Η φούσκα πίσω από την φούσκα…

«Θα είναι τρελοί όσοι πωλήσουν μετοχές της τράπεζας (Κύπρου), η μετοχή πρέπει να πάει πάνω-πάνω-πάνω», είχε δηλώσει ο Σόλων Τριανταφυλλίδης στον Νέο Τύπο τον Οκτώβρη του 2000. Ήταν πλέον αργά, αφού η φούσκα του ΧΑΚ ήταν ήδη στα τελευταία της. Η μετοχή της τράπεζας δεν πήγε, ούτε πάνω, ούτε πάνω, ούτε πάνω.

Η ιστορία του ΧΑΚ, η οποία σήμερα καταγράφεται ως μια μακρινή ανάμνηση «καταδολίευσης των επενδυτών», όπως λέει το πόρισμα της Βουλής, έχει και μια άλλη πτυχή.

Η Κεντρική Τράπεζα είχε τότε προσπαθήσει, κάπως, να σταματήσει την τρέλα που είχε καταβάλει τις τράπεζες, τους χρηματιστές και τους επενδυτές. Είχε εκδώσει προειδοποιήσεις, είχε πιέσει για τη βελτίωση του νομικού πλαισίου και την ενίσχυση της κουτσής Κεφαλαιαγοράς, είχε ασκήσει πιέσεις και για καλύτερη ενημέρωση. Προέβαλε, μάλιστα, αντίσταση και σε συγκεκριμένες «πιέσεις» που συγκεκριμένα της στελέχη φαίνεται πως δέχτηκαν για συγκεκριμένες επιχειρήσεις (όνομα και μη χωριό). Επέβαλε ακόμα και ποινές (πρόστιμα) στις τράπεζες για την παραβίαση κανόνων στην παραχώρηση πιστώσεων.

Όλα αυτά τα εντόπισε η Βουλή. Αυτό που δεν συζητήθηκε καθόλου, όμως, ούτε στη Βουλή, ούτε από τον τύπο, ούτε από τους πολιτικούς, είναι ο ρόλος που είχε διαδραματίσει η νομισματική πολιτική που ακολούθησε η Κυπριακή Δημοκρατία κατά την περίοδο.

Το 1999, στην κορύφωση της φούσκας, οι πιστώσεις στους κατοίκους Κύπρου αυξήθηκαν σχεδόν κατά 1 δισ. λίρες. Η αύξηση έφτασε τα 17% μέσα σε 12 μήνες. Η Κεντρική Τράπεζα είχε μεν επιβάλει ποινές για υπέρβαση όρων στην παραχώρηση πιστώσεων, αλλά δεν έκανε καμία κίνηση για να συγκρατήσει την ίδια την πιστωτική επέκταση.

Αντίθετα, την τροφοδότησε: Η παροχή λίρας στην αγορά αυξήθηκε μέσα στο ίδιο έτος κατά 47%, ξεπερνώντας το 1 δισ. τον Νοέμβριο του 1999. Το ευρύ χρήμα, στο οποίο έχει μεν έλεγχο η Κεντρική Τράπεζα, αλλά όχι απόλυτο, αυξήθηκε κι αυτό κατά 17,4% μέσα στο 1999, φτάνοντας στα 6,5 δισ. ευρώ.

Αν ο δείκτης του ΧΑΚ αυξήθηκε από τις 90 μονάδες στις σχεδόν 714 μέσα στο 1999, αυτό αντικατόπτριζε και την υπερβολική ρευστότητα της αγοράς και μάλιστα με εύκολο και φτηνό χρήμα.

Με αυτά τα νούμερα στην παροχή χρήματος, το αποτέλεσμα ήταν αναπόφευκτο: Η «φούσκα του ΧΑΚ» ήταν ένα τυχαίο γεγονός. Κάποια φούσκα, όμως, ήταν αναπόφευκτη. Αν ανέβαινε ο δείκτης του ΧΑΚ 690% σε ένα χρόνο, τότε θα είχαμε κάποια άλλη φούσκα. Ενδεχομένως να είχαμε από τότε κιόλας τη φούσκα των ακινήτων. Ίσως να είχαμε φούσκα σε οχήματα, σε ελιές ή χαρουπιές, σε μανιώδεις επενδύσεις στο εξωτερικό, σε ψάρια ή αλουμίνια. Σε λαψάνες, λάμπες ή κουρκουτάδες. Πάντως, θα είχαμε, χωρίς αμφιβολία κάπου κάποια φούσκα.

Οι σήμερα ατιμώρητοι πλάνοι που επωφελήθηκαν από τα χρήματα του κόσμου, θα έβρισκαν την αρπαχτή τους κάπου αλλού. Και θα ήταν εξίσου ατιμώρητοι. Εάν οι Αμερικάνοι, μιλούν για τις «φούσκες του Γκρήνσπαν», μπορούμε κι εμείς να μιλούμε για τη φούσκα του Αυξέντη.

