Σοβαρές οι αλλαγές…

Την έχεις καλύτερα αν είσαι μαθητής του Β στο Poughkeepsie (πού είναι τούτο;) παρά να είσαι διάνοια σε κάποιο σχολείο της Σαγκάης. Αυτή ήταν η πραγματικότητα που έλεγε ο Μπιλ Γκέιτς πριν από μερικά χρόνια. Χρόνο με τον χρόνο, αυτή η πραγματικότητα παύει να ισχύει. Ο καπιταλισμός φτάνει στα όριά του. Ακόμα και με μια σφικτή νομισματική πολιτική –η οποία δεν μπορεί να υιοθετηθεί μακροπρόθεσμα– οι αποδόσεις του κεφαλαίου δεν μπορούν να επιστρέψουν στα επίπεδα του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, της «επίχρυσης εποχής» και του μεταπολέμου: Εκτός αν σχηματιστεί φούσκα.

Με την παγκοσμιοποίηση των αγορών, το κεφάλαιο δεν αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία, αλλά ένα άλλο από πολλούς πόρους. Yahoo!, Alibaba, Google, Facebook, Twitter, και μία σειρά από εκατοντάδες εταιρείες διαχείρισης στοιχείων ή ροής εργασίας δεν κτίστηκαν από πλούσιους, αλλά από έξυπνους ανθρώπους που στη συνέχεια πλούτισαν.

Poughkeepsie_Bridge_by_David_ShankboneΗ παγκόσμια οικονομία βασίζεται πλέον στις υπηρεσίες. Και, αν η παραγωγή αυτή φαίνεται σε πολλούς πως δεν έχει ουσία πίσω της, διότι στο τέλος το προϊόν δεν πάει στο ράφι κάποιου καταστήματος, τότε αξίζει να σκεφτούμε πόσο πιο παραγωγική έγινε η οικονομία χάρη στο Excel, στους διαχειριστές διανομής ρεύματος, στα κινητά τηλέφωνα ή στα συστήματα του Bloomberg. Η τεχνολογία, όμως, αύξησε στο πολλαπλάσιο την παραγωγικότητα. Ταυτόχρονα επέτρεψε στις υπηρεσίες να μετατραπούν από μη εμπορεύσιμα σε εξαγώγιμα προϊόντα.

Μέσα από τους παγκόσμιους server κλείνουμε ξενοδοχεία και πτήσεις. Στέλνουμε τραπεζικές εντολές. Παραγγέλνουμε προϊόντα ή αναλύσεις. Αγοράζουμε υπηρεσίες λογιστών ή δικηγόρων. Δεχόμαστε συμβουλές. Όπως λέει και ο Τόμας Φρίντμαν, κλείνουμε ακόμα και τα ραντεβού μας στο κομμωτήριο και στην αποτρίχωση…

Και δεν είναι μόνο οι καταναλωτές που αξιοποιούν την εμπορευσιμότητα των υπηρεσιών. Οι επιχειρήσεις –του εμπορίου, των κατασκευών, της μεταποίησης– όλες αξιοποιούν (ή θα μπορούσαν να αξιοποιούν) υπηρεσίες από το εξωτερικό.

Η τεχνολογία όμως δεν έχει μόνο μετατρέψει τις υπηρεσίες σε εμπορεύσιμο αγαθό, επιτρέποντας στο ταλέντο, τη γνώση, τη φρέσκια ιδέα και την εξυπηρετικότητα να παίξουν σε διεθνές επίπεδο. Έχει επίσης ανατρέψει τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε στις οικονομίες μας. Ενώ η στεγνή οικονομολογίστικη λογική έλεγε στους φοιτητές πως η βασική παράμετρος της ανταγωνιστικότητας, οι εμπορικοί όροι μιας χώρας ήταν η χαμηλή τιμή κεφαλαίου, γης και απασχόλησης, αυτό δεν ισχύει πλέον.

Η ανταγωνιστικότητα δεν περιορίζεται στην τιμή, αλλά πλέον έχει να κάνει με την ποιότητα, την αξιοπιστία, την ταχύτητα του προϊόντος. Και, μαζί με αυτή την αλλαγή, αλλάζει σιγά-σιγά αλλά αναπόφευκτα η παγκόσμια οικονομία. Πλέον, οι επιχειρήσεις και τα κορυφαία πανεπιστήμια εντοπίζουν ταλέντα και διάνοιες μέσα από παιχνίδια εξομοίωσης. Και τα παιχνίδια αυτά δεν είναι μόνο διαθέσιμα στο Poughkeepsie. Μπαίνουν στις φαβέλες, στα μπανλιέ, στα shanty towns. H διάνοια της Σαγκάης μπορεί ακόμα να χαθεί στο «πλήθος» ενός φτωχού εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά αυτό συμβαίνει όλο και λιγότερο.

