Τα δάνεια του Ιάκωβου, ο Γουλιέλμος της Οράγγης και η κρατική χρεοκοπία

Αν φύγει η μοναδική ευκαιρία της κρίσης, αυτή θα είναι η μεγαλύτερη αμαρτία από όλες.

Όταν ο Γουλιέλμος της Οράγγης πάτησε στην Αγγλία για να αρπάξει το στέμμα από τον θείο και πεθερό του, Ιάκωβο, έθεσε ένα τέλος στις ελπίδες των Καθολικών για αποκατάσταση της επιρροής τους στον θρόνο. Με την άνοδό του, έκλεισε το ζήτημα της πιθανολογούμενης συμμαχίας μεταξύ της Αγγλίας και της Γαλλίας και έλυσε το πρόβλημα των Ολλανδών που τώρα είχαν ένα «δικό τους» στην αντίπερα όχθη της Μάγχης.

Η άνοδος του Γουλιέλμου, με την «Ένδοξη Επανάσταση» των Άγγλων, όμως, έφερε και μια κοσμογονία στην οικονομία. Ο Γουλιέλμος έφτασε ως «προσκεκλημένος» του κοινοβουλίου, το οποίο πλέον είχε το πάνω χέρι και πλέον η δική του βασιλεία δεν μπορούσε να λειτουργήσει με τον απολυταρχικό τρόπο στον οποίο ήταν συνηθισμένοι οι βασιλείς της εποχής. Ο μονάρχης δεν μπορούσε πλέον να επιβάλλει «δάνεια» στους αριστοκράτες, ούτε να αρνηθεί να τα πληρώσει στη συνέχεια. Δεν μπορούσε να πωλεί τίτλους ευγενείας, όπως ο Ιάκωβος που ισολόγισε τα βιβλία του προσφέροντας την ευκαιρία σε πλούσιους να γίνουν Βαρόνοι με 1905 λίρες. Το Κοινοβούλιο και μόνο μπορούσε να επιβάλει φόρους. Επέβλεπε τον προϋπολογισμό του βασιλιά. Και, εφόσον ο βασιλιάς δανειζόταν κυρίως από τους βουλευτές και τους φίλους τους, το Κοινοβούλιο απαγόρευσε τα βασιλικά «μη εξυπηρετούμενα δάνεια».

Εμέναν, εκαλέσαν με...

Εμέναν, εκαλέσαν με…

Η αλλαγή αυτή ήταν ριζοσπαστική, όπως την περιγράφει ο μέγας Ντάγκλας Νορθ σε σειρά άρθρων του. Το στέμμα, που μόνο με τη βία μπορούσε να δανειστεί –στα 14%– μέσα σε δύο χρόνια «βγήκε στις αγορές» με 6%.

Η Αγγλία έγινε πανίσχυρη, κτίζοντας ένοπλες δυνάμεις και το θρυλικό της ναυτικό, που αργότερα την έκανε αυτοκρατορία σε βάρος, όχι μόνο των Γάλλων, αλλά και των Ολλανδών. Σιγά-σιγά, αυτή η αγορά για «κρατικά ομόλογα» μπορούσε να διαχυθεί πέρα από τον ιμπεριαλισμό της χώρας, που μετά από τρεις αιώνες οι Βρετανοί ανακάλυψαν πως ήταν κάτι το σκοτεινό.

Η «αγορά» αυτή, η διάθεση για αποταμίευση και επένδυση σε «ομόλογα» χρηματοδότησε τη βιομηχανική επανάσταση, και κυρίως τις υποδομές της: Κανάλια, σιδηρόδρομους, μηχανήματα, εμπορικό ναυτικό.

Ο Νίαλ Φέργκουσον κάνει μια απλή περίληψη του τεράστιου χρέους που δημιούργησαν οι Άγγλοι και αργότερα οι Βρετανοί: «Δεν υπήρχε παύση πληρωμών. Δεν υπήρχε πληθωρισμός…».

Το κόλπο του χρέους δεν ήταν μόνο πως ο Γουλιέλμος της Οράγγης κατέστη αξιόπιστος δανειολήπτης. Ο Νορθ περιγράφει πώς αυτό μπορεί να γίνει με δύο τρόπους: Με το κτίσιμο της αξιοπιστίας μέσα από την πρότερη συμπεριφορά, ή μέσα από δεσμευτικούς κανόνες που δεν επιτρέπουν παραβίαση των συμβολαίων. Με τον δεύτερο τρόπο –κάτω από το άγρυπνο βλέμμα του House of Commons– ο Γουλιέλμος έγινε ο πρώτος μονάρχης που μπορούσε να δανειστεί άνετα από τις αγορές – και οι δημοσιονομικοί μας κανόνες, αποσκοπούν στην εφαρμογή της ίδιας πολιτικής.

