Πού το πάει η ύφεση (;)

Ανατροπή των δεδομένων είναι πιθανή μόνο με ριζική διαφοροποίηση των δεδομένων στο χρηματοπιστωτικό σύστημα

Η διόρθωση στις εισαγωγές για τον Σεπτέμβριο δεν αποτελεί θετική ένδειξη, ενώ μόνο με δραματικές αλλαγές στις τράπεζες μπορεί να αποφευχθεί μια παρατεταμένη ύφεση

Πολύ θετική ήταν η αρχική εικόνα της κυπριακής οικονομίας μετά τον Μάρτιο, με επώδυνες μεν εξελίξεις, οι οποίες ωστόσο έδειχναν ταχεία προσαρμογή. Οι μισθοί από τον Απρίλιο κινήθηκαν σε ρυθμούς ανάπτυξης που ήταν χαμηλότεροι των αντίστοιχων της παραγωγικότητας στον ιδιωτικό τομέα, γεγονός που έδειχνε πως η οικονομία έμπαινε τάχιστα σε πορεία προσαρμογής. Επιπλέον, από τους πρώτους τρεις μήνες της «μετά τον Μάρτιο» περιόδου, παρατηρήθηκαν, όπως έγραψε παλαιότερα η «Κ», δύο πολύ θετικά στοιχεία: Πρώτο, η ανεργία αυξήθηκε απότομα και δεύτερο τα επίπεδα πληθωρισμού κινήθηκαν με μεγάλη ταχύτητα πτωτικά, και σε πολλές περιπτώσεις σε αρνητικό έδαφος.

Αυτές οι εξελίξεις είχαν δώσει την εντύπωση (και ελπίδα) πως, παρά το επώδυνο των εξελίξεων σε μισθούς και ανεργία, η οικονομία είχε κινηθεί σε μία πορεία ύφεσης σχήματος V. Έτσι, η ραγδαία υποχώρηση του ΑΕΠ θα ήταν σχετικά σύντομη, με την προσαρμογή της οικονομίας να τη βάζει γρήγορα σε πορεία ανάκαμψης.

Αυτή η εικόνα, ωστόσο, άρχισε να διαψεύδεται από τα τέλη του καλοκαιριού, όταν τα πρώτα επίσημα στοιχεία για την οικονομία άρχισαν να δίνονται στη δημοσιότητα. Τότε φάνηκε πως, για παράδειγμα, οι επαγγελματικές υπηρεσίες, που χαρακτηρίζονταν ως ανθεκτικότερες του αναμενόμενου, κατέγραφαν μείωση 7% σε ετήσια βάση και πως η κατανάλωση παρέμενε σταθερά υποτονική, χωρίς ανάκαμψη μετά το σοκ του Μαρτίου.

Σημαντικό στοιχείο ήταν επίσης και η μείωση των εισαγωγών. Λόγω των διαρθρωτικών χαρακτηριστικών της κυπριακής οικονομίας, οι εισαγωγές αποτελούν ισχυρή ένδειξη για την πορεία της ανάπτυξης. Πρώτο, οι πόροι παραγωγής (πρώτες ύλες, ενδιάμεσα αγαθά, καύσιμα και άλλα αγαθά που χρησιμοποιούνται στη παραγωγή) είναι κατά βάση εισαγόμενες. Το ίδιο ισχύει και για την άμεση κατανάλωση (ρούχα, υποδήματα, τηλέφωνα, ρολόγια, έπιπλα κοκ.).

Έτσι, μειωμένες εισαγωγές αντικατοπτρίζουν, εκτός από τη μείωση στην τελική κατανάλωση του λιανικού εμπορίου, και τη μέγιστη δυνητική παραγωγή στο επόμενο διάστημα.

