Πίσω από την επίσκεψη Μπάιντεν: ΗΠΑ και αστάθεια στην περιοχή

Οι εντάσεις μεταξύ των δύο βασικότερων συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή –την Τουρκία και το Ισραήλ– δεν είναι άσχετες, ούτε με την πορεία του κυπριακού ούτε ακόμα και με την αλλαγή πολιτικής των ΗΠΑ απέναντι στην Κύπρο. Οι δηλώσεις Μπάιντεν σε σχέση με τον ρόλο της Κύπρου ως παράγοντα ασφάλειας και σταθερότητας, αλλά και η κατ’ επανάληψη αναφορά των Αμερικανών στην Κύπρο ως «στρατηγικό εταίρο» δεν ήρθαν σε κενό αέρος.

Οι ΗΠΑ ανέλαβαν την πρωτοβουλία στο Κυπριακό –σε βάρος του παραδοσιακού παίκτη που ήταν η Μεγάλη Βρετανία– την τελευταία τριετία σε ένα χρονικό σημείο που συνάδει και με τις εντάσεις μεταξύ των δύο βασικών εταίρων τους στην περιοχή, την Τουρκία και το Ισραήλ.

Αυτό που ήταν πάντα σαφές για τους Αμερικανούς, είναι πως και οι δύο αυτές χώρες θα είναι μακροπρόθεσμα κεντρικοί τους σύμμαχοι, αλλά και σύμμαχοι μεταξύ τους. Η ρήση του Ηρόδοτου πως τα κράτη δεν έχουν μόνιμες φιλίες αλλά μόνιμα συμφέροντα, εξασφάλιζε εξαρχής πως όσο κι αν ψυχραίνονταν οι σχέσεις μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ, οι δύο χώρες δεν μπορούσαν στο μακρύ διάστημα να ακολουθήσουν μια πορεία σύγκρουσης.

Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η πορεία που ακολουθεί η Τουρκία έχει προβληματίσει τις ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ. Όσο «εξασφαλισμένη» κι αν είναι η μακροπρόθεσμη πορεία της Τουρκίας, η ιστορική «διάθεση» της χώρας δείχνει ταυτόχρονα πως θα υπάρχουν μεγάλα διαστήματα κατά τα οποία δεν μπορεί ο άξονας Ουάσιγκτον-Τελ Αβίβ να θεωρεί ως δεδομένη τη συνεργασία με την Τουρκία. Εξάλλου οι όλο και μεγαλύτερες –ενίοτε και στρατιωτικές– εντάσεις μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας συνεχίστηκαν και μετά τις καλοδιαφημισμένες απολογίες και τη συγγνώμη για το επεισόδιο του Μαβί Μαρμαρά.

Αστάθεια και πόλοι
Αυτό το πλαίσιο ολοκληρώνεται και με την εικόνα στην ευρύτερη περιοχή. Όσο θετικές κι αν θεωρούνται οι εξελίξεις στην Αίγυπτο από την οπτική γωνιά της Δύσης, κανένας δεν μπορεί να αισθάνεται ανά πάσα στιγμή βέβαιος πως η Αίγυπτος θα είναι «διαθέσιμη» ως σύμμαχος και συνεργάσιμη ως φίλη χώρα. Όσο σταθερή κι αν είναι η φιλία των ΗΠΑ με την Ιορδανία, δεν μπορούν οι πρώτες να αισθάνονται ασφαλείς πως ανά πάσα στιγμή στο μέλλον η χώρα θα είναι σταθερή και αξιόπιστη σύμμαχος, ιδίως αν προκύψουν πολιτικές αλλαγές παρόμοιες με την Αραβική Άνοιξη. Όσον αφορά στη Συρία, αυτή είναι πλέον άντρο μουσουλμάνων εξτρεμιστών που σέρνουν στη χώρα σε ένα παρατεταμένο εμφύλιο χωρίς φως στην άκρη του τούνελ. Λίβανος και Παλαιστινιακά εδάφη παραμένουν εγκλωβισμένα στην ίδια αστάθεια που έδειχναν από τη δεκαετία του 1980.

