Έφυγε ο κίνδυνος, αρχίζουν τα δύσκολα

Ο κίνδυνος «της πλήρους οικονομικής κατάρρευσης έχει παρέλθει», δήλωσε στη Βουλή ο υπουργός Οικονομικών στο πλαίσιο της παρουσίασης του προϋπολογισμού του 2014. Συνεχίζοντας, όμως, σχολίασε πως: «Ασφαλώς, έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε ακόμη. Και οι δυσκολίες παραμένουν.» Η εικόνα αυτή δείχνει να δικαιώνεται από τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα σχετικά με την πορεία της οικονομίας. Όπως γράφτηκε και παλαιότερα από την «Κ», η προσαρμογή της οικονομίας σε πολλούς δείκτες ήταν γρήγορη, αλλά και ευρεία: Η ανεργία και η απασχόληση «αντέδρασαν» πριν καν έρθουν τα γεγονότα του Μάρτη, ενώ τα επίπεδα των τιμών κινούνται πλέον με αποπληθωριστικές τάσεις, ακόμα κι αν εξαιρέσει κανείς τα στοιχεία των ακινήτων, όπου αναμένεται ακόμα σημαντική μείωση των τιμών.

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι αποφεύχθηκε η πλήρης και άτακτη κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος, συνεχίζουν να σοβούν σημαντικοί κίνδυνοι οι οποίοι δείχνουν ικανοί να μπλοκάρουν την ανάπτυξη και να επιδεινώσουν την υποχώρηση του ΑΕΠ. Παρά την επιβίωση της μεγαλύτερης τράπεζας στην οικονομία, η απομόχλευση συνεχίζεται με πολύ αργούς ρυθμούς και η Τράπεζα Κύπρου (όπως και οι άλλες) δείχνουν ανίκανες να διαδραματίσουν τον βασικότερο ρόλο τους στην οικονομία. Δεν μπορούν να μετατρέψουν αποταμιεύσεις σε πιστώσεις.

touristes.xlsΗ πιστωτική συρρίκνωση, όπως είναι προφανές, ασκεί ισχυρές πιέσεις, τόσο στις επιχειρήσεις όσο και στα νοικοκυριά. Εκτιμήσεις στελεχών του ΔΝΤ συνάδουν και με τους υπολογισμούς της Ernst & Young που παρατηρούν πως η απομόχλευση νοικοκυριών και επιχειρήσεων θα συμπιέσει, τόσο την κατανάλωση όσο και τις επενδύσεις. Στο παρόν στάδιο, τα νοικοκυριά «καίνε λίπος». Ενώ είχαν αυξήσει τις αποταμιεύσεις τους μέχρι τον Μάρτιο (κάτι το φυσιολογικό), από τότε έχουν αρχίσει να αντι-αποταμιεύουν: Παρά τη μείωση των υφιστάμενων δανείων, ο λόγος των δανείων προς καταθέσεις έχει φτάσει στο 94%. Δηλαδή η μόχλευσή τους αυξάνεται αντί να μειώνεται. Πάντως, οι καταθέσεις εξακολουθούν να είναι μεγαλύτερες από τα δάνεια των νοικοκυριών.

Οι επενδύσεις

Το μεγάλο ζήτημα, ωστόσο, για το 2014 και το 2015, φαίνεται πως θα έχει να κάνει με τις επενδύσεις. Η μείωση του εμπορικού ελλείμματος αντικατοπτρίζει, εδώ και καιρό τη μείωση των ξένων επενδύσεων στην Κύπρο. Ταυτόχρονα, όμως, η μείωση των εισαγωγών μεταφράζεται και σε υποχώρηση των επενδύσεων από τις ντόπιες επιχειρήσεις, οι οποίες καταναλώνουν πλέον τα αποθέματά τους και δείχνουν πως βρίσκονται κάτω από αφόρητες πιέσεις ως προς την ανανέωση των αποθεμάτων.

Το σημαντικότερο σημείο σε αυτή τη διαπίστωση, δεν σχετίζεται τόσο με τη μείωση των αποθεμάτων στο εμπόριο (και δη στο λιανικό) ή στη μείωση των τελικών αγαθών που φτάνουν στην Κύπρο. Αντίθετα, το σημείο που θα πρέπει να προκαλεί ανησυχία, αφορά στην εισαγωγή κεφαλαιακών αγαθών και πόρων παραγωγής: λιπαντικά, καύσιμα, πρώτες ύλες, μηχανήματα, ανταλλακτικά, λιπάσματα, οχήματα, λογισμικά και υπολογιστές, κοκ.

