Οι ζαρτιέρες στα σαλόνια…

Η βαριά του αγροτική προφορά –μεγάλωσε στη Franche-Compte– αλλά και οι χωριάτικοι τρόποι του, ήταν εξαρχής εμπόδιο στην αποδοχή του από τα καλά σαλόνια των Παρισίων. Η δυνατή του φωνή στα σικ καφέ υπενθύμιζε πάντα τους άλλους πως δεν ήταν «από εδώ». Μια κριτικός σχολίασε πως ήταν σαν ένας χωριάτης που μπήκε με τις λασπωμένες μπότες του μέσα στο καλό σαλόνι των αριστοκρατών, και πως, φυσιολογικά, δεν μπορούσε να είναι ανεκτός με ευκολία.

Η τέχνη του ήταν ακόμα πιο τολμηρή. Ορισμένα από τα έργα του, όπως την «Αρχή του Κόσμου», ήταν τόσο αισχρά, που έμειναν για χρόνια κλειστά σε ιδιωτικές συλλογές, ενίοτε και Οθωμανών διπλωματών. Την ίδια στιγμή, όμως, ο Courbet δεν άργησε να γίνει σεβαστός στους κύκλους των καλλιτεχνών. Το γεγονός ότι έφυγε από τα επικά θέματα και στράφηκε στην καθημερινότητα, ότι εγκατέλειψε την καταγραφή ιστορικών γεγονότων και στράφηκε στη «σημερινή ιστορία» όπως έλεγε, και πως εκθείαζε τον απλό εργάτη, τον πολίτη, προκάλεσε αμηχανία. Προκάλεσε όμως και θαυμασμό.

Καινοτόμος δεν ήταν μόνο στο ότι, αντί θα μάχες, θεούς, μύθους και βασιλιάδες ο Courbet ζωγράφιζε κηδείες αγνώστων, πόρνες, γεύματα και καθημερινές σκηνές. Η καινοτομία του ήταν και τεχνική. Ήταν ο ένας πρωτορεαλιστής, που κατηγορήθηκε πως «αναζητεί την ασχήμια» και εισήγαγε τεχνικές όπως τη χρήση (αίσχος!) της σπάτουλας της παλέτας αντί για πινέλο για να αποδώσει σχήματα και σκιές. Ο Μονέ, ο Μανέ και ο Γουίστλερ του χρωστάνε πολλά, όπως κι ολόκληρο το ρεύμα που ακολούθησε.

Όλα αυτά φαίνονταν και στην πολιτική του δράση, αρχής γενομένης με την Κομμούνα των Παρισίων, η οποία τελικά του στοίχισε, όπως φαίνεται, και το μέλλον του κάποια στιγμή, όταν διέφυγε κατατρεγμένος στην Ελβετία, όπου έγινε μέθυσος και πέθανε από συκώτι.
Αλλά η πιο ενδιαφέρουσα του καινοτομία –το στοιχείο που προκάλεσε τις πιο έντονες αντιδράσεις, ακόμα και χλευασμό– ήταν τα γυμνά του. Το θέμα δεν ήταν πως οι καλλιτέχνες δεν εξέθεταν γυμνά. Σάτυροι, θεοί, θέματα όπως ο έρωτας και η ψυχή, ακόμα και σκηνές όπως η μεταμόρφωση της Δάφνης και η αρπαγή της Ευρώπης, δεν είχαν απλώς ερωτική πτυχή, αλλά ήταν γυμνά και εντόνως αποκαλυπτικά.

Στο Muse;e d' Orsay

Στο Muse;e d’ Orsay

Τα γυμνά του Courbet, όμως, ήταν κάτι άλλο. Αυτές δεν ήταν θεές, ηρωίδες ή πρόσωπα ενός απώτερου, ανέγγιχτου παρελθόντος. Ήταν κοπέλες της σύγχρονης κοινωνίας, με ρούχα κι εσώρουχα της σημερινής εποχής. Ήταν άτομα που θα μπορούσε κανείς να δει στον δρόμο, στα σαλόνια, ή –κρυφά– στα μπουρδέλα του Παρισιού. Κι αυτό δεν ήταν δυνατόν να γίνει ανεχτό.

