Το δόγμα του σοκ και οι ολιγάρχες

Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η ελεύθερη αγορά, αλλά και το σπάσιμο της κοινωνικής ιεραρχίας.

Η οργουελική αλήθεια για τους ολιγάρχες παραμένει σχετική με την Κύπρο και σήμερα: Μια άρχουσα τάξη εξακολουθεί να είχε άρχουσα τάξη όσο αυτή παραμένει σε θέση να «διορίζει» τους διαδόχους της. Γι αυτό και δεν έχουν σημασία τα πρόσωπα –ποιός κατέχει την εξουσία- αλλά το κατά πόσον θα μπορεί η ιεραρχική δομή να παραμείνει η ίδια.

Οι εικόνες του αριστοργήματος του Όργουελ, «1984» στοιχειώνουν. Λένε όμως μια αλήθεια που, ακόμα κι όταν τα φαντάσματα του ψυχρού πολέμου έχουν πλέον διλυθεί, παραμένει δύσκολη και άμεσα συνδεδεμένη με την πραγματικότητα. Η λογοτεχνική προειδοποίηση του Όργουελ δεν έγινε απόλυτα κατανοητή, όμως, από την Ναόμι Κλάιν, η οποία, με το βιβλίο της, «Το Δόγμα του Σοκ» έγινε αγαπητή σε μια όχι και τόσο καλά ενημερωμένη αριστερά, η οποία την αγάπησε κυρίως διότι αυτή τα βάζει με τους νεοφιλελεύθερους- μια ιδεολογία που ανήκει πλέον στο περιθώριο της οικονομικής θεωρίας.

UnknownΤο βασικό επιχείρημα ήταν και είναι πως, με την πτώση του κομμουνισμού ήρθαν πολλές μαζεμένες μεταρρυθμίσεις οι οποίες ωστόσο δεν έφεραν το επιθυμητό αποτέλεσμα και δεν εξυπηρέτησαν, ούτε την Δημορκατία, ούτε τον λαό της Ρωσίας. Το ότι δεν αναφέρεται ποτέ στην «θεραπεία σοκ» που έγινε σε χώρες όπως εκείνες της Βαλτικής ή την Τσεχία με τόση επιτυχία, ή το πόσο εύκολα βγήκαν από την κρίση τους οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, είναι μια άλλη υπόθεση.

Το μάθημα όμως από την Ρωσική μεταρρύθμιση δεν έχει να κάνει με πολιτικές επιλογές, με τις ιδιοτικοποιήσεις, ή με την ελεύθερη αγορά. Το ζήτημα δεν είναι τόσο πως οι κρίσεις προσφέρουν μια εξαιρετική ευκαιρία για μεταρρυθμίσεις, αλλά ο τρόπος με τον οποίο γίνονται οι μεταρρυθμίσεις αυτές.

Το λάθος των Ρώσων ήταν απλό: Αντικετέστησαν την ