Είναι βαρίδι ο Άης Βασίλης;

 

Το «τρικό με τους τάρανδους» στοιχίζει πολλά και αποτελεί «νεκρό βάρος» για την οικονομία. Συνήθως. –Χάνεται μεγάλη αξία, διότι πληρώνουμε περισσότερα για τα δώρα, από ό,τι αξίζουν στον αποδέκτη: Τι πρέπει να κάνουμε

Ανοίγοντας τα δώρα –κιτς φωτογραφοθήκες, ρούχα που δεν βλέπονται, ηλεκτρονικά που ξεπεράστηκαν πριν από τρία χρόνια, παιχνίδια που άρεσαν στα μωρά πριν κλείσουν τα 2– γίνεται εύκολα αντιληπτό πως υπάρχει ένα σημαντικό σπρεντ: Η απόκλιση μεταξύ αυτού που θέλει ο αποδέκτης του δώρου και αυτού που του δίνει ο αγοραστής του δώρου. Αυτό το σπρεντ των Χριστουγέννων εντοπίστηκε από τους οικονομολόγους εδώ και αρκετά χρόνια. Σημείο αναφοράς στη σχετική ανάλυση, αποτελεί το άρθρο του Joel Waldfogel με τίτλο «The Deadweight Loss of Christmass», που παρουσιάστηκε το 1993 στο σεβαστό ακαδημαϊκό περιοδικό American Economic Review.

Το «νεκρό βάρος», δηλαδή η σπατάλη χωρίς κανένα αντίκρισμα, η οποία θα μπορούσε να εξαφανιστεί χωρίς να βρεθεί κανένας από τους εμπλεκόμενους σε δυσχερέστερη θέση, είναι πολλές φορές αρκετά σημαντικό. Ιδίως αν αναλογιστεί κανείς πως ένα μέρος της αξίας χάνεται από κάθε αγορά που γίνεται, όχι μόνο στις γιορτές, αλλά ολόκληρο τον χρόνο με γενέθλια, με λουλούδια στις γιορτές, το Πάσχα, κοκ.

bad santaΤο βάρος αυτό προκύπτει από το σπρεντ μεταξύ της πληρωτέας αξίας και της αξίας που προσδίδει ο αποδέκτης του δώρου. Όταν, για παράδειγμα, αγοράσει ένας νονός ένα πανάκριβο σακάκι για τον βαφτιστικό, μπορεί να υπάρχει μία απόκλιση στο πόσο αποτιμά ο καθένας από τους δύο τους το δώρο: Ο νονός το αποτιμά στα 200 ευρώ, για παράδειγμα, και πλήρωσε το ποσό για να το αγοράσει, ενώ στο μυαλό του βαφτιστικού το συγκεκριμένο σακάκι μπορεί να αξίζει 50 ευρώ. Σε μία τέτοια περίπτωση, 150 από τα ευρώ που έδωσε ο νονός, πήγαν χαμένα. Τα πλήρωσε μεν, αλλά δεν έλαβε αξία έναντι αυτών των χρημάτων.

Αυτές τις ημέρες, τέτοια παραδείγματα είναι πολλά: ρούχα, παιδικά μπιχλιμπίδια, παιχνίδια, μπιμπελό, και άλλα δώρα των οποίων οι αποδέκτες δεν χαίρονται. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει και αρνητική αξία. Για παράδειγμα, η τρομπέτα που αγοράζουν για τον ανιψιό, προκαλεί μόνο οδύνη για τους γονείς. Αλλά αυτή είναι μία άλλη υπόθεση.

Το εύρημα

Τα ευρήματα του Waldfogel είναι πολύ κατατοπιστικά. Πρώτο, όσο μεγαλώνει η ηλικιακή διαφορά μεταξύ του ατόμου που προσφέρει το δώρο και του αποδέκτη, τόσο μεγαλώνει και το «σπρεντ των δώρων». Θείοι και παππούδες έχουν τη μεγαλύτερη απόκλιση. Οι αποδέκτες των δώρων τους, τα αποτιμούν στο 64,4% και στο 62% αντίστοιχα. Πρόκειται για μία τεράστια απώλεια αξίας –μεταξύ 35 και 38 σεντ για κάθε ευρώ που δαπανούν.

Τα αδέρφια και οι γονείς, ενδεχομένως διότι η φυσική εγγύτητα τους δίνει την ευκαιρία να εκτιμήσουν καλύτερα τι προτιμήσεις έχει ο αποδέκτης των δώρων. Τα αδέρφια αγοράζουν δώρα που οι αποδέκτες τους τα αποτιμούν στο 86,2% της αξίας. Τα δώρα των γονιών αποτιμούνται στο 86,4% της αξίας.

Πιο καλά από όλους τα πάνε πάντως οι φίλοι, οι οποίοι αγοράζουν δώρα που αποτιμούνται από τους αποδέκτες στο 98,8% της αξίας που πλήρωσαν οι φίλοι. Οι εραστές, ίσως τυφλωμένοι από το συναίσθημα, είναι λίγο χειρότεροι από τους φίλους, και βρίσκονται στο 91,7%. Πάντως, χάνονται έτσι σχεδόν 8 σεντ για κάθε ευρώ που δαπανούν.

Συνολικά, ο Waldfogel βρίσκει πως η απόκλιση της αξίας που αποδίδει ο αποδέκτης από εκείνη του ατόμου που προσφέρει το δώρο, είναι 83,4%.

Προσοχή στα στοιχεία

Πάντως, στα ευρήματα θα πρέπει να σημειωθούν ορισμένα σημεία. Πρώτο, είναι ενδεικτικά. Δεν αφορούν συγκεκριμένα στην Κύπρο σήμερα, αλλά είναι γενικά. Πάντως, η επεξηγηματική τους αξία παραμένει σημαντική. Το εύρημα πως όσο μεγαλώνει η ηλικιακή και στυλιστική απόσταση μεταξύ του ατόμου που προσφέρει το δώρο και του ατόμου που το αποδέχεται, τόσο μεγαλώνει και η απώλεια αξίας είναι λογική. Ο θείος μπορεί να προσφέρει ένα cd, για παράδειγμα, του Vanilla Ice ή του MC Hammer στον 15χρονο ανιψιό, κάτι που σίγουρα δεν θα έκανε ένας άλλος 15χρονος. Η γραβάτα με τους τάρανδους, που μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να πηγαίνει για καμιά 100στή ευρώ, εύκολα μπορεί να θεωρηθεί χαζή από τον εγγονό, όπως και η Barbie, την οποία έχει πλέον «θέσει εκτός» η Dora the explorer. Έτσι, έστω κι αν τα ευρήματα αφορούν σε μία έρευνα όπου τα στοιχεία προέρχονται από τις ΗΠΑ του 1993 και όχι την Κύπρο του 2013, η επεξηγηματική λογική φαίνεται να ισχύει: Τα πιο «επικίνδυνα» δώρα είναι από θείους προς ανίψια και από παππούδες προς εγγόνια. Λογικά, θα πρέπει να ισχύει και αντίθετο: Τα γάντια κήπου που αγόρασα του παππού πριν από 20 χρόνια, σίγουρα δεν είχαν καμία θέση στην καμπύλη αδιαφορίας του.

Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί πως η απώλεια αξίας δεν λαμβάνει υπόψη και την κεϋνσιανή λογική, πως μπορεί μεν να χάνεται αξία για τους δύο συμμετέχοντες στη «συναλλαγή» του δώρου, αλλά κερδίζει σίγουρα αυτός που μεσολαβεί –ο καταστηματάρχης. Η απάντηση του Waldfogel, φυσικά, θα ήταν απλή: Αν αγόραζες ένα δώρο για 50 ευρώ, το οποίο να αξίζει στον αποδέκτη του δώρου 50 ευρώ, τότε δεν θα υπήρχε χαμένη αξία και ο καταστηματάρχης θα είχε το ίδιο όφελος. Όταν αγοράζεις ένα δώρο με 50 ευρώ, που αξίζει στον αποδέκτη 40 ευρώ, ο καταστηματάρχης έχει ακριβώς το ίδιο όφελος, αλλά αγοραστής του δώρου μαζί με τον αποδέκτη του, χάνουν 10 ευρώ.

Τρεις στρατηγικές κατά της απώλειας

Πάντως, όπως και σε όλες τις περιπτώσεις όπου οικονομολόγοι μετρούν κέρδη και αξίες, το μοντέλο δεν αντικατοπτρίζει ολόκληρη την εικόνα. Οι αγοραστές δώρων, όσο τουλάχιστον έχουν ακόμα να δίνουν δώρα εν όψει και της πρωτοχρονιάς, μπορούν να ακολουθήσουν απλές στρατηγικές για να μειώσουν την απώλεια αξίας.

Πρώτο, η ρευστότητα. Η συγκεκριμένη έρευνα, αλλά και άλλες, δείχνουν πως όσο πιο ρευστό και ευέλικτο είναι το δώρο, τόσο πιο μικρή είναι η απώλεια αξίας. Όσο πιο μεγάλη είναι η διαφορά ηλικίας, αλλά και η στυλιστική απόσταση μεταξύ του ατόμου που προσφέρει το δώρο από εκείνον που το λαμβάνει, τόσο πιο χρήσιμη είναι η επιλογή του ρευστού, που μπορεί να αξιοποιηθεί όπως θέλει ο αποδέκτης. Αυτή η στρατηγική προτιμάται συχνά

Δεύτερο, η μετατόπιση της καμπύλης αδιαφορίας. Μπορεί στον 15χρονο να μην αρέσουν οι Pink Floyd, αλλά μπορείτε με το δώρο σας να μετατοπίσετε τις προτιμήσεις του. Αν με ένα τέτοιο δώρο μπορείτε να «μορφώσετε» στυλιστικά τον αποδέκτη του δώρου, τότε η αξία του θα αυξάνεται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Με αυτή την έννοια, το πρώτο box set ενός ιστορικού μουσικού συγκροτήματος ή το πρώτο βιβλίο ενός αξιόλογου συγγραφέα, μπορεί να ανοίξει νέους ορίζοντες και να μετατοπίσει τις προτιμήσεις, αν όχι άμεσα τότε τουλάχιστον διαχρονικά. Πολλοί από τους παλιούς «διδάσκουν» με τα δώρα τους παλιά καλή μουσική, τέχνες, συγγραφείς ή ιστορικά γεγονότα, που μπορεί την πρώτη στιγμή να μην εκτιμώνται σε υψηλή χρηματική αξία από τους αποδέκτες των δώρων, αλλά υπάρχει τουλάχιστον η ελπίδα πως θα εκτιμήσουν το δώρο αργότερα. Casablanca, Das Boot, από ταινίες, Black Album, ή The Wall από μουσική, John Fowls ή Margaret Atwood από συγγραφείς, υπόσχονται πολλά.

Το πιο σημαντικό

Η δημιουργία άυλης αξίας. Αυτό που ποτέ δεν λαμβάνουν υπόψη οι οικονομολόγοι, έχει και τη μεγαλύτερη αξία. Η κιτς κορνίζα δεν θα αξίζει ποτέ και τόσα πολλά στο παιδί που τη λαμβάνει ως δώρο. Αν όμως η κορνίζα έρθει με μία φωτογραφία μεγάλης συναισθηματικής αξίας, τότε η αξία της θα είναι πολύ μεγαλύτερη από τη χρηματική της. Η συναισθηματική αξία των δώρων φαίνεται πως αυξάνεται με βάση το ποιος το δίνει. Ακόμα, τα πιο απλά δώρα έχουν συνήθως και τη μεγαλύτερη αξία. Το «τρικό της γιαγιάς», για παράδειγμα, δεν αξίζει και πολλά λεφτά, αλλά ως δώρο που η γιαγιά έφτιαξε για την εγγονή ή τον εγγονό, θα έχει πάντοτε υψηλή αξία. Όσο, μάλιστα, περνούν τα χρόνια, τόσο υψηλότερη θα είναι η συναισθηματική, υποκειμενική αξία του δώρου.

Εντός του πνεύματος των γιορτών, ακόμα και ο πιο στυγνός homo economicus αναγκάζεται να αναγνωρίσει την ανεκτίμητη αξία των πιο απλών δώρων: Παλιές φωτογραφίες, αποτυπώματα χεριών των εγγονιών, οικογενειακά κειμήλια και γενικώς φτηνά, απλά δώρα με συναισθηματική αξία μπορούν να υπερκαλύψουν πολλές φορές το 100% της αντικειμενικής αξίας των δώρων. Κι εκεί, ακριβώς, κλείνει για τα καλά το σπρεντ των Χριστουγέννων.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s