Ταχεία προσαρμογή, μακρύτερη η ύφεση

Προς αναθεώρηση οδηγούνται οι εκτιμήσεις των αναλυτών για την ύφεση μετά και την ανακοίνωση των τελευταίων στοιχείων που αφορούν στην πορεία της οικονομίας. Η εκτίμηση για βαθιά και απότομη ύφεση, η οποία ωστόσο να δίνει την «ευκαιρία» για ανάκαμψη στις αρχές του 2015, με την οποία συμφώνησε και η «Κ», βρίσκεται πλέον υπό αμφισβήτηση. Την ίδια στιγμή, όμως, η οικονομία συνεχίζει την πορεία διόρθωσης και θα πρέπει να αναμένεται επιτάχυνση της υποχώρησης του ΑΕΠ μέσα στο β΄ εξάμηνο το οποίο ήδη διανύουμε. Παρόλο που αναμένεται πως τα στοιχεία του α΄ εξαμήνου θα αναθεωρηθούν, θέτοντας την ύφεση πιο κοντά στο 6% παρά στο 5%, εντούτοις η ύφεση παραμένει αρκετά πιο ρηχή από τις αρχικές εκτιμήσεις.

Σημειώνεται πως, ενώ η ύφεση πριν από τον Μάρτιο είχε κινηθεί μόλις στα όρια του 4,3%, μετά τον Μάρτιο η ύφεση δεν επιδεινώθηκε ιδιαίτερα: Μετά την απώλεια πλούτου (κούρεμα), το πάγωμα κεφαλαίων, τη συρρίκνωση των πιστώσεων (κατά 4% φέτος), την τραπεζική αργία, τη χρηματοπιστωτική αντιδιαμεσολάβηση και το γενικότερο σοκ, το β΄ τρίμηνο κατέγραψε υποχώρηση κατά 5,4% (προκαταρτικά στοιχεία). Έτσι, αυτό που διαφαίνεται είναι πως η οικονομία προσαρμόστηκε αμέσως (όπως φαίνεται στη μείωση των μισθών και την αύξηση της ανεργίας). Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί πως η προσαρμογή είχε αρχίσει από πέρσι, ιδίως όσον αφορά στην ανεργία.

Ταχύτερη «διόρθωση»
Η οικονομία έχει ξαφνιάσει θετικά με την ταχύτητα της προσαρμογής της στα νέα δεδομένα. Η ταχύτητα της αύξησης στην ανεργία, αν και κοινωνικά ανεπιθύμητη, την ίδια ώρα δείχνει πως επιχειρήσεις έχουν προσαρμοστεί σχεδόν αμέσως στην οικονομική συγκυρία. Με αυτό το δεδομένο, η οικονομία δείχνει πως έχει αρχίσει πολύ ταχύτερα από ό,τι αναμενόταν, να ανταποκρίνεται στην πρόκληση της σημερινής συγκυρίας – χωρίς αυτό να σημαίνει πως η διόρθωση είναι λιγότερο επώδυνη. Η προσαρμογή μέσα από τη μείωση της απασχόλησης (και την αύξηση της ανεργίας) συμπληρώνεται και από την υποχώρηση στους μισθούς. Μέχρι σήμερα, η Στατιστική Υπηρεσία καταγράφει υποχώρηση της τάξης του 0,6%. Ο συνδυασμός χαμηλότερων ονομαστικών μισθών και μείωσης της απασχόλησης καθιστά τις επιχειρήσεις πιο ανταγωνιστικές, με χαμηλότερες δαπάνες και μεγαλύτερη παραγωγικότητα. Την ίδια στιγμή έχουν αρχίσει να διαφαίνονται και οι πρώτες ενδείξεις πως η εσωτερική υποτίμηση –που είναι ουσιαστικά ο στόχος του Προγράμματος– έχει αρχίσει να συμβαίνει. Παρόλο ότι πολλοί αναλυτές σχολιάζουν πως η προσαρμογή έγινε πολύ ταχύτερα από άλλες οικονομίες (στην Ελλάδα χρειάστηκαν περίπου τρία χρόνια για να φτάσει στο σημείο που είναι σήμερα η Κύπρος), την ίδια ώρα οι τεχνοκράτες της Κομισιόν σχολιάζουν πως με δεδομένο το μέγεθος της Κύπρου, η προσαρμογή θα μπορούσε να είχε γίνει και νωρίτερα.

Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν πως οι τιμές των εγχώριων προϊόντων, κινούνται ήδη σε αρνητικό έδαφος, καταγράφοντας αποπληθωρισμό.

HHCyleverageΟι τιμές στον τομέα της υγείας, που κατέγραφε ραγδαίο πληθωρισμό μέχρι πρόσφατα, κατέγραψαν υποχώρηση κατά 2,7%. Μόνο οι κατηγορίες των μεταφορών, των τηλεπικοινωνιών, της εκπαίδευσης και του τουρισμού (εστιατόρια, ξενοδοχεία) συνεχίζουν να αυξάνονται. Ο τουρισμός αναμένεται να καταγράψει μικρή αύξηση εσόδων φέτος παρά τη μείωση των αφίξεων. Η συγκράτηση της ζήτησης φαίνεται πως συγκρατεί και τις τιμές, έστω και οριακά (+0,6%). Στις άλλες κατηγορίες, πρέπει να σημειωθεί πως παρά το γεγονός ότι ο πληθωρισμός είναι ακόμα θετικός, έχει αποκλιμακωθεί ραγδαία από τα προηγούμενα τρίμηνα και διαφαίνεται μια σημαντική πτωτική τάση. Όσον αφορά δε στις μεταφορές, σημαντικό στοιχείο είναι η συγκράτηση της ζήτησης στον τομέα της ναυτιλίας όπου ο τζίρος κινείται στο +15%, ενώ και οι τιμές καυσίμων και ναύλων διεθνώς φαίνεται πως διαδραματίζουν τον ρόλο τους.

BusinessLeverageΕνώ στις πιο πάνω κατηγορίες καταγράφεται αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, στις υπόλοιπες σημειώνεται αποπληθωρισμός. Τρόφιμα (που έχουν και μεγάλη αύξηση 8% στον τζίρο), είδη ένδυσης και υπόδησης, λευκά είδη και επίπλωση, ηλεκτρονικά είδη και ψυχαγωγία είχαν αρνητικό πληθωρισμό τον Αύγουστο που πέρασε. Ο Γενικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή συγκρατήθηκε στο 0,1%.
Σε κάθε περίπτωση, η εσωτερική υποτίμηση, με μείωση των μισθών αλλά και των τιμών δείχνει πως η οικονομία είναι σε πορεία ταχείας διόρθωσης που θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και θα συμβάλει στην ανάκαμψη. Σημειώνεται πως η Ελλάδα βρίσκεται σε περίπου την ίδια «φάση», παρόλο που εκεί η προσπάθεια για εσωτερική υποτίμηση άρχισε εδώ και τρία χρόνια.

Πέφτει ο τζίρος
Στόχος, ωστόσο, δεν είναι απλώς η βελτίωση των αριθμών αλλά η διόρθωση της οικονομίας χωρίς κοινωνικό και ανθρώπινο κόστος. Γι’ αυτό και δεν είναι δυνατόν να πανηγυρίζει κανείς για την ταχύτητα της αύξησης της ανεργίας και τη μείωση –έστω και οριακή– των μισθών. Ωστόσο, αυτές οι εξελίξεις είναι απαραίτητες πριν να αρχίσει η οικονομία να εξέρχεται από την ύφεση. Σημειώνεται όμως πως η συνολική ύφεση δεν μπορεί να αποφευχθεί πλήρως. Ενώ η αγορά εργασίας δείχνει πιο δυναμική και πιο προσαρμόσιμη από ό,τι αναμέναμε (με τις προφανείς εξαιρέσεις), την ίδια ώρα τα υπόλοιπα στοιχεία της οικονομίας εξακολουθούν να προδικάζουν συνεχιζόμενη ύφεση. Η αρχική εκτίμηση για διψήφια ύφεση φέτος, έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση. Κι αυτό διότι ορισμένες κατηγορίες του ΑΕΠ δείχνουν πως αντέχουν.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της κατανάλωσης. Παρόλο ότι το λιανικό εμπόριο στον «πυρήνα» του καταγράφει τρομακτική συρρίκνωση, γύρω στο 23% με 28%, την ίδια ώρα η συνολική μείωση συγκρατείται από τις αυξήσεις των δαπανών σε τρόφιμα, ποτά όλων των ειδών και σε είδη καπνού. Από την άλλη, η εντύπωση που υπάρχει σε άλλες κατηγορίες, πως αυτές «καλά κρατούν», διαψεύδεται από τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας. Ενώ οι υπηρεσίες αρχιτεκτονικής και μηχανικής φυσιολογικά υποχώρησαν κοντά στο 30% το πρώτο εξάμηνο, εντύπωση προκαλούν οι μειώσεις που καταγράφονται σε άλλες κατηγορίες: Δικηγόροι και λογιστές δεν είναι όσο άνετοι όσο δείχνουν, αφού ο συνολικός τους τζίρος μειώθηκε κατά 7%. Οι επαγγελματικές υπηρεσίες έχουν επίσης σημειώσει μείωση στον κύκλο εργασιών κατά 9,7%.