Δεύτερο, το αρνητικό ισοζύγιο πληρωμών, το οποίο οφείλεται στις μεγάλες εισαγωγές, αντικατοπτρίζει αναγκαστικά και τη μεγάλη εισροή ξένων κεφαλαίων. Πρόκειται για μία μαθηματική σχέση, η οποία δεν μπορεί να ανατραπεί. Έτσι, ενώ η μείωση του εμπορικού ελλείμματος αποτελεί κατά τα άλλα μία θετική εξέλιξη, την ίδια ώρα αποδεικνύει μαθηματικά και τη μείωση των ξένων επενδύσεων στην Κύπρο. Με τη σειρά της, η μείωση των επενδύσεων ασκεί πιέσεις στο ΑΕΠ.

Τα αποθέματα

Ενώ το σοκ του Μαρτίου είχε άμεση επίδραση στον συνολικό πλούτο των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, το βασικό ερώτημα παρέμενε κατά πόσον η δημιουργία νέου πλούτου θα ήταν δυνατόν να φέρει ανάκαμψη.

Από την αρχή, διαφάνηκε από τις εισαγωγές πως η οικονομία κατανάλωνε τα αποθέματά της και οι επιχειρήσεις δεν έβαζαν νέες παραγγελίες για αγαθά και υπηρεσίες που να «μπαίνουν» στην παραγωγή.

Από το γ΄ τρίμηνο το 2012, είχε διαφανεί πως οι επιχειρήσεις δεν ανανέωναν τα αποθέματά τους, προτιμώντας να περιμένουν πριν να βάλουν νέες παραγγελίες. Αυτό οφειλόταν, τόσο στις πιέσεις που υπήρχαν στη ρευστότητα και στην πίστωση, όσο και στις προσδοκίες, που οδηγούσαν σε στάση αναμονής. Μάλιστα, πολλοί ήταν οι αναλυτές που σχολίαζαν ότι, με τη μη ανανέωση των αποθεμάτων, θα έπρεπε αναγκαστικά οι επιχειρήσεις να προχωρήσουν σε νέες παραγγελίες, τόσο εντός όσο και εκτός Κύπρου, γεγονός που έμμεσα (και ενίοτε άμεσα) θα τόνωνε την οικονομική δραστηριότητα και θα στήριζε το ΑΕΠ.

Η τάση αυτή συνεχίστηκε μέχρι και το τέλος του α΄ εξαμήνου φέτος. Εκτός από τα καταναλωτικά αγαθά, που κατέγραψαν μείωση εισαγωγών κατά 15%, μείωση σημειώθηκε σε όλους τους πόρους παραγωγής, με τα κεφαλαιουχικά αγαθά να είναι μειωμένα κατά 32% και τα ενδιάμεσα αγαθά κατά 16%.

eisagwges examinoΜείωση εισαγωγών

Μετά από περίπου ένα έτος κατά το οποίο συνεχίστηκε αυτή η εικόνα, ήταν επομένως φυσιολογικό πως κατά την κρίσιμη στιγμή του Σεπτεμβρίου, θα υπήρχε αύξηση εισαγωγών. Γι’ αυτό και τα αποτελέσματα της Στατιστικής Υπηρεσίας δεν θα έπρεπε να είχαν αντιμετωπιστεί με τόσο πανηγυρική διάθεση, όσο είδαμε στον Τύπο: Σε ένα σημαντικό βαθμό, και μετά από ένα περίπου έτος από κατανάλωση των αποθεμάτων (destocking), πολλές επιχειρήσεις είχαν την επιλογή, είτε να βάλουν παραγγελίες για τον Σεπτέμβριο είτε να βάλουν λουκέτο.

Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν στατιστικά στοιχεία για το τρίτο τρίμηνο του έτους. Έτσι, δεν γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό οι εισαγωγές μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου οφείλονται σε καύσιμα/λιπαντικά, ενδιάμεσα αγαθά, ανταλλακτικά και κεφαλαιουχικά αγαθά. Ωστόσο, αυτό που είναι προφανές από τις τάσεις των τελευταίων 12 μηνών, είναι πως όλες οι κατηγορίες είχαν στεγνώσει πλήρως, γεγονός που δεν επιτρέπει άλλες επιλογές, πολλές φορές, από την εισαγωγή νέων αποθεμάτων.

