Plessy v. Ferguson και μια άδικη κοινωνία

Ο κύριος Πλέσι ήταν, ουσιαστικά, λευκός. Ούτε η φάτσα του, ούτε τα χαρακτηριστικά του, ούτε το χρώμα του δεν τον πρόδιδαν. Τον πρόδιδαν όμως τα χαρτιά του, όπου καταγραφόταν πως στην καταγωγή του, είχε αίμα –κατά το 1/8– μαύρικο. Νέγρικο. Υποδεέστερο, όχι μόνο κατά τον νόμο της Λουιζιάνας, αλλά και κατά το Σύνταγμα της χώρας του. Ήθελε, όμως να κάτσει όπου γούσταρε (πολύ πριν το κάνει και η φημισμένη Ρόζα Παρκς) και κάθισε στο βαγόνι των λευκών.

Φυσικά, στις μικρές γειτονιές της Λουιζιάνα του 1890, το «βρόμικο» μυστικό του κύριου Πλέσι ήταν γνωστό και πιάστηκε από τον εισπράκτορα. Η ιστορία μετά από αυτό είναι λίγο-πολύ αναμενόμενη: Τον πήραν σηκωτό στα κρατητήρια, τον κατάγγειλαν στον εισαγγελέα και καταδικάστηκε.

Demonstrators stand in the middle of West Florissant as they react to tear gas fired by police during ongoing protests in reaction to the shooting of Brown, in FergusonΟ κ. Πλέσι, όμως, δεν το έβαλε κάτω κι αποτάθηκε στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ενάγοντας μάλιστα τον δικαστή που τον καταδίκασε, ένα κύριο με επίκαιρο όνομα, τον κ. Φέργκιουσον. Η απόφαση των οκτώ δικαστών στην υπόθεση (Plessy v. Ferguson) ακόμα διδάσκεται στις ΗΠΑ ως σημείο αναφοράς. Με άνετη πλειοψηφία (7-1) οι δικαστές του Ανωτάτου αποφάνθηκαν πως ο κ. Πλέσι θα πρέπει να σιωπήσει και να πάει σπίτι του. Ο διά νόμου διαχωρισμός μεταξύ λευκών και μαύρων, είπαν, δεν μεταφράζεται κατ’ ανάγκη σε υπηκοότητες δύο ταχυτήτων.

Το ενδιαφέρον της υπόθεσης του Φέργκιουσον είναι πως ο μοναδικός δικαστής που διαφώνησε, σημειώνοντας σε μια αξιομνημόνευτη φράση, πως «το Σύνταγμα έχει αχρωματοψία», ήταν ένας αριστοκράτης του Κεντάκι. Ο δικαστής Χάρλαν ήταν γεννημένος στην καλοπέραση μιας οικογένειας που απολάμβανε τους καρπούς της εργασίας των σκλάβων. Μαύροι, κι αυτοί, όπως το 1/8 του Πλέσι. Η λογική πως οποιαδήποτε διαφοροποίηση στα δικαιώματα με μοναδική βάση τη ράτσα δεν συνάδει με τη λογική της ισότητας, ήταν το 1896 μία πρωτοποριακή σκέψη.

Ο Χάρλαν όμως, έμεινε μόνος στην πάγκο των δικαστών, και μόλις το 1954 κατάφερε η χώρα να συμφωνήσει με την άποψη πως τα δικαιώματα των πολιτών πρέπει να διέπονται από πλήρη αχρωματοψία.
Στην πόλη που σήμερα από απλή συνωνυμία φέρει το όνομα του δικαστή που καταδίκασε τον ημίμαυρο επιβάτη των τρένων της Λουιζιάνα, οι ΗΠΑ βιώνουν την έξαρση μιας πληγής που χρονολογείται από την εποχή που η οικογένεια Χάρλαν είχε ακόμα σκλάβους. Η μοιρασμένη κοινωνία, ο διαχωρισμός λευκών και μαύρων (και ισπανόφωνων) και η ανισότητα στις κοινωνικές συνθήκες, αποτελούν ακόμα μία δύσκολη αλήθεια για τη χώρα. Ακόμα και η εκλογή ενός μαύρου προέδρου δεν ήταν δυνατόν να διαγράψει μια μακρά κοινωνική και πολιτική ιστορία.