Μαζί με την άνοδο της πληροφορίας, της ανάλυσης, της έρευνας, ο ρόλος του κεφαλαίου θα καταστεί όλο και λιγότερο σημαντικός στην παραγωγή. Εάν η κρίση του 14ου αιώνα αποτέλεσε την προϊστορία του καπιταλισμού, όπως σχολίαζε ο Μαρξ, οι εξελίξεις του 21ου αιώνα αποτελούν μια ορατή προϊστορία μιας νέας κατάστασης, που δεν έχουμε ακόμα καταλάβει καλά-καλά.

Το τέλος του καπιταλισμού δεν αναιρεί εντελώς τον ρόλο του κεφαλαίου. Τον αναιρεί μόνο ως προς τον σημερινό του ρόλο ως κεντρικός πόρος παραγωγής. Το τέλος του φεουδαρχισμού, εξάλλου, δεν αφαίρεσε τη γη από τους παραγωγικούς πόρους: Όποιος έχει κεφάλαιο, μπορεί να αποκτήσει γη. Και, στο επόμενο στάδιο, όποιος έχει «γνώση» ή «πληροφορία» θα μπορεί να αποκτήσει κεφάλαιο.

Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι πολύ σημαντικά. Η κοινωνία –οι δομές της, οι κανόνες της, η ιεραρχία της- όλα θα αλλάξουν. Το κράτος θα πρέπει επίσης να προσαρμοστεί, ακολουθώντας την οικονομία.

Το κράτος οφείλει να προστατεύει τον βασικότερο πόρο παραγωγής: Όχι τόσο τους κατόχους του, όπως θα σχολίαζε μια μαρξιστική προσέγγιση, αλλά την ανάπτυξή του, την παραγωγή του, την εισαγωγή του και τον διαμοιρασμό του. Και, όταν ο βασικός πόρος παραγωγής θα είναι πλέον η γνώση, το ταλέντο ή η τεχνολογία (τρία συνώνυμα για το ίδιο πράγμα), τότε και το κράτος θα πρέπει να είναι έτοιμο.

Αν δεν ξέρει να παράγει, ο νέος δεν μπορεί να ανταγωνιστεί στην τόσο πολλά υποσχόμενη νέα τάξη πραγμάτων. Η πληροφορική, η ανάπτυξη κώδικα, η αντίληψη της τεχνολογίας, η κατανόηση των λογισμικών σε τεχνικό επίπεδο, είναι σχεδόν απούσες από την εκπαίδευσή μας. Η λογική της στεγνής «μάθησης» δεδομένων είναι νεκρή, αλλά κυριαρχεί στην παιδεία μας. Η ανάπτυξη της δημιουργικότητας και της σύνθεσης αποτελούν το βασικό κριτήριο της επιτυχίας ή όχι της επόμενης γενιάς. Ταυτόχρονα, ένα κράτος κτισμένο στον κρατισμό, στη διαδικασία, στη χαρτούρα και στις εκνευριστικά πολύπλοκες διαδικασίες, δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις παραγωγής μιας οικονομίας που χρειάζεται ευελιξία, ταχύτητα και ελευθερία.

Στην Κύπρο έχουμε μπόλικο κράτος, σχεδιασμένο για να αυτοσυντηρείται και να επεκτείνεται, αντί να προσαρμόζεται και να στηρίζει τους πολίτες και την οικονομία. Έχουμε πολλούς ανεξάρτητους θεσμούς αλλά ανίκανη εποπτεία. Έχουμε μπόλικη εκπαίδευση και λίγη μόρφωση. Οι μεταρρυθμίσεις που έχουν ήδη αρχίσει, δεν πρέπει να σταματήσουν. Αν υπάρχει ένα παράπονο, αυτό ας είναι πως προχωρούν πολύ αργά.

Και μεταξύ τους πρέπει να είναι ένα σοβαρό ΓεΣΥ αλλά και ΜΔΠ. Και τα λεφτά από το γκάζι, μακριά από τους πολιτικούς.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s