Στο 9μηνο, πάντως, οι συνολικές εισαγωγές παραμένουν κοντά στο 18%, καταγράφοντας μείωση ελαφρώς χαμηλότερη από εκείνη του οκταμήνου που ήταν λίγο πιο πάνω από 19%. Το γεγονός ότι η μείωση παραμένει μεγάλη μετά τη διόρθωση, εξηγείται από τις  ισχυρές πιέσεις που δέχονται οι επιχειρήσεις όσον αφορά στη ρευστότητα και στην πίστη.

Πάντως, η πορεία των επόμενων δύο μηνών θα κρίνει πολλά, αφού οι επιχειρήσεις θα αισθανθούν το δίλημμα παραγγελίες ή λουκέτο, ακόμα πιο έντονα. Γι’ αυτό και θα είναι ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς τα διοικητικά στοιχεία που αφορούν στην αύξηση των πτωχεύσεων και των εθελούσιων διαλύσεων από τον έφορο εταιρειών. Ήδη, στα στοιχεία του ΤΕΠ διαφαίνεται μεγάλη μείωση των μικρών επιχειρήσεων, αφού οι εισπράξεις από αυτοεργοδοτούμενους έχουν καταρρεύσει.

eisagvges ana mina

Προοπτικές

Με βάση όλα τα πιο πάνω, σε συνδυασμό και με τα άλλα επί μέρους στοιχεία που είναι διαθέσιμα –εισπράξεις ΦΠΑ που είναι μειωμένες παρά τις δηλώσεις περί του αντιθέτου από την υπηρεσία, κατανάλωση στο λιανικό εμπόριο και ανεργία ανά τομέα– δείχνουν πως η οικονομία μπαίνει σε μία πορεία που είχε διαφανεί από την ολοκλήρωση του «πρώτου σοκ» τον Μάρτιο.

Πλέον, το βασικό σενάριο που έχουμε μπροστά μας, αφορά σε μια ύφεση σχετικά ρηχή, η οποία ωστόσο θα κρατήσει περισσότερο από ό,τι αναμενόταν. Πλέον, δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί πως θα καταγραφεί ανάπτυξη μέσα στο 2015. Ενώ ο οίκος Fitch  έχει κάνει λόγο και για ύφεση για όλο το 2016, κάτι τέτοιο, ωστόσο, μπορεί να κριθεί ως πρόωρο.

Ανατροπή αυτής της εικόνας μπορεί να υπάρξει με δύο τρόπους: Πρώτο, με πλήρη αλλαγή του σκηνικού στο τραπεζικό σύστημα, που να «ανοίγει» και πάλι η Τράπεζα Κύπρου με παραχώρηση πιστώσεων και να αφαιρούνται οι περιορισμοί στη διακίνηση κεφαλαίων. Με την απομόχλευση όμως να μην έχει φτάσει σε σημείο που να μπορεί να σταματήσει (ο λόγος δανείων προς καταθέσεις μάλιστα αυξάνεται πάνω από 130%), κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά δύσκολο.

Δεύτερη ανατροπή, λόγω και του μεγέθους της οικονομίας, θα ήταν η επαναφορά των παλαιότερων τάσεων στις ξένες επενδύσεις, τόσο άμεσες όσο και έμμεσες. Ενώ λίγες μεγάλες επενδύσεις σίγουρα θα «γράψουν» στο ΑΕΠ, την ίδια ώρα δεν μπορούμε να μιλάμε για «κύμα» στο παρόν στάδιο, ιδίως ενόσω η εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα συνεχίζει να ταλαιπωρείται.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s