Οι ΗΠΑ είναι ένα παράδειγμα που αξίζει να σημειώσουμε. Οι πρώτες ενδείξεις της παρακμής ήδη διαφαίνονται. Δεν είναι μόνο πως οι ΗΠΑ δεν μπορούν «να εμπνεύσουν» μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ούτε είναι το γεγονός ότι έδειξαν το μαλακό τους υπογάστριο μόλις δέχτηκαν για πρώτη φορά ουσιαστική επίθεση εντός των συνόρων τους από τους τρομοκράτες.

Είναι η βαθιά διχασμένη κοινωνία (tea party) και ο άνευ ουσίας δημόσιος διάλογος. Είναι οι υποδομές που χρόνο με τον χρόνο υποχωρούν σε ποιότητα (Κατρίνα) και η αναξιοπρέπεια των περικοπών ρεύματος σε ολόκληρες μητροπόλεις λόγω ανικανότητας του συστήματος. Είναι η αδυναμία της κοινωνίας να αντιμετωπίσει τους κοινούς της φόβους (τρομοκρατία) και η διάθεσή της να ανεχτεί καταστάσεις αντίθετες με τις βασικές της αρχές (Γκουαντάναμο). Είναι ακόμα το γεγονός ότι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για αντιμετώπιση της φτώχειας, των αστικών συμμοριών και του εγκλήματος, είναι να αναπτύξουν τις υποβαθμισμένες περιοχές και να διώξουν το πρόβλημα μερικούς δρόμους πιο κάτω.

Τα γεγονότα του Φέργκιουσον τις τελευταίες ημέρες δεν είναι άσχετα με την απόφαση του δικαστή Φέργκιουσον πριν από 120 χρόνια, ούτε και με την τόλμη του κ. Χάρλαν. Εκεί που απέτυχε το «αμερικανικό όνειρο» δεν είναι πως δεν δημιούργησε πλούτο – ναι, ακόμα και για τους πιο φτωχούς. Ούτε είναι ένα βαθύ κράτος που περιορίζει τους πολίτες και τις ελευθερίες τους, παρόλο που αυτό άρχισε μετά το 2001. Αυτό που δεν έγινε (και οι Αμερικανοί πιστεύουν ειλικρινά πως έγινε) είναι η εξίσωση των ευκαιριών.

Οι νεαροί του Φέργκιουσον στο Μιζούρι δεν έχουν μπροστά τους τις ίδιες ευκαιρίες με τους νεαρούς του Τζάκσονβιλ της Φλόριδας. Δεν έχουν τα ίδια σχολεία, ούτε θα πάνε στα ίδια πανεπιστήμια. Δεν θα ακολουθήσουν τις ίδιες καριέρες. Το ζήτημα δεν είναι μόνο η εκπαίδευση, αλλά είναι το σπάσιμο του κύκλου της ανέχειας. Το κυριότερο ζητούμενο, πάνω από όλα, δεν είναι να μην υπάρχουν φτωχοί (η στατιστική φτώχια είναι συγκριτική και πάντα θα υπάρχει σε ανεπτυγμένες κοινωνίες).
Το ζητούμενο είναι να υπάρχουν πλούσιοι που οι γονείς τους ήταν φτωχοί. Οι φτωχοί, δηλαδή, να μην είναι εγκλωβισμένοι στη φτώχεια τους, αλλά να έχουν προοπτική. Να σπάζουν τον κύκλο της «κοινωνικής τάξης».

Το χειρότερο, όμως, είναι πως οι Αμερικανοί ειλικρινά και βαθύτατα πιστεύουν πως ζουν σε μια κοινωνία όπου ο κύκλος αυτός δεν υπάρχει καν. Πράγμα καθόλου άσχετο με εμάς, σε μια κοινωνία «χωρίς ρατσισμό», που πιστεύει βαθύτατα «στην ελευθερία», που «σέβεται πάνω από όλα την αξιοπρέπεια του ανθρώπου» και που ακολουθεί «ανθρωποκεντρικές» πολιτικές.

Ένα από τα μεγάλα μαθήματα της αναταραχής του Φέργκιουσον είναι πως οι βαθύτερες κοινωνικές συνθήκες θα ξεσπάσουν αν δεν τις αντιμετωπίσεις, και ιδίως αν δεν δέχεσαι πως υπάρχουν. Και, καθώς η κρίση έχει ακόμα δρόμο μπροστά της, το μάθημα αυτό πρέπει να μπει δυνατά στο μυαλό μας. Γι’ αυτό και πρέπει να υλοποιηθεί ένα σοβαρό ΓεΣΥ και να εκπονηθεί ΜΔΠ. Και τα λεφτά από το γκάζι, μακριά από τους πολιτικούς.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s