Φόβος και τρόμος από τον προϋπολογισμό

Η «Κ» έχει αποκαλέσει τις εκτός πραγματικότητας εκτιμήσεις και τους υπεραισιόδοξους προϋπολογισμούς την «πιο ιερή παράδοση του Υπουργείου Οικονομικών». Ακόμα και κάτω από το βλέμμα της Τρόικας, η παράδοση αυτή φαίνεται να παραμένει ζωντανή. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι εκτιμήσεις που έχουν προετοιμαστεί στη Μιχαλάκη Καραολή προκάλεσαν ήδη κάποιες αντιδράσεις στον τρίτο όροφο του Υπουργείου Οικονομικών. Κι αυτό, διότι δύσκολα μπορούν να επαληθευτούν οι εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στις μέχρι σήμερα προβλέψεις, τόσο για φέτος όσο και για του χρόνου.

Χαρακτηριστικό είναι μάλιστα το γεγονός ότι, ενώ ο προϋπολογισμός του 2013 είχε ετοιμαστεί με εξωπραγματικές εκτιμήσεις (ακόμα και χωρίς την καταστροφή του Μάρτη) και με υπολογιζόμενη ύφεση στο 3,5% του ΑΕΠ, κάποιες από τις εκτιμήσεις για έσοδα έχουν αυξηθεί. Πλέον, η επίσημη εκτίμηση για την ύφεση φέτος κινείται στα όρια του 8,7%, ένα ποσοστό που, ενώ βρίσκει την Τρόικα σύμφωνη, είναι μάλλον αισιόδοξο.

Παρ’ όλα αυτά, όμως, στα στοιχεία του προϋπολογισμού φαίνεται πως οι άμεσοι φόροι αναμένεται να αυξηθούν. Σημειώνεται πως περίπου το 60% των εσόδων από άμεσους φόρους αφορά σε φόρους εισοδήματος.

haris-daiselΤο 27% αφορά σε φόρους εισοδήματος φυσικών προσώπων, με το υπόλοιπο 33% να προέρχεται από νομικά πρόσωπα.
Με δεδομένη την ύφεση, τη μείωση των κερδών και μισθών, αλλά και τη δραματική αύξηση της ανεργίας (στο 15,5% για το 2013, σύμφωνα με την εγκύκλιο του προϋπολογισμού), οι εκτιμήσεις των τεχνοκρατών του Υπουργείου Οικονομικών προβλέπουν αύξηση των άμεσων φόρων σε σχέση με τις αρχικές εκτιμήσεις του Δεκεμβρίου 2012. Πάντως, πολύ δύσκολα θα μπορεί η ανεργία να διατηρηθεί στα όρια του 16% μέσα στο έτος, ενώ έχει ήδη ξεπεράσει το 15.5%.

Σε σχέση με τις προβλέψεις που είχαν γίνει κατά τον Δεκέμβριο του 2012, σήμερα εκτιμάται πως τα έσοδα από τους άμεσους φόρους θα είναι αυξημένα κατά 84 εκατ. ευρώ, ή 4%. Παρ’ όλο που θα υπάρξει κάποια αύξηση στους φόρους περιουσίας, της τάξης των 75 εκατ. ευρώ, η εκτίμηση αυτή δεν μπορεί να δικαιολογηθεί, αφού η ύφεση και η ανεργία θα μειώσουν τη μεγαλύτερη πηγή κρατικών εσόδων από τους άμεσους φόρους. Οι φόροι περιουσίας αποτελούν περίπου το 5% των άμεσων φόρων, σε σχέση με 60% που είναι οι φόροι εισοδήματος.

Αυτό όμως δεν είναι παρά ένα παράδειγμα. Συνολικά, τα αναθεωρημένα έσοδα σε σχέση με τα αρχικά του προϋπολογισμού του 2013, προβλέπονται αυξημένα κατά 241 εκατ. ευρώ, ένα ποσό που μεταφράζεται σε 4,2% αύξηση εσόδων του κράτους. Μερικώς, αυτή η εκτίμηση μπορεί να ερμηνευτεί ως πίστη από πλευράς των τεχνοκρατών πως οι φορολογικές αυξήσεις θα μεταφραστούν και σε αυξημένα έσοδα, σε πείσμα της ύφεσης που ταλανίζει την οικονομία – και τον κρατικό κορβανά.

Από πλευράς των κρατικών λειτουργών σχολιάζεται πως, μέχρι και τον Απρίλιο, τα κρατικά έσοδα κατέγραφαν αύξηση της τάξης του 2,54%. Ωστόσο, όπως είναι κατανοητό από τα στοιχεία, αυτή η αύξηση οφείλεται κατά βάση στα στοιχεία Απριλίου, όπου οι «Άλλοι Άμεσοι Φόροι» κατέγραψαν αύξηση κατά περίπου 90 εκατ. ευρώ.

Η αύξηση αυτή δεν είναι επαναλαμβανόμενη, ενώ σημειώνεται ότι οι κυριότερες κατηγορίες φορολογικών εσόδων συνεχίζουν να καταγράφουν μειώσεις. Σε αυτές περιλαμβάνεται ο ΦΠΑ (-23%), ο Φόρος Εισοδήματος (-2,85%) και οι Έμμεσοι Φόροι στο σύνολό τους (-12,2%). Από τη στιγμή που η καταγραφή των εσόδων γίνεται σε μορφή ταμειακών ροών, τα μη επαναλαμβανόμενα έσοδα υπερτονίζουν την αύξηση των εσόδων, ενώ ακόμα και με αυτά υπόψη, δεν καλύπτεται η εκτίμηση πως η αύξηση των εσόδων θα φτάσει το 4% που εκτιμάται για το έτος.

Και το 2014
Σε παρόμοια ρότα κινούνται και οι εκτιμήσεις για τα έσοδα του κράτους το 2014. Η ανησυχία, την οποία κορυφαία στελέχη του Υπουργείου Οικονομικών δεν κρύβουν, είναι πως αυτές οι εκτιμήσεις πολύ πιθανόν να πέσουν έξω, κάτι που εξάλλου γίνεται τακτικά τα τελευταία χρόνια.

Εικάζεται πως η στάση που τήρησε το Υπουργείο Οικονομικών στα πλαίσια των συζητήσεων που έγιναν σε πολιτικό επίπεδο, δεν είναι άσχετη με αυτή την ανησυχία. Γι’ αυτό, εξάλλου, και η μείωση στις δαπάνες συνεχίζει να είναι μεγαλύτερη από ό,τι «χρειάζεται» για επίτευξη των στόχων με βάση τα προβλεπόμενα έσοδα. Με αυτό τον τρόπο, δημιουργείται ένα «μαξιλάρι» για την πιθανή αναθεώρηση των εσόδων του 2014, μετά τον Γενάρη.

Μετά την αναθεώρηση προς τα πάνω των αναμενόμενων εσόδων του 2013, η εγκύκλιος του προϋπολογισμού δείχνει πως οι εκτιμήσεις για τα έσοδα του κράτους το 2014 είναι μειωμένες σε σχέση με φέτος.

Η μείωση αυτή φτάνει το 5,6% σχεδόν. Φαίνεται πως οι εκτιμήσεις του Υπουργείου θέλουν την ύφεση του 2014 –η οποία αναμένεται να κινηθεί στα επίπεδα του 3,9% σε σχέση με 8,7% φέτος– να έχει μεγαλύτερη επίδραση στα κρατικά έσοδα από ό,τι η φετινή συρρίκνωση της οικονομίας. Δεν είναι σαφές από τα νούμερα γιατί γίνεται αυτή η εκτίμηση.

Πάντως, για το 2014 εκτιμάται πως όλες οι μεγάλες κατηγορίες εσόδων του κράτους θα σημειώσουν μείωση. Κυριότερη εξαίρεση είναι οι Άμεσοι Φόροι (κυρίως φόρος εισοδήματος) όπου η εκτίμηση κάνει λόγο για οριακή αύξηση 1,6%, που είναι και το επίπεδο του πληθωρισμού. Πιο απλά, οι τεχνοκράτες εκτιμούν πως ο φόρος εισοδήματος θα εισπράξει το 2014 όσα και φέτος, παρ’ όλο που τα κέρδη και οι μισθοί θα μειωθούν, ενώ η ανεργία θα αυξηθεί.

Σαφώς, χρειάζεται κάποια εξήγηση για τις εκτιμήσεις αυτές. Σημειώνεται πως για το 2012 είχε εκτιμηθεί πως θα καταγραφεί αύξηση εσόδων της τάξης του 21,5%, ενώ το έτος έκλεισε με αύξηση κατά 0,23%. Φέτος, οι προβλέψεις δεν φαίνεται πως θα αποκλίνουν σε τόσο μεγάλο βαθμό από την πραγματικότητα, αλλά εξακολουθούν να φαντάζουν ως αισιόδοξες.

Μια απόκλιση θα έχει σημαντικές επιπτώσεις ως προς την επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων, παρ’ όλο που η συνεχής παρακολούθηση των εξελίξεων από πλευράς της Τρόικας θα υποχρεώσει την Κύπρο σε διορθωτικές κινήσεις.

Είναι σαφές πως αυτές οι διορθωτικές κινήσεις ουσιαστικά θα μεταφραστούν σε μείωση των κρατικών δαπανών και θα πρέπει να αναμένεται πως, όσο απομακρύνονται τα αποτελέσματα από τις εκτιμήσεις, τόσο πιο πιθανές γίνονται και οι απολύσεις στο Δημόσιο, πέρα από άλλες περικοπές.

Διαφάνεια και εξορθολογισμός στην παρακολούθηση του Μνημονίου

Φέτος, πάντως, αυτό που φαίνεται πως αλλάζει στην «πιο ιερή παράδοση» του Υπουργείου είναι πως οι εκτιμήσεις έχουν αρχίσει να προκαλούν αντιδράσεις στην κορυφή του Υπουργείου. Πέρα από τις ενστάσεις που εκφράστηκαν από αρμόδια άτομα για τις προβλέψεις και εκτιμήσεις, αξίζει να σημειωθεί πως, αυτή τη φορά, και η Τρόικα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.

Την ίδια ώρα, και σε συνεννόηση με την Τρόικα, το Υπουργείο Οικονομικών έχει αρχίσει την προετοιμασία για νέες δομές στην παρακολούθηση των δημοσιονομικών εξελίξεων. Μέχρι σήμερα, το Υπουργείο εκδίδει τα δημοσιονομικά αποτελέσματα ανά μήνα, με βάση τις ταμειακές ροές, γεγονός που προκαλεί προβλήματα στη δημιουργία σαφούς εικόνας για την πορεία των δημοσίων οικονομικών.

Οι ταμειακές ροές δείχνουν μόνο τα έσοδα και τις δαπάνες που έχουν ολοκληρωθεί και όχι τις υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί από το κράτος. Ιδίως όσον αφορά στις δαπάνες, αυτή η μέθοδος συνεπάγεται την υποεκτίμηση των δαπανών. Επιπλέον, επιτρέπεται με αυτό τον τρόπο η μετακύλιση πραγματικών δαπανών σε μεταγενέστερο στάδιο, με αποτέλεσμα να «κρυφτεί» από τα αποτελέσματα.

Πλέον, το Υπουργείο Οικονομικών ετοιμάζει ανακοινώσεις σε τακτά διαστήματα σε δεδουλευμένη βάση (accrual) αντί για ταμειακές ροές. Αυτή η εξέλιξη ικανοποιεί και την Τρόικα, στελέχη της οποίας σχολιάζουν πως «καθόλου δεν τους ενδιαφέρουν» οι ταμειακές ροές, αφού αυτές εύκολα μπορούν να ανατραπούν στη συνέχεια, ενώ δεν δίνουν ούτε ολοκληρωμένη εικόνα.

Αυτή δεν είναι παρά μία από τις εξελίξεις που παρατηρούνται εν όψει του προγράμματος. Είναι μάλιστα εξαιρετικής σημασίας πως η νέα δομή παρακολούθησης των δημοσίων οικονομικών θα είναι κατά πάσα πιθανότητα διαθέσιμη δημοσίως.
Η διαφάνεια, σύμφωνα με υψηλόβαθμα στελέχη του Υπουργείου Οικονομικών, θα αποτελέσει ένα βασικό μέσο ενίσχυσης της εμπιστοσύνης των πολιτών στο έργο που γίνεται για την έξοδο από το Μνημόνιο. Επιπλέον, ετοιμάζεται και σχετικό «ημερολόγιο» που θα ανακοινώνεται σε τακτά διαστήματα, στο οποίο θα περιλαμβάνονται οι δράσεις που έγιναν αλλά και εκείνες που έπονται στο επόμενο διάστημα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s