Από τον Ερμπακάν στον Ερντογάν: (Οικονομική) κρίση στην Τουρκία

Από τον Ερμπακάν στον Ερντογάν: Κρίση στην Τουρκία 

 Θεσμοί, σταθερότητα και διαφάνεια είναι μέρος των «θεμελιωδών στοιχείων» της οικονομίας.

Δεν είναι λίγες οι αναλύσεις που γράφτηκαν για την κρίση της Τουρκίας το 2001. Η τουρκική κρίση στην αρχή του αιώνα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, εν μέρει διότι ήταν η πρώτη αμιγώς «παραδοσιακή» διπλή κρίση (νομισματική και πληρωμών) με αποτέλεσμα να ενδιαφέρει ιδιαίτερα τους ακαδημαϊκούς. Από το 1979 είχαν αρχίσει να αναλύουν τις κρίσεις. Μετά από πολλά μαθήματα ώς το τέλος του αιώνα (με κρίσεις σε Λατινική Αμερική και Νοτιοανατολική Ασία και στη συνέχεια Ρωσία) είχαν αναπτύξει τρία μοντέλα κρίσεων (ή μάλλον τρεις γενιές αναλύσεων).

Η πρώτη γενιά εστίαζε στη δημοσιονομική πτυχή και τα θεμελιώδη στοιχεία. Η δεύτερη γενιά μοντέλων, προσέθεσε και τον ρόλο των προσδοκιών ανάμεσα σε επενδυτές και κερδοσκόπους (κάτι πιο πολύπλοκο από τη γενικότητα της «ψυχολογίας) και τελικά η τρίτη γενιά μοντέλων κατέληξε στην ανάλυση των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Η Τουρκία έπεσε σε κρίση αμέσως μετά την πλήρη διατύπωση και της τρίτης γενιάς μοντέλων, γι’ αυτό και οι οικονομικοί αναλυτές έπεσαν πάνω της με τη μανία που τους χαρακτηρίζει, σε μία προσπάθεια να «παντρέψουν» τρεις γενιές μοντέλων μέσα από ένα νέο παράδειγμα.

Γι’ αυτό και οι αναλύσεις εστίαζαν στην εξάρτηση των τραπεζών από ξένες καταθέσεις (χμ…), στις μεγάλες ροές βραχυπρόθεσμων δολαρίων, στα θεμελιώδη στοιχεία με την ταλαιπωρία που περνούσε η χώρα για χρόνια με την ανεργία και τον πληθωρισμό, αλλά και για τα μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα. Με αυτά τα χαρακτηριστικά, η Τουρκία έμοιαζε κρίση που ταίριαζε στο μοντέλο «δεύτερης γενιάς»: προβληματικά δημοσιονομικά, μεγάλη εξάρτηση από το εξωτερικό αλλά και μεγάλη έξοδος κεφαλαίων από ξένους επενδυτές, μαζί με μία μαζική επίθεση στη λίρα, η οποία έφερε επιτόκια κοντά στο 300% κάποια στιγμή, και αποδόσεις κρατικών ομολόγων κοντά στο 800%.

Γιλμάζ...

Γιλμάζ…

Αλλά η Τουρκία έδειχνε και κάτι άλλο που οι οικονομολόγοι ποτέ δεν δέχτηκαν να μάθουν εύκολα. Όλα αυτά ήταν δευτερεύουσας αξίας συζητήσεις. Ήταν μεν σημαντικές τεχνικές πτυχές της κρίσης, αλλά ήταν λεπτομέρειες μπροστά στην ουσία.

Ξεχνούν οι οικονομολόγοι πως τις ημέρες εκείνες, Τανσού Τσιλέρ και Μεσούτ Γιλμάζ μοίραζαν εξουσία, με τον πρώτο στη θέση του πρωθυπουργού. Οι δύο δέχονταν αφόρητες πιέσεις από τον Νετσμεντίν Ερμπακάν που είχε «κόψει έξω» από τη μοιρασιά και ασκούσε ισχυρή κριτική για διαφθορά, ενώ καλούσε τη χώρα να κατευθυνθεί προς ένα «ισλαμικό ΝΑΤΟ» αντί να προχωρήσει προς δυσμάς. Όλα αυτά στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Όταν ο Ερμπακάν ανέβηκε στην εξουσία (τρεις μήνες άντεξε ο Γιλμάζ) δεν τον ήθελαν (όπως συνήθιζαν με τους θρησκευόμενους) οι στρατιωτικοί, οι οποίοι τον ανάγκασαν να φύγει από την εξουσία για χάρη του Ντεμιρέλ, ο οποίος με τη σειρά του έδωσε τη θέση του πρωθυπουργού πίσω στον Γιλμάζ. Αν δυσκολεύεστε να παρακολουθήσετε την πορεία των πραγμάτων, φανταστείτε να ήσασταν τότε επενδυτής στη χώρα…

Όλα αυτά έφεραν διάσωση από το ΔΝΤ το 1996. Οι ξένοι επενδυτές σήκωσαν 70 δισ. δολάρια από τη χώρα μέσα σε μερικούς μήνες και οδήγησαν τη χώρα σε πιστωτική συρρίκνωση και ύφεση, η οποία επιδείνωσε την κατάσταση και έφερε ξανά το ΔΝΤ.

Τα χειρότερα όμως δεν ήταν αυτά. Η κρίση ξέσπασε αργότερα, όταν τον Φεβρουάριο του 2001, μετά από συνάντηση του πανίσχυρου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, βγήκε προς τα έξω ο καβγάς Ετσεβίτ (που ανήλθε ξανά στην εξουσία) με τον πρόεδρο Σεζέρ, ο οποίος κατηγορούσε τον Ετσεβίτ πως καθυστερεί στις μεταρρυθμίσεις.

….και Τσιλλέρ

….και Τσιλλέρ

Όταν ρωτήθηκε ο Σεζέρ, δήλωσε πως «αυτή είναι μία σοβαρή κρίση». Με τη δήλωσή του αυτή, έδωσε το έναυσμα για την κρίση. Με αυτή την έννοια, η τουρκική κρίση έμοιαζε παραπάνω με τις κρίσεις της τεκίλας.

Η σημερινή κατάσταση, με τη λίρα σε ελεύθερη πτώση αλλά τις εξαγωγές να μην αυξάνονται, δεν είναι παρά μία «διασκευή» της ιστορίας του 2001. Η απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας να στηρίξει τη λίρα με τα αποθέματα αντί με υψηλότερα επιτόκια, θα ενισχύσει την έξοδο κεφαλαίων, ενώ αμφίβολο είναι αν θα αντέξουν τα αποθέματα μέχρι να επανέλθει η ομαλότητα στη χώρα.

Ο ρόλος της πολιτικής, των θεσμών, της σταθερότητας και της διαφάνειας είναι πολλές φορές μεγαλύτερος από την οικονομική λογική για το καλό της οικονομίας. Κι αυτό θα φανεί –σ’ εμάς και στους Τούρκους– πολύ έντονα μέσα στο 2014. Καλή χρονιά και καλή δύναμη.

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει το ΓεΣΥ και να εκπονηθεί ΜΔΠ. Και τα λεφτά από το γκάζι μακριά από τον προϋπολογισμό.

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s