Οι αναταράξεις στην Τουρκία, η αμερικανική φιλία (έστω και ψυχρή) με το κίνημα του Γκιουλέν, η αμηχανία απέναντι στον Γκιουλ και ο σκεπτικισμός με τον οποίο αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ τον Ερντογάν, τονίζουν το πρόβλημα: Το κόμμα της Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης είναι κυρίαρχο, αλλά το ίδιο δεν μπορεί να ειπωθεί για τον Ερντογάν. Η χώρα παραμένει το ίδιο ασταθής και το ίδιο απρόβλεπτη όσο ήταν πάντα, παρά την προσωρινή αλλαγή ύφους που έδειξε μετά τη νομισματική κρίση του 2001 και τη μετέπειτα άνοδο του ΑΚ.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η στάση του κυπριακού ΥΠΕΞ ήταν καθοριστική για τον ρόλο της Κύπρου στην περιοχή. Η στρατηγική του «πόλου σταθερότητας» δεν είναι κάτι καινούργιο και είχε διατηρηθεί από τότε που το επέτρεπαν οι συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και μετά. Η κρίση στον Λίβανο και ο ανθρωπιστικός ρόλος της Κύπρου επί διακυβέρνησης Παπαδόπουλου ήταν ίσως η καθοριστική στιγμή κατά την οποία αναδείχθηκε η προοπτική της Κύπρου ως άξονας σταθερότητας στην περιοχή.

BidenΜέσα η Κύπρος
Τον τελευταίο χρόνο, όμως, η λογική αυτή μετατράπηκε, από παράπλευρο στρατηγικό πλεονέκτημα της Κύπρου, σε κεντρικό άξονα της εξωτερικής πολιτικής. Γι’ αυτό και οι συχνές αναφορές των Αμερικανών στη Συρία, δεν ήταν τυχαίες: Πριν ακόμα αρχίσει η στενή συνεργασία της Κύπρου με τον ΟΑΧΟ για την καταστροφή των χημικών του Άσαντ, η Κύπρος προχώρησε με τολμηρή και πρωτόγνωρη στρατιωτική συνεργασία με τους δυτικούς εν όψει της στρατιωτικής επέμβασης που τελικά δεν προχώρησε. Έδειξε έτσι μια αποφασιστικότητα που επέτρεψε στο ΥΠΕΞ να δώσει και συνέχεια.

Εν τω μεταξύ, ο ρόλος της Κύπρου ως «αποφασιστικά δυτικό» κράτος το οποίο ωστόσο είναι σε θέση να «συνεννοείται» και να μιλά με φιλικό ύφος και αξιοπιστία με τους «αντίπαλους» της Δύσης στην περιοχή (Λίβανο, Παλαιστίνη, ακόμα και Ρωσία), η οποία επίσης άρχισε επί Παπαδόπουλου, μπορούσε να αναβαθμιστεί δραματικά. Πέρα από τις παρασκηνιακές παρεμβάσεις σε θέματα όπως τις ΑΟΖ στην ευρύτερη περιοχή, η Κύπρος, έχοντας διατηρήσει τις σχέσεις με τους μεν Άραβες και Ρώσους, αλλά ταυτόχρονα έχοντας κάνει αναπάντεχα μεγάλα βήματα στη συνεργασία με τους Ευρωπαίους και τους Ισραηλινούς, έδειξε πως είναι σε θέση να αναβαθμίσει δραματικά τον δικό της ρόλο.

Η πιο πάνω εικόνα ήταν το τελευταίο έτος το βασικό επιχείρημα της Κύπρου προς την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ: Θα έχουν πάντα τους συμμάχους και τα συμφέροντά τους, αλλά σε μια περιοχή με τόση αστάθεια και τόση αβεβαιότητα, δεν υπάρχει άλλο κράτος που να αποτελεί ένα αξιόπιστο εταίρο στην περιοχή, χωρίς μακρά διαστήματα αβεβαιότητας και αστάθειας και χωρίς δραματικές αποκλίσεις στη στρατηγική που ακολουθεί η εκάστοτε κυβέρνηση. Τουλάχιστον, αυτές οι αποκλίσεις δεν ανατρέπουν την αξιοπιστία της Κύπρου ως συνεργάτη. Μοναδική, προφανής εξαίρεση, αποτελεί το Ισραήλ, που είναι και αποδέχτης αυτής της επιχειρηματολογίας.

