Η Κριμαία αλλάζει τα πάντα στην ενεργειακή ασφάλεια

Το αυξανόμενο «άγχος» της Ε.Ε. όσον αφορά στην ενεργειακή ασφάλεια των κρατών-μελών της, φτάνει πλέον σε επίπεδα που υποχρεώνουν τους Ευρωπαίους ηγέτες να αντιμετωπίσουν τα διλήμματα που μέχρι πρότινος απέφευγαν. Η συζήτηση έχει αρχίσει εδώ και πολλά χρόνια, ενώ μετά τις εντάσεις του 2008, το ζήτημα της ενεργειακής ασφάλειας αποτελεί κεντρικό μέρος της μακροπρόθεσμης πολιτικής των «μεγάλων» κρατών της Ε.Ε., τα οποία ακόμα δείχνουν αμήχανα και μάλλον άτολμα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Γερμανία: 6.200 γερμανικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στη Ρωσία, όπου οι Γερμανοί εξάγουν αγαθά ύψους 38,3 δισ. δολάρια (2012). Από την άλλη, οι Γερμανοί απορροφούν σχεδόν το ¼ των ρωσικών εξαγωγών φυσικού αερίου, με τις συνολικές εισαγωγές από τη Ρωσία να φτάνουν τα 35,6 δισ. δολάρια. Η όποια απόφαση δεν είναι εύκολη, όπως φάνηκε και κατά τη συζήτηση σχετικά με τις κυρώσεις που θα επέβαλλε η Ε.Ε. στη Ρωσία. Εκεί, Γερμανοί, Αυστριακοί, Ολλανδοί και Βρετανοί ανησύχησαν περισσότερο απ’ ό,τι η Κύπρος.

Η εξάρτηση της Ε.Ε. από τις εξαγωγές ενέργειας είναι εξαιρετικά σημαντική. Με περίπου 173 εκατ. τόνους πετρελαίου (το 20% στη Γερμανία), η Ε.Ε. απορροφά το 76% των ρωσικών εξαγωγών φυσικού αερίου και 84% των εξαγωγών πετρελαίου. Περισσότερο από το ένα τρίτο (34%) των ευρωπαϊκών εισαγωγών που σχετίζονται με την ενέργεια, προέρχονται από τη Ρωσία, σύμφωνα με στοιχεία της Κομισιόν. Αξίζει να σημειωθεί πως και το 25% των εισαγωγών ουρανίου προέρχονται από τη Ρωσία.

Με δεδομένες τις όλο και μεγαλύτερες εντάσεις μεταξύ Ε.Ε. και Ρωσίας, το ζήτημα της εξάρτησης της Ε.Ε. από ρωσικές εξαγωγές ενέργειας (φυσικό αέριο, κάρβουνο, ουράνιο και πετρέλαιο) αντιμετωπίζεται ως ζωτικής σημασίας για την Ε.Ε. Με τη σημερινή κρίση, πλέον το ζήτημα μπαίνει για τα καλά στο τραπέζι, αφού δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που σχολιάζουν πως η Ε.Ε. θα πρέπει να εξασφαλίσει εναλλακτικές επιλογές για τις ανάγκες ασφάλειας που αντιμετωπίζει.

Την ίδια στιγμή, σημαντική είναι η διάσταση των «εσωτερικών» πολιτικών ισορροπιών στην Ε.Ε. για το θέμα. Ενώ Ολλανδοί, Γερμανοί και Αυστριακοί ανησυχούν για την εξάρτησή τους από τη Ρωσία όσον αφορά στην ενέργεια, την ίδια στιγμή οι ανατολικές χώρες πιέζουν όλο και περισσότερο για σκληρή αντιμετώπιση της Ρωσίας από την Ε.Ε. Της προσπάθειας αυτής «ηγείται» η Πολωνία, η οποία έχει βαθύτατες ιστορικές ενστάσεις στον ρόλο της Ρωσίας εντός της ευρωπαϊκής ηπείρου, ενώ οι Βαλτικές Δημοκρατίες τηρούν επίσης μία αντίστοιχη στάση. Ήδη, η Πολωνία άρπαξε την ευκαιρία για να καλέσει τους ευρωπαίους εταίρους της στην ανάπτυξη μιας «ενεργειακής ένωσης» στην Ε.Ε. Άλλες ανατολικές χώρες, όμως, και ιδίως η Βουλγαρία, συμβαδίζουν με τους πιο πάνω σε αυτή τη λογική.

