Ο μεγαλύτερος ρουφιάνος και μια όμορφη λέξη…

«Ακόμα και ο μεγαλύτερος ρουφιάνος δεν έχει τίποτε να κερδίσει από τη συμπόνια από την ευχαρίστηση να βλέπει τη χαρά των άλλων». Αυτό το σχόλιο του Άνταμ Σμιθ, στο σπουδαιότερο και σημαντικότερο από τα έργα του, το «Περί Ηθικών Συναισθημάτων», αποτελεί βασική αρχή της οικονομικής του θεωρίας. Η λογική του καπιταλισμού του Σμιθ, πριν αυτή να στρεβλωθεί από αναλυτές, ρήτορες και πολιτικούς που δεν διάβασαν και πολλά παραπάνω από τη γνωστή παράγραφο για τον φούρναρη και τη ζυθοποιό, βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην ανάγκη να λειτουργεί η οικονομία μέσα σε σαφή πλαίσια.

Δεν είναι τυχαίο, μάλιστα πως η έκφραση «καπιταλισμός-καζίνο», προέρχεται, όχι από κάποιον αριστερό ή από τον Γιαννάκη Ομήρου όπως νομίζουν πολλοί αλλά από τον Κέυνς και τις χιλιάδες φοιτητών των οικονομικών που διάβασαν το έργο του.

adamsmithΗ ηθική τάξη αποτέλεσε εξαρχής τον δεύτερο κεντρικό άξονα του καπιταλισμού της σχολής του Σμιθ. Κι αυτό δεν είναι τυχαίο, αφού ο άλλος άξονας ήταν εξαρχής η ελευθερία: Με την ελευθερία, έχουμε αταξία αναρχία, συνωμοσίες και εγκληματικές κομπίνες. Όλα αυτά αποτελούν μέγα κίνδυνο για την οικονομία, δηλαδή για τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία διαχειρίζεται τους πόρους της.
Έτσι, η ελευθερία του φούρναρη και του ζυθοποιού να εξυπηρετήσουν το προσωπικό τους όφελος παράγοντας ψωμιά ή μπίρες και να τα πωλήσουν στους πελάτες τους, πρέπει να τίθεται κάτω από κάποιο περιορισμό.

Ο Άνταμ Σμιθ έδωσε μία φόρμουλα που θα έπρεπε ίσως να διδάσκεται εντατικά στα παιδιά μας: Σε μία ελεύθερη κοινωνία, η τάξη μπορεί να εξασφαλιστεί αν ο καθένας λειτουργεί κάτω από το βλέμμα ενός «αμερόληπτου παρατηρητή». Αν αυτός ο παρατηρητής, (η συνείδηση του καθενός), εγκρίνει τις πράξεις σου, τότε μπορείς να κρίνεις πώς λειτουργείς ηθικά. Και, αν όλοι κάνουν κάτι τέτοιο, τότε η οικονομία θα πάει μπροστά, με φουρνάρηδες που δεν νοθεύουν τα υλικά τους και με ζυθοποιούς που δεν αραιώνουν το προϊόν τους.

Ενώ ο Σμιθ (και πολλοί άλλοι φιλόσοφοι της ηθικής) βασανίστηκαν με την ιδέα, ποτέ δεν έδωσαν ποτέ μία ολοκληρωμένη απάντηση πώς μπορεί μία τέτοια ηθική τάξη να εμπεδωθεί στην κοινωνία.

Αργότερα, οι νεοφιλελεύθεροι του Φον Μίσες και αργότερα του Φρίντμαν απάντησαν πως ο μισός Σμιθ είχε την απάντηση στο ερώτημα και ο άλλος μισός μας ήταν αχρείαστος: Ο φούρναρης που νοθεύει τα υλικά του, τελικά θα χάσει τους πελάτες και η αγορά θα τον τιμωρήσει. Γι αυτό, λένε, το αόρατο χέρι τα κάνει όλα μόνο του. Ωστόσο, το αόρατο χέρι τα κάνει όλα σε βάθος χρόνου και πολλοί πελάτες του φούρναρη μπορεί στο μεταξύ να αρρωστήσουν. Μπορεί να αγοράσουν αξιόγραφα από κάποιο τραπεζίτη που έλαβε μπόνους και εξαφανίστηκε, να περιμένουν μήνες για μία άδεια οικοδομής, διότι δεν λάδωσαν κανέναν στο κτηματολόγιο ή να τρώνε χαλλούμι χωρίς αιγοπρόβειο γάλα.

Ο ρόλος των θεσμών είναι ακριβώς αυτός: Για να είναι ελεύθερη η οικονομία (δηλαδή οι άνθρωποι) θα πρέπει αυτή να εποπτεύεται αυστηρά. Οι αμετανόητοι –Αριστεροί και νεοφιλελεύθεροι– επιμένουν να θεωρούν την εποπτεία και την ελευθερία δύο πράματα αντίθετα, την ώρα όμως που το ένα εξαρτάται από το άλλο.

Ενώ η λογική της «αλληλεγγύης» πλέον παίζει καθημερινά, η όμορφη αυτή λέξη τυγχάνει άγριου βασανισμού από όσους τη χρησιμοποιούν. Χωρίς απτή μετάφραση της λέξης σε πολιτικές, δεν έχει καμία σημασία, πέρα από τα όμορφα συναισθήματα που μπορεί να προκαλεί.