Πάντως, δεν πρόκειται για δόλο. Εξάλλου, η Κεντρική Τράπεζα είχε προσπαθήσει, έστω και χλιαρά, να συμμαζέψει τη μανία. Συμφώνησε μαζί της και ο τότε υπουργός Οικονομικών, Τάκης Κληρίδης. Τα ίδια έκανε, όμως και ο Γκρήνσπαν, όταν φώναζε για «irrational exuberance» την ώρα που άνοιγε τις κάνουλες του δολαρίου για να τροφοδοτήσει τη φούσκα.

Η αύξηση του υποχρεωτικού αποθεματικού από 7% σε 8%, λειτούργησε θετικά για να κατευνάσει την πιστωτική επέκταση. Ήρθε, όμως, το 2000, πολύ αργά για να αποτρέψει αυτό που είχε ήδη γίνει. Μάλιστα και η παροχή της λίρας μαζεύτηκε κατά 14,5%, αλλά κι αυτό δεν έγινε πριν από τον Δεκέμβριο του 2000 κι έτσι αποτελούσε διαχείριση κρίσης και όχι αποτροπή της. Εν τω μεταξύ, στο ίδιο διάστημα τα επιτόκια της Κεντρικής είχαν μείνει, κι αυτά, αναλλοίωτα.

Τότε, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας είχε σχολιάσει πως δεν μπορούσε να κλείσει η πόρτα και να επιβληθούν αυστηρά κριτήρια στις τράπεζες, αφού, έχοντας παραχωρήσει δάνεια, μπορεί και να κατέρρεαν. Η απάντησή του, δηλαδή, ήταν πως, αφού έγινε ό,τι έγινε, αφού απέτυχε στην αποτροπή, ήταν πλέον αργά και μοναδική οδός ήταν ένα «φυσιολογικό» σπάσιμο της φούσκας. Αυτή είναι και η απάντηση που παίρνουμε σήμερα για τον ELA: «Αφού κάναμε τη ζημιά, είναι πλέον αργά».

Το μάθημα που προκύπτει από τη φούσκα του ΧΑΚ δεν είναι απλά πως έχουμε γύρω μας απατεώνες που θα συνεχίσουν να είναι ατιμώρητοι (με κάποιες εξαιρέσεις «για παραδειγματισμό»). Πίσω από κάθε απάτη και απατεωνιά, υπάρχει και ένα δομικό, διαρθρωτικό στοιχείο που τη δίνει γόνιμο έδαφος να ριζώσει.

i-kyvernisi-na-zitisei-stirixi-trapezon-apo-ekt

Alan Greenspan-Cy

Πέρα από τα γενικά, η ιστορία του ΧΑΚ έχει πολλά να πει και για τα ζητήματα που έχει σήμερα μπροστά της η οικονομία και η κοινωνία. Οι τράπεζες πιέζουν τους δανειολήπτες –και κυρίως του μικρούς. Τα επιτόκια παραμένουν υψηλά. Παρά τις δηλώσεις περί του αντιθέτου, η ρευστότητα είναι στεγνή, με δάνεια-προς-καταθέσεις στο 130%. Δανεισμός δεν παραχωρείται και βιώνουμε μια προσπάθεια για ανάκαμψη χωρίς πίστη και χωρίς νέες θέσεις εργασίας. Οι επιχειρηματίες πατούν όσο μπορούν τους εργαζόμενους. Οι μισθοί μειώνονται.

Για όλα αυτά, υπάρχει ευθύνη –όχι απάτη όπως του ΧΑΚ, αλλά σίγουρα ηθική ευθύνη– από πλευράς συγκεκριμένων κύκλων. Την ίδια στιγμή, όμως, ούτε οι δηλώσεις, ούτε οι παραινέσεις, ούτε οι εκκλήσεις θα αλλάξουν κάτι. Και, όσον αφορά στα σκάνδαλα, η φυλάκιση όσων έχουν ευθύνη, είναι μεν απαραίτητη, αλλά είναι ένα μέρος μόνο της λύσης.

Τα διαρθρωτικά προβλήματα θα πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν. Η πολιτική που ακολουθείται, αλλά και οι πολιτικές επιλογές –ELA, εκποιήσεις, φερεγγυότητα, πίστη, κώδικάς συμπεριφοράς– αποτελούν απαραίτητα εργαλεία που μπορούν να κλείσουν τον κύκλο που ανοίγουν (αν γίνουν) οι διώξεις. Αλλιώς, θα έχουμε αντιμετωπίσει τον πυρετό που αποτελεί σύμπτωμα (απάτες), όχι όμως και τη μόλυνση που είναι πίσω του.

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει ένα σοβαρό ΓεΣΥ και να εκπονηθεί ΜΔΠ. Και τα λεφτά από το γκάζι, μακριά από τον προϋπολογισμό.

One thought on “Η φούσκα πίσω από την φούσκα…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s