Screen Shot 2014-04-08 at 09.10.11Κερδισμένη η Κίνα
Με τις εντάσεις μεταξύ Ρωσίας και Ε.Ε. να δείχνουν πως δεν θα κοπάσουν παρά μόνο προσωρινά, οι Ρώσοι ήδη στρέφονται προς την Κίνα ως εναλλακτική αγορά για τις εξαγωγές ενέργειας. Δεν είναι απόλυτα βέβαιο πως αυτή η επιλογή θα είναι εύκολη (π.χ. λόγω των ζητημάτων μεταφοράς, αφού η χερσαία οδός είναι δύσκολη και χωρίς υποδομές όπως αγωγούς). Η Κίνα, ωστόσο, παραμένει η πιο ραγδαία αναπτυσσόμενη αγορά με αχόρταγη όρεξη για ενέργεια.

Αναλυτές σχολιάζουν, πάντως, πως οι εναλλακτικές αγορές όπως η Κίνα δεν θα δεχτούν με παρακάλια τη ρωσική επιλογή. Αισθανόμενοι την ευκαιρία, θα θέσουν μεγάλες απαιτήσεις. Πέρα από το ζήτημα της τιμής, που είναι το πιο προφανές, οι Κινέζοι αναμένεται πως θα απαιτήσουν και «δέσμευση» της Ρωσίας, ούτως ώστε να μην μπορεί να τους «εγκαταλείψει» εάν ομαλοποιηθούν οι σχέσεις της με τη Δύση. Αυτή η απαίτηση μεταφράζεται στην ανάπτυξη αγωγών και άλλων σκληρών υποδομών που δεν θα μπορούν να αντικατασταθούν ή να εγκαταλειφθούν εύκολα, κάτι που με τη σειρά του μεταφράζεται σε σημερινή δέσμευση για τις επόμενες δεκαετίες.

Εν τω μεταξύ, στη Δύση οι εναλλακτικές επιλογές δεν είναι εύκολες. Πέρα από το γεγονός ότι άλλοι παραγωγοί είναι εξίσου αναξιόπιστοι στο πολιτικό επίπεδο (π.χ. Βενεζουέλα), την ίδια στιγμή έχουν και αβέβαιο μέλλον (π.χ. Σαουδική Αραβία).

Ενώ τα εγχώρια κοιτάσματα μειώνονται (π.χ. Βόρεια Θάλασσα, Ολλανδία), οι εναλλακτικές επιλογές που δεν είναι ιδιαίτερα προβληματικές σε πολιτικό επίπεδο, είναι προβληματικές σε πρακτικό επίπεδο. Κοιτάσματα όπως εκείνα της Βραζιλίας και της Νοτίου Αφρικής βρίσκονται σε πολύ βαθιά νερά.
Η δε εγχώρια παραγωγή, ιδίως μέσα από τις νέες τεχνολογίες που σχετίζονται με την αξιοποίηση κοιτασμάτων σε σχιστόλιθο και με χημική διάσπαση των πετρωμάτων (υδραυλική, ρωγμάτωση, fracking) είναι επίσης προβληματική. Ακόμα και με αυτή, θα πρέπει ΗΠΑ και Ε.Ε. να συνεχίσουν τις εισαγωγές. Παράλληλα, οι όλο και πιο έντονες ανησυχίες για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις αυτών των επιλογών, δυσχεραίνουν μία μαζική αξιοποίηση.

Η υδραυλική ρωγμάτωση είναι μία εξαιρετικά προβληματική επιλογή εξαιτίας των περιβαλλοντικών της επιπτώσεων. ΗΠΑ και Καναδάς ήδη δέχονται πιέσεις λόγω του προβληματισμού που προκαλούν ανάμεσα σε επιστήμονες και πολίτες.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η Ε.Ε. και οι ΗΠΑ προχωρούν σε «επίθεση φιλίας» προς την Κίνα, η οποία έγινε πλέον ο βασικός ρυθμιστής των αποφάσεων που θα έχουν επιπτώσεις για πολλά χρόνια. Οι Κινέζοι, που ήδη έχουν αυξήσει σε επίπεδα ρεκόρ τις εισαγωγές τους από τη Ρωσία (12% των συνολικών εισαγωγών πετρελαϊκών αγαθών είναι από τη Ρωσία), ήδη θέτουν απαιτήσεις στις ΗΠΑ και την Ε.Ε.

H επίσκεψη του Κινέζου Πρόεδρου, Xi Jinping στην Ευρώπη την περασμένη εβδομάδα, η οποία περιελάμβανε και συνάντηση με τον Αμερικανό Πρόεδρο, Μπαράκ Ομπάμα στο περιθώριο της συνόδου στη Χάγη, σηματοδοτήθηκε από έντονα «ανοίγματα» των Ευρωπαίων προς την Κίνα, συμπεριλαμβανομένης και της προώθησης της εμπορικής συμφωνίας που είναι από καιρό στα σκαριά.