Αν θέλουμε ο ένας το καλό του άλλου, χρειάζονται αυστηρές ρήτρες εποπτείας. Και όχι μόνο στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, αλλά και αλλού: Στην αδήλωτη εργασία όπου εδώ και τρεις υπουργούς κανένας δεν κάνει τίποτε. Στις υπηρεσίες υγείας όπου κυβερνά η μίζα και η αδιαφορία. Στου δήμους όπου κυβερνά η σπατάλη. Στις εκατοντάδες υψηλόμισθων αλλά αχρείαστων υπαλλήλων του Δημοσίου. Στην καταπίεση των εργαζομένων από τους εργοδότες, στην Κεφαλαιαγορά που εποπτεύει επιλεκτικά, στους πρώην εισαγγελείς που τσιλλούσαν τους φακέλους που αφορούσαν τα «μεγάλα ψάρια».

Σήμερα, αφού αλληλεγγύη και «αμερόληπτοι παρατηρητές» δεν υπάρχουν, θα πρέπει η ηθική τάξη να μπει στη ζωή μας αλλιώς με τις εποπτικές αρχές.

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει το ΓεΣΥ και να εκπονηθεί ΜΔΠ. Και τα λεφτά από το γκάζι να μείνουν εκτός προϋπολογισμού.

6 thoughts on “Ο μεγαλύτερος ρουφιάνος και μια όμορφη λέξη…

  1. Ο φούρναρης και ο κρεοπώλης έχουν κάποια κίνητρα και κάποιες τιμωρίες που καθορίζουν την συμπεριφορά τους απέναντι στους πελάτες τους, δηλαδή να μην τους χάσουν αν τους κλέβουν στο ζύγι και να μην πάνε φυλακή αν τους δηλητηριάσουν.
    Οι «εποπτεύοντες» τι κίνητρα έχουν άραγε ?
    Εκτός εάν ισχυρίζεστε ότι οι εποπτεύοντες έχουν διαφορετικό DNA από τους κακούς κρεοπώλες.

    • Αυτό είναι εντελώς διαφορετικό είδος κινήτρου. Εκεί παίζει agency problem, όχι κέρδος.
      Παρόμοιο με τον υπάλληλο του κρεοπώλη και του ζυθοποιού- δεν αντιστοιχεί στον ίδιο τον ζυθοποιό, φούρναρη και κρεοπώλη.

      • Δηλαδή οι «εποπτεύοντες» είναι κατα κάποιον τρόπο «υπάλληλοι» κάποιου που ενδιαφέρεται για τον «λαό»?
        Ή μήπως είναι δικοί μας «υπάλληλοι» άραγε?
        Από τη στιγμή που υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές, μου είναι πολύ δύσκολο να θεωρήσω τον όποιο κρεοπώλη ή την όποια υπεραγορά σαν σοβαρή απειλή για την υγεία ή το πορτοφόλι μου, λαμβάνοντας πάντοτε υπόψιν ότι ζούμε σε μια κοινωνία ανθρώπων και όχι αγγέλων.
        Αντίθετα, απέναντι στους «εποπτεύοντες» που διαθέτουν πολύ μεγαλύτερη εξουσία από εμένα και τον όποιο κεοπώλη, λόγω ακριβώς του μονοπωλιακού χαρακτήρα της εξουσίας τους, όχι μόνο νοιώθω αλλά βιώνω σχεδόν καθημερινά τα αποτελέσματα του μονοπωλίου της δήθεν «εποπτείας» (πχ περιορισμός των επιλογών μου σαν καταναλωτής μέσα από τον τεχνητό περιορισμό του ανταγωνισμού, τον περιορισμό των επιλογών μου σαν παραγωγός μέσα από κλειστά επαγγέλματα, ειδικές άδειες και ρυθμίσεις που προστατεύουν τους δικτυωμένους κάθε κλάδου κλπ).
        Σε κάθε περίπτωση, η ιδέα ότι πχ ο όποιος κ. Αντωνάκης του Υπουργείου Εμπορίου, θυσιάζει καθημερινά τα προσωπικά του συμφέροντα και τις ευκαιρίες για εύκολο πλουτισμό λόγω της θέσης και τηςεξουσίας του, για να με προστατεύσει από τους κακούς παραγωγούς, δεν μου φαίνεται απλώς εκτός πραγματικότητας, αλλά και προσβλητική, γιατί με θεωρεί περίπου ως ανήλικο που χρειάζεται προστασία από τους εξυπνότερους και ηθικότερους που κατα σύμπτωση στελεχώνουν τον δημόσιο τομέα.
        Από την άλλη, θα συμφωνήσω ότι μετά από πολλά χρόνια κατάλληλης διαπεδαγώγησης, το πολιτικό σύστημα έχει καταφέρει να μετατρέψει ένα μεγάλο μέρος των συμπατριωτών μας, σε ανήλικους που περιμένουν από το ηθικό και πάνσοφο κράτος, εκτός από δουλειές και επιδόματα και προστασία για κάθε καθημερινή τους δραστηριότητα και συναλλαγή με τους συμπολίτες τους.
        Θεωρώ ότι αυτή ακριβώς η πίστη και εμπιστοσύνη βρίσκονται στη ρίζα των δεινών που περνά ο τόπος.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s