Παλαιότερα στοιχεία του 2013 δείχνουν πως η μείωση των εισαγωγών σε αυτές τις κατηγορίες είναι μεγαλύτερη από τη μείωση των εισαγωγών σε τελικά αγαθά, μία τάση που κατά πάσα πιθανότητα, συνεχίζεται και μετά το α΄ εξάμηνο. Έτσι, η μείωση του εμπορικού ελλείμματος αντικατοπτρίζει και τη μείωση της μέγιστης παραγωγής από την οικονομία (καμπύλη μέγιστης παραγωγής, PPF).

Τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα, πάντως, δείχνουν πως, τόσο οι επενδύσεις όσο και τα αποθέματα έχουν μειωθεί σημαντικά σε σχέση με το 2012. Όπως είναι φυσιολογικό, οι επενδύσεις στα ακίνητα έχουν μειωθεί σημαντικά, αφού υπήρχε υπερβολική παραγωγή η οποία έχει ξεπεράσει κατά πολύ την ζήτηση. Έτσι, η πτώση κατά σχεδόν 30% στην παραγωγή ακινήτων, τόσο οικιών όσο και άλλων, δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη.

Μείωση, ωστόσο, καταγράφεται σε όλες τις κατηγορίες επενδύσεων, με άυλες πάγιες επενδύσεις, κεφαλαιακές επενδύσεις, μηχανήματα και άλλες κατηγορίες να καταγράφουν επίσης σημαντική πτώση.

Με αυτά τα δεδομένα, όλα δείχνουν πως η οικονομία θα αντιμετωπίσει μεγάλες δυνάμεις αδράνειας μετά τη σημερινή της σταθεροποίηση. Σημειώνεται, επιπλέον, πως οι λεγόμενες «επενδύσεις» που έχουν δει το φως της δημοσιότητας (Amathus, Le Meridien, Wargaming, Κινέζοι κτλ.) δεν αποτελούν «επένδυση» με την οικονομοτεχνική έννοια του όρου, αλλά με τη χρηματική. Δεν αποτελούν, δηλαδή, από μόνες τους ενίσχυση της παραγωγικής δυναμικής της οικονομίας, εκτός κι αν συνοδευτούν με άλλες κινήσεις (επεκτάσεις, ανακαινίσεις κτλ.). Πρόκειται, ουσιαστικά, για μία μορφή έμμεσης πώλησης μη εξυπηρετουμένων δανείων.

 

Τα αποθέματα

Σημαντικές είναι επίσης οι ανησυχίες που προκύπτουν από την πορεία των αποθεμάτων. Για πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια, καταγράφουμε μείωση των αποθεμάτων μέσα στο α΄ εννιάμηνο, αφού η μείωση αποθεμάτων συνήθως αφορά στο τελευταίο τρίμηνο του έτους.

Το γεγονός ότι μειώνονται ήδη τα αποθέματα προμηνύει πως τα αποθεματικά θα μειωθούν δραματικά ώς το τέλος του έτους. Η πιστωτική συρρίκνωση, αλλά και η άρνηση ξένων εξαγωγέων να κάνουν αποδεκτές πιστώσεις και τραπεζικές εγγυήσεις έναντι αγορών από Κύπριους εισαγωγείς, σημαίνουν πως η αναπλήρωση των αποθεμάτων (κυρίως πόρων παραγωγής) θα οδηγήσει πολλές επιχειρήσεις σε κλείσιμο αν δεν βρουν ρευστό άμεσα. Ήδη, η μόχλευση των επιχειρήσεων έχει φτάσει σε αστρονομικά επίπεδα, γύρω στο 425% (δάνεια-προς-καταθέσεις).

Έτσι, αν δεν βρεθεί λύση στο πρόβλημα του τραπεζικού τομέα, οι πιθανότητες επιστροφής στην ανάπτυξη είναι μειωμένες. Οι τράπεζες αδυνατούν να παραχωρήσουν πιστώσεις κάτω από τις σημερινές συνθήκες, με την Κύπρου και την Ελληνική –που είναι οι μεγαλύτερες– να δείχνουν πως θα αργήσουν να επιστρέψουν σε ομαλές συνθήκες, όπου θα λειτουργήσουν ως «νευρικό σύστημα» της οικονομίας, μετατρέποντας τις αποταμιεύσεις σε πιστώσεις.

Γι’ αυτό και έχει «παρέλθει» ο μεγάλος κίνδυνος, αλλά οι δυσκολίες θα είναι μεγάλες πριν από την επιστροφή της οικονομίας σε ρυθμούς ανάπτυξης.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s