Με τη σειρά τους οι Ρώσοι θα πρέπει να δείξουν πως η στροφή προς την Κίνα δεν είναι απλώς μία μπλόφα προς τους Δυτικούς, κι αυτό προϋποθέτει αναπροσανατολισμό της εξωτερικής τους πολιτικής, αλλά και μεγάλα κονδύλια για δημιουργία υποδομών.

Κεντρικό κομμάτι του παζλ η Κύπρος
Αυτό που έχει πλέον καταστεί ξεκάθαρο είναι πως οι αναφορές στα επίσημα κείμενα, τόσο του Συμβουλίου όσο και της Κομισιόν στην πιθανότητα ανάπτυξης ενός δικτύου στην ανατολική Μεσόγειο που να περιλαμβάνει και την Κύπρο, δεν είναι απλώς «ευγενικές» αναφορές προς αναγνώριση ενός πιθανού ρόλου. Οι αναλυτές έχουν ήδη αρχίσει να αναλύουν τις πιθανότητες, ενώ και η δημόσια προσφορά που εξήγγειλε η Ελλάδα για διασύνδεση αγωγού από τα κοιτάσματα «Λεβιάθαν» και «Αφροδίτη» στον αγωγό «Ποσειδών» που καταλήγει στην Ιταλία, δεν είναι χωρίς περιεχόμενο.

Ο αγωγός θα έχει ικανότητα μεταφοράς 8 με 10 bcm (δισ. κυβικά μέτρα) αερίου τον χρόνο, την ώρα που ο TAP (trans-adriatic) αγωγός δίνει επιπλέον επιλογές: Πρώτο θα μπορούσε να διασυνδεθεί με τον ΤΑΝΑΡ (tran-anatolian) που αρχίζει από το Σα Ντενίζ του Αζερμπαϊτζάν. Δεύτερο, με ικανότητα να μεταφέρει 10 bcm τον χρόνο, θα μπορεί να επεκταθεί στη διπλάσια χωρητικότητα. Σημειώνεται πως τα ισραηλινά κοιτάσματα σε «Ταμάρ» και «Λεβιάθαν» εκτιμάται πως θα παράγουν 8 με 10 bcm τον χρόνο, ενώ το «Αφροδίτη» θα παράγει 12 με 18 bcm μέσα στα επόμενα 14 χρόνια, σύμφωνα με δηλώσεις του υπουργού Εμπορίου.

Αυτά τα σενάρια, πάντως, προϋποθέτουν και επίλυση του Κυπριακού, χωρίς την οποία δεν μπορεί να σκέφτεται κανείς τη διασύνδεση ενός «κυπριακού» αγωγού με τον TANAP. Την ίδια στιγμή, η μεταφορά στον ίδιο αγωγό αερίου από Κύπρο και Ισραήλ, αλλά και η τελική κατανάλωση του εμπορεύματος από τις ευρωπαϊκές αγορές θα λειτουργούν ως κάποια δικλίδα ασφαλείας έναντι του όποιου ελέγχου θα έχει η Τουρκία επί του αγωγού. Με αυτά τα δεδομένα, η πιο τεχνικά «περίεργη» αλλά πολιτικά ασφαλής επιλογή μεταφοράς μέσω αγωγού του αερίου στον Ποσειδώνα, φαντάζει ως πιο ελκυστική.

Αυτό που είναι ξεκάθαρο, πάντως, είναι πως η ανάπτυξη τερματικού υγροποίησης δεν έχει καμία οικονομική λογική στο παρόν στάδιο. Ούτε θα έχει λογική μέχρις ότου εξασφαλιστούν συμβόλαια πώλησης που να προϋποθέτουν ικανοποιητικούς όγκους για να καταστεί το τερματικό βιώσιμο. Κάτι τέτοιο συνεπάγεται συμβόλαια που να αφορούν σε πώληση των ισραηλινών κοιτασμάτων μέσω Βασιλικού, αλλά και επιπλέον εξασφαλισμένες ποσότητες αερίου από τα επιπλέον οικόπεδα, πέραν του 12 στην Κυπριακή ΑΟΖ.
Σημειώνεται επίσης πως η όλη συζήτηση για μεταφορά συμπιεσμένου αερίου ελλοχεύει και τους δικούς της κινδύνους, διότι η συγκεκριμένη επιλογή δεν αποτελεί δοκιμασμένη τεχνολογία. Ενώ η χρήση συμπιεσμένου είναι φθηνή, εύκολη και συνήθης επιλογή μεταφοράς αερίου, αυτή η επιλογή είναι αμιγώς χερσαία υπόθεση μέχρι σήμερα και δεν υπάρχει εν ενεργεία τεχνολογία για πλωτή μεταφορά συμπιεσμένου αυτή τη στιγμή στην αγορά.