Στις μεταφορές, η μείωση του τζίρου είναι καθολική, με μοναδική εξαίρεση τις κατηγορίες της ναυσιπλοΐας, όπου η αύξηση του τζίρου κατά 15% πρέπει να προκαλεί θαυμασμό αν δεν αναθεωρηθεί.

Απομόχλευση και πιέσεις
Όλα αυτά δεν είναι άσχετα και με την πορεία των καταθέσεων. Τα νοικοκυριά έχουν σταθεροποιήσει την κατανάλωσή τους, στρεφόμενοι στα «παραδοσιακά» υποδεέστερα αγαθά όπως το αλκοόλ ή την ψυχαγωγία στο σπίτι. Ωστόσο, όσο περνά ο καιρός θα αναγκαστούν να περιορίσουν ακόμα κι αυτές τις δαπάνες. Είναι προφανές πως τα νοικοκυριά, τα οποία δέχονται ισχυρές πιέσεις στα ενεργητικά τους, προσπαθούν να κρατήσουν μια ισορροπία μεταξύ ποιότητας ζωής από τη μία και εξοικονόμησης από την άλλη.
Ακόμα και μετά την έναρξη της κρίσης, τα νοικοκυριά συνέχισαν να αυξάνουν τις συνολικές τους καταθέσεις στο τραπεζικό σύστημα, πράγμα που επίσης κρίνεται ως φυσιολογικό για περιόδους κρίσης. Έχοντας την προσδοκία πως έπονται δύσκολες ημέρες, τα νοικοκυριά συνήθως προτιμούν να ενισχύσουν το «μαξιλαράκι» που έχουν, ως μέτρο αυτοπροστασίας.

Από τον Μάρτιο και μετά, ωστόσο, οι καταθέσεις των νοικοκυριών έχουν, κι αυτές, αρχίσει να υποχωρούν σημαντικά. Ενώ το λίπος που δημιουργήθηκε από το 2008, με όλο και μεγαλύτερες καταθέσεις, άρχισε να «τρώγεται» από τον Δεκέμβριο μέχρι και τον Φεβρουάριο, από τον Μάρτιο και μετά, το λίπος αυτό μειώνεται με μεγαλύτερη ταχύτητα.

Γι’ αυτό και η κατανάλωση μειώνεται μεν, αλλά δεν καταρρέει. Το μεγάλο ερώτημα είναι πόσο θα συνεχίσει η ιδιωτική κατανάλωση να συγκρατείται και πόσο αργή θα είναι αυτή η προσαρμογή, σε αντίθεση με την προσαρμογή στην αγορά εργασίας. Από τη στιγμή που τίθεται αυτό το ερώτημα, θα πρέπει πλέον να αναρωτηθούμε αν η κρίση θα είναι πιο ρηχή αλλά πιο παρατεταμένη – και οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν προς αυτό το ενδεχόμενο.

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι ο λόγος δανείων προς καταθέσεις των νοικοκυριών έχει αρχίσει πλέον να προσεγγίζει το 100%.
Ακόμα και προς τα τέλη του προηγούμενου έτους, ο λόγος δεν είχε ακόμα ξεπεράσει το 90%. Η αύξηση αυτή δείχνει πως τα νοικοκυριά έχουν «τραβήξει» τις καταθέσεις που μπορούσαν να τραβήξουν και πως τα χρήματα που έχουν πλέον μέσα στο τραπεζικό σύστημα είναι, είτε δεσμευμένα έναντι υποχρεώσεων, είτε προθεσμιακές καταθέσεις που δεν λήγουν προς το παρόν και εξάλλου διέπονται από τους κανόνες περιορισμού διακίνησης κεφαλαίων.