Αυτή η στάση, φυσικά, κάτι θυμίζει από Κύπρο. Δεν είναι μόνο το γυμνό, όπου είναι απόλυτα αποδεκτή η «παραστατική» γύμνια, φτάνει να είναι κάτι εξωτική, ξένη, μακριά από την καθημερινότητά μας. Το ίδιο συμβαίνει και με άλλα πολλά: Γελάμε με τον Κλίντον και με τον Στρος Καν, όσο αυτά είναι θέματα που βλέπουμε μόνο από την τηλεόραση ή από το διαδίκτυο. Συζητούμε με κυνισμό τις προδοσίες, την επιλογή των αυστηρώς ιδιωτικών συμφερόντων σε βάρος του κοινωνικού, ή εθνικού συμφέροντος, φτάνει η συζήτηση να αφορά γεγονότα του 1974 ή παλαιότερα. Και σε κοινωνικά ζητήματα, όμως, η στάση μας είναι η ίδια και το απόμακρο είναι αποδεκτό, φτάνει να μη μας προσεγγίζει και να παραμένει αυστηρά εκτός της δικής μας πραγματικότητας: Η μαριχουάνα «στο Άμστερνταμ», η εκμετάλλευση εργαζομένων «στην Κίνα», το σωματεμπόριο «στα Κατεχόμενα», οι πόρνες «της Νέας Υόρκης», το ξέπλυμα χρήματος «στο Delaware» ή «στο Λουξεμβούργο»…

Δεν μπορεί παρά να σκεφτεί κανείς το δοκίμιο του Jung για τον «αρχαϊκό άνθρωπο», όπου «το άλλο» αντιπαραθέτεται απέναντι στον σύγχρονο άνθρωπο, με τον Jung να διερωτάται, τελικά, σε τι διαφέρουν οι προκαταλήψεις, οι συνήθειες και οι παραλογισμοί των απολίτιστων ιθαγενών από εκείνες των πολιτισμένων σύγχρονων ανθρώπων.
Η δική μας πραγματικότητα μας αφήνει γυμνούς. Η στήλη αισθάνεται σκανδαλισμένη από την κίνηση της Αστυνομίας να κλείσει την έκθεση που περιείχε (και) γυμνά στη Δημοτική Αγορά της Λευκωσίας. Πρώτο, διότι είναι το απόγειο της υποκρισίας, από τη στιγμή που παρόμοιας «παραστατικότητας» εκθέσεις δεν πειράχτηκαν διότι είχαν «καθώς πρέπει» καλλιτέχνες και διοργανώθηκαν από «καθώς πρέπει» άτομα σε «καθώς πρέπει» χώρους.

Δεύτερο, διότι το κράτος και δη η Αστυνομία δεν έχουν κανένα δικαίωμα να κρίνουν την τέχνη. Δεν είναι «φασιστικό», αλλά Φασισμός. Τρίτο, διότι μια κοινωνία που θέλει να είναι ελεύθερη, που θέλει να είναι δυναμική και να προοδεύει, οφείλει να ενοχλείται. Όταν ανησυχούμε πως οι παραδοσιακές αξίες κινδυνεύουν από την ενόχληση αυτή, τότε απλώς παραδεχόμαστε πως οι παραδοσιακές αξίες τρίζουν και έχουν κενά.

Δεν ήταν πρόθεση της στήλης να αναφέρεται για δεύτερη συνεχόμενη εβδομάδα στον Τζον Στιουάρτ Μιλ, ο οποίος, τελικά, θα έπρεπε να αποτελεί υποχρεωτικό ανάγνωσμα στη νομική, την πολιτική και την Αστυνομική Ακαδημία. Ιδίως, όμως, κάτω από τις σημερινές συνθήκες, όπου η μπόχα της «παραδοσιακής τάξης πραγμάτων» βγαίνει σιγά-σιγά στη φόρα, η κοινωνία μας μένει ξεκρέμαστη: Χωρίς τη μίζα, τη διαπλοκή, τους συγγενείς, τους κουμπάρους και τις κλίκες, χωρίς ακόμα το φακελάκι και το «κανόνισμα» από το κόμμα, χωρίς κρυφά συμβόλαια και δωρεές σε σωματεία, υπάρχει πρόβλημα. Η διαφθορά, επιμένει αυτή η στήλη, δεν είναι «το γράσο στα γρανάζια», αλλά αποτελεί κεντρικό κοχλία στα γρανάζια ενός «συστήματος» που δεν ξέρει πώς να λειτουργήσει χωρίς αυτά και καταρρέει.

Γι’ αυτό και ό,τι το πιο ενοχλητικό, ό,τι το καινούργιο, ό,τι το αντίθετο με τα όσα συνηθίσαμε, πρέπει να δοκιμαστεί. Δεν πρέπει απαραίτητα να υιοθετηθεί, αλλά τουλάχιστον να δοκιμαστεί. Κι αυτό δεν αφορά μόνο στην οικονομία και την πολιτική μας ζωή, αλλά και στα ήθη μας, στις συνήθειές μας, στην τέχνη μας, στα κοινωνικά μας πρότυπα, ακόμα και στις αξίες μας.
Η σαπίλα που μας περιβάλλει θα πρέπει να δεχτεί τις προκλήσεις που δεν δέχτηκε ποτέ ώς σήμερα. Και τώρα είναι η ευκαιρία
Επίσης, πρέπει να προχωρήσει ένα σοβαρό ΓεΣΥ και να εκπονηθεί ΜΔΠ. Και τα λεφτά από το γκάζι μακριά από τους πολιτικούς.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s