οι άνθρωποι επροσληφθήκαν με διπλά συμβόλαια και βεβαίως είναι πιο «ευελικτοι» από τους κυπραίους. Γιατί ο κυπραίος συνάδελφος τους δουλέφκει εξωφρενικά οκτάωρο 5 μέρες την εφτομαδα….. Ενώ οι τανζανοι επροσληφθήκαν με ευελικτούς όρους τανζανίας… 10ώρο και εξαήμερη εφτομάδα…. Πως να μην είναι πιο «ευελικτοι» ;

    • Το επιχείρημα του Πισααρίδη είναι πως υπάρχουν κρατικά εμπόδια που τσιλλούν το παζάρι και γι αυτό δεν συμφέρει. Πχ υψηλοί φόροι χωρίς ανταπόδοση με την μορφή υπηρεσιών.
      Απλά σημειώνω γιατί διακρίνω σύγχυση. Δεν είναι ανάγκη να συμφωνούμε σε όλα.

  2. Δηλαδή… εκτός που την εξάρτηση στα σούπερ-μάρκετ… να γίνουμε τζιαι εξαρτώμενοι των υπηρεσιών για δουλειές έσσω μας!

    Ήδη γίνεται να του πεις.

    Ελεγχόμενοι πληθυσμοί στο φουλ.

    • Δεν διαφωνώ. Έχει ζητήματα η πρόταση του, αλλά αξίζει να την σκεφτούμε λίγο

  3. Zoume se ena kratos pou oloi mas oi foroi pan yia na sintiroume to dimosio tomea. Tous misthous alla kiriws tis sintaxeis twn dimosiwn. Episeis ta erga pou kanei i kivernisi einai paliomoditika kai den prosferoun tipota makroxronia. Pws na leitourgisei ena kratos pronoias xwris dinato idiwtiko tomea?

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s