Αυτά τα δεδομένα για τα νοικοκυριά συμβάλλουν, όπως όλα δείχνουν, και στην επιβράδυνση της αντιδιαμεσολάβησης στο τραπεζικό σύστημα και την αποχώρηση από αυτό πολλών καταθέσεων.

Μέγα ερώτημα οι παραγγελίες
Ενώ τα νοικοκυριά έχουν πλέον προσεγγίσει το 100% όσον αφορά στον λόγο δανείων προς καταθέσεις, οι επιχειρήσεις έχουν κατά πολύ υπερβεί αυτό το όριο εδώ και αρκετό καιρό. Αν και κρίνεται ως «φυσιολογικό» οι επιχειρήσεις να έχουν υψηλή μόχλευση, την ίδια ώρα τα επίπεδα του 425% στα οποία κινούνται, δεν μπορούν παρά να προκαλούν ανησυχία. Σημαντικό στοιχείο στην όλη εικόνα, είναι πως από το δεύτερο μισό του 2012 οι επιχειρήσεις έχουν αρχίσει να υποβάλλουν λιγότερες παραγγελίες στους προμηθευτές τους, ιδίως από το εξωτερικό. Σε αυτή την εικόνα έχουν συμβάλει δύο δεδομένα – πρώτο οι αρνητικές προσδοκίες για τις προοπτικές της οικονομίας, οι οποίες οδήγησαν τις επιχειρήσεις σε μια στάση αναμονής, με την οποία χρησιμοποίησαν τα αποθέματά τους αντί να παραγγείλουν επιπλέον. Σε αυτές τις παγωμένες παραγγελίες περιλαμβάνονται και πόροι παραγωγής. Δεύτερο, η δυστοκία στην εξασφάλιση πίστωσης κατέστησε δυσκολότερη την ανανέωση των αποθεμάτων. Μετά τον Μάρτιο, τα στοιχεία δείχνουν πως οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν ό,τι ρευστό μπορούν για να βάλουν νέες παραγγελίες, οι οποίες είναι μικρότερες και συχνότερες. Πλέον, όμως, τα αποθέματα δείχνουν να εξαντλούνται και ο μόνος τρόπος να συνεχίσουν τη λειτουργία τους πολλές επιχειρήσεις είναι να βρουν τρόπο να ανανεώσουν τα αποθέματα. Αυτή η διαδικασία πλέον κορυφώνεται από αυτό τον μήνα, οπότε και θα διαφανεί ποιοι θα αναγκαστούν να βάλουν λουκέτο και ποιοι θα επιβιώσουν, συνήθως με ενίσχυση των μεριδίων αγοράς τους. Αυτό το ερώτημα –σε ποιο βαθμό θα μπορέσουν οι επιχειρήσεις να ανανεώσουν τα αποθέματά τους– θα κρίνει και η φύση της κρίσης, η οποία δείχνει πως θα κρατήσει περισσότερο από ό,τι αναμενόταν, διαρκώντας και εντός του 2015, αλλά την ίδια ώρα θα είναι πιο ρηχή από ό,τι έδειχναν οι αρχικές ανησυχίες. Σε κάθε περίπτωση, το ύψος της μόχλευσης για τις επιχειρήσεις δεικνύει επίσης πως τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια στο χρηματοπιστωτικό σύστημα ενδεχομένως να επιταχυνθούν περισσότερο από ό,τι αναμενόταν. Αυτή η διαπίστωση επίσης συνηγορεί προς το συμπέρασμα πως η κρίση θα είναι πιο ρηχή αλλά πιο μακρόχρονη από ό,τι αναμενόταν αρχικά.

Είναι ακόμα νωρίς για να φτάσει κανείς σε βέβαια συμπεράσματα. Ωστόσο, η συνολική διόρθωση δεν μπορεί να διαφοροποιηθεί κατά πολύ. Το γεγονός ότι το ΑΕΠ αντέχει, από μόνο του σημαίνει πως η ύφεση θα είναι πιο ρηχή και πιο μακροχρόνια. Θα πρέπει ωστόσο να γίνει στενή παρακολούθηση τους επόμενους μήνες.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s