Την ίδια ώρα, όμως, ο Γουλιέλμος έκανε κάτι άλλο. Ενίσχυσε την άλλη πλευρά του ισολογισμού του. Δεν έχει τόση σημασία πόσα χρωστά ένας δανειολήπτης – και ιδίως όταν πρόκειται για κράτος. Σημασία έχει τί κάνεις με τα λεφτά που δανείστηκες.

Ο Γουλιέλμος έκτισε μια σύγχρονη πολιτεία, ικανή να νικήσει τους πολέμους της και να στηρίξει την οικονομική πρόοδο με υποδομές. Κι αυτό δεν είναι καθόλου άσχετο με τη σημερινή Κύπρο.

Ενώ η δημοσιονομική πειθαρχία είναι εξαιρετικά σημαντική για μια χώρα που δεν έχει την εμπιστοσύνη των αγορών, την ίδια ώρα η νεοφανής αλλά εύθραυστη αξιοπιστία μάς επιβάλλει να σκεφτούμε σοβαρά πώς θα χρησιμοποιήσουμε την ευκαιρία που μας δίνεται. Το πρόσφατο ομόλογο θα στηρίξει την Τράπεζα Κύπρου και, μαζί με την αύξηση κεφαλαίου, θα βοηθήσει για να επανέλθει η ομαλότητα στο χρηματοπιστωτικό μας σύστημα.

Δεν μπορεί όμως η αξιοπιστία αυτή μπροστά στις αγορές να χρησιμοποιηθεί για τους σκοπούς που χρησιμοποιούσαμε ως σήμερα τα δημοσιονομικά ελλείμματα: Αυξήσεις και προαγωγές χωρίς αξιολόγηση στο Δημόσιο. Επιδόματα σε άτομα που δεν έπρεπε να τα λαμβάνουν. Χρηματοδότηση αστείων πολιτικών, δρόμων που δεν πάνε πουθενά, τοπικών αρχών που είναι άναρχες και δαπανούν σαν μεθυσμένος έφηβος, στημένες προσφορές…

Η ευκαιρία σήμερα είναι να στραφούν οι κρατικές δαπάνες προς σκοπούς που θα αποφέρουν ενίσχυση της οικονομίας. Προς σωστές υποδομές, καλά προσεγμένες και με ρίσκο από τον ιδιωτικό τομέα ο οποίος δεν θα «βοηθηθεί» από το κράτος για να αποφασίσει πού να επενδύσει. Και, πάνω από όλα, στην ανασυγκρότηση του κράτους. Στην μηχανογράφηση. Στην αναδόμηση της δικαστικής εξουσίας η οποία καταγράφει αφόρητες καθυστερήσεις. Στην ενίσχυση των θεσμών που, από τις αρχές του αιώνα βρίσκονται ακόμα στη νηπιακή τους φάση, ανίκανοι να εποπτεύσουν, να ρυθμίσουν και να ελέγξουν όπως οφείλουν τις αγορές.

Η «άλλη πλευρά του ισολογισμού» είναι εξαιρετικά σημαντική. Πολλές από τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται θα πρέπει να περάσουν από τη δοκιμασία της πολιτικής. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως η ψηφιοποίηση της διακυβέρνησης, θα πρέπει να δαπανηθούν ουσιαστικά ποσά. Πολλές φορές όμως, η βελτίωση των διαδικασιών, η απλούστευση του διοικητικού φόρτου, η μείωση της γραφειοκρατίας και η μείωση των αχρείαστων εμποδίων στη λειτουργία της οικονομίας, δεν χρειάζονται, ούτε πολιτικές αντιπαραθέσεις, ούτε πολλά λεφτά: Στον ισολογισμό μπορεί να υπάρχουν μόνο θετικά πρόσημα.

Αν οι εξαγγελίες είναι πλέον αρχαιότερες της σημερινής γενιάς των πολιτικών, αυτό λέει πολλά για την ποιότητα της πολιτικής μας κουλτούρας. Η σημερινή συγκυρία, όμως, αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία αφού αφαιρεί όλες τις μέχρι σήμερα δικαιολογίες, όσο μη σοβαρές κι αν ήταν αυτές. Αν χαθεί η ευκαιρία της κρίσης, αυτή θα είναι η μεγαλύτερη αμαρτία της πολιτικής μας.

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει ένα σοβαρό ΓεΣΥ και να εκπονηθεί ΜΔΠ. Και τα λεφτά από το γκάζι μακριά από τους πολιτικούς.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s