Αυτή η στάση δεν είναι άσχετη με το Κυπριακό: Αν η Δύση θέλει να διατηρήσει την πολυτέλεια ενός δεύτερου φίλου που να είναι αξιόπιστος σε βάθος χρόνου και χωρίς μεγάλες αποκλίσεις από την προβλέψιμη στάση του, τότε δεν μπορεί να επιτρέψει μια λύση του Κυπριακού που να ανατρέπει αυτό το ύφος στην εξωτερική πολιτική. Δεν μπορεί, για παράδειγμα, να δεχτεί μία λύση που να φέρνει αστάθεια ή που να δίνει (έμμεσα ή άμεσα) λόγο και ρόλο στην Τουρκική Δημοκρατία επί της πολιτικής του ΥΠΕΞ.

Όλα από το αέριο
Η «αναστάτωση» που δημιουργήθηκε σχετικά με την ενεργειακή ασφάλεια στην Ευρώπη μετά τις εντάσεις στην Ουκρανία, δεν είναι κάτι το καινούργιο. Εδώ και χρόνια, η εξάρτηση –κατά 30%– στη Ρωσία για τις ανάγκες της Ε.Ε. σε φυσικό αέριο, προκαλούσε αμηχανία. Πλέον, όμως, η έκθεση αυτή στη Ρωσία έφυγε από τη σφαίρα του «δυνητικού» και μπήκε στη σφαίρα του άμεσου προβλήματος, το οποίο αντιμετωπίζεται ως διατλαντικής σημασίας. Το γεγονός ότι, χάρη και στον ρόλο της υδραυλικής ρωγμάτωσης και της εκμετάλλευσης των αποθεμάτων σε σχιστόλιθο, γίνεται μεγάλος λόγος για αμερικανικές εξαγωγές αερίου στην Ε.Ε., δεν είναι τυχαίο.

Ούτε τυχαία είναι και η στάση των ΗΠΑ απέναντι στην περιοχή μας –και την ίδια την Κύπρο. Ενώ οι τελευταίες εξελίξεις στο Ισραήλ, που σχετίζονται με την αποχώρηση της Woodside από την προκαταρτική συμφωνία για συμμετοχή της στο «Λεβιάθαν», «φωτογραφίζουν» την ανάπτυξη αγωγού σε βάρος του LNG, την ίδια ώρα οι συνεχείς καθυστερήσεις από πλευράς της Δημοκρατίας έχουν προκαλέσει την, μάλλον, τελεσίδικη αλλαγή στάσης και του Ισραήλ σε σχέση με το τερματικό στο Βασιλικό.

Οι ΗΠΑ, ωστόσο, αντιλαμβάνονται πως, ακόμα και με τον αποκλεισμό της Κύπρου από την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων του Ισραήλ, μέσα από ένα αγωγό που να περνά μέσα από την κυπριακή ΑΟΖ, όχι όμως μέσα από κυρίαρχα εδάφη ή ύδατα, τα βασικά γεωπολιτικά προβλήματα θα παραμείνουν. Γι’ αυτό και οι ΗΠΑ θέλουν να βρεθεί ένα modus vivendi μεταξύ της Κύπρου και της Τουρκίας, όπως διαφάνηκε και από την πρόσφατη συνέντευξη του Αμερικανού πρέσβη στην Κύπρο, στην «K». Κάτι τέτοιο, όμως, προϋποθέτει και λύση του Κυπριακού.

Πάντως, τουλάχιστον ένα από τα συμπεράσματα της επίσκεψης Μπάιντεν φαίνεται πως θα είναι σημαντικότερο από ό,τι αναμενόταν. Ενώ η επίσκεψη ήταν κατά βάση συμβολική, η στάση Έρογλου, ιδίως ως προς το θέμα της Αμμοχώστου, ήταν άλλη μια ένδειξη για αυτό που ανησυχεί τους Αμερικανούς περισσότερο από κάθε άλλο στην περιοχή τον τελευταίο καιρό σχετικά με την Τουρκία. Στη χειρότερη περίπτωση, επιβεβαιώνεται η ανησυχία πως η Τουρκία δεν είναι προβλέψιμος και συνεργάσιμος σύμμαχος, κάτι που έχει δραματικές προεκτάσεις για την ειρήνη στην περιοχή και τους υδρογονάνθρακες: Όχι τόσο της Λεβαντίνης, όσο του Βορείου Ιράκ. Στην καλύτερη περίπτωση, οι εσωτερικοί τριγμοί και η ανοικτή αμφισβήτηση του Ταγίπ Ερντογάν (αν και όχι του κόμματος του) καθιστούν την Άγκυρα ανήμπορη να επιβληθεί ακόμα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s