Με αυτά τα δεδομένα, αυτή τη στιγμή προκρίνεται εκ των πραγμάτων η επιλογή κάποιου αγωγού, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει πως τα δεδομένα θα παραμείνουν με βεβαιότητα στατικά.

Την ίδια στιγμή, σημαντικές είναι και οι εξελίξεις που αφορούν στον αγωγό SouthStream, με αφετηρία τη Ρωσία, ο οποίος παρακάμπτει την Κριμαία. Σύμφωνα με το ΙΤΑΡ-ΤΑΣ, οι διαβουλεύσεις για τον αγωγό μεταξύ Ε.Ε. και Ρωσίας δεν έχουν παγώσει, αλλά «συνεχίζονται σε τεχνικό επίπεδο». Οι ενδείξεις από τις Βρυξέλλες, όμως, λένε πως ο αγωγός είναι πλέον σε πλήρη παύση. Μέρος του ζητήματος είναι και η εμπλοκή του Gennady Timchenko, ιδιοκτήτη της Stroystrangaz στο βουλγάρικο κομμάτι του αγωγού. Ο κ. Timchenko βρίσκεται στη μαύρη λίστα των ΗΠΑ για κυρώσεις κατά της Ρωσίας, μετά τις εξελίξεις στην Κριμαία, ενώ αξίζει να σημειωθεί πως γίνονται και έλεγχοι για οικονομική του «παρουσία» και στην Κύπρο. Ο Ευρωπαίος Επίτροπος αρμόδιος για θέματα Ενέργειας, Γκύντερ Οτιγκερ, δήλωσε πρόσφατα πως ο αγωγός έχει σταματήσει, κάτι που άφησαν επίσης να νοηθεί και στελέχη της ΕΝΙ. Από πλευράς των άλλων ευρωπαϊκών εταιρειών που εμπλέκονται στον SouthStream (της γαλλικής EDF και της γερμανικής Wintershall) αναμένονται σχόλια στο επόμενο διάστημα.

Κέρι – Άστον εντατικοποιούν την κοινή δράση
Η Διάσκεψη ΗΠΑ-Ε.Ε. της περασμένης εβδομάδας επιβεβαίωσε εκ νέου την εντατικοποίηση των ανησυχιών αλλά και της προσπάθειας των δυτικών κρατών για ανεξαρτητοποίηση από τη Ρωσία. Στο επίκεντρο ήταν, φυσιολογικά, η Ουκρανία, αλλά οι κοινές δηλώσεις Κέρι – Άστον δείχνουν πως η πρόθεση για εκτενείς αλλαγές είναι πραγματική αλλά και άμεση. «Οι εξελίξεις στην Ουκρανία έφεραν στο προσκήνιο την ενεργειακή ασφάλεια και υποδεικνύουν την ανάγκη για ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας στην Ευρώπη», αναφέρει η κοινή δήλωση. Σε αυτό το πλαίσιο, γίνεται λόγος για τον Νότιο Διάδρομο Αερίου (Southern Gas Corridor) που παρακάμπτει τη Ρωσία. Ο αγωγός πρέπει να είναι «αφοσιωμένος στον σκοπό και επεκτάσιμος», ενώ η ροή αερίου μεταξύ Ουκρανίας και Σλοβακίας θα πρέπει να μπορεί να αντιστραφεί σε αντίθετη κατεύθυνση όταν αυτό παραστεί ανάγκη. Πρόκειται για απτές αποφάσεις, πίσω από τις οποίες βρίσκεται και ένας δυνητικά αυξημένος ρόλος για τα κοιτάσματα της ανατολικής Μεσογείου και γενικότερα της μεσογειακής «επιλογής».

Η ευκαιρία για την Κύπρο, σε συνδυασμό με το Ισραήλ και ενδεχομένως με την Ελλάδα, είναι προφανής, αλλά οι περιπλοκές που προκύπτουν λόγω του ρόλου της Τουρκίας στην όλη υπόθεση θα πρέπει να λυθούν: Το γεωπολιτικό παζλ, στο κέντρο του οποίου βρίσκεται η Κύπρος, είναι αρκετά πολύπλοκο, ακόμα.

One thought on “Η Κριμαία αλλάζει τα πάντα στην ενεργειακή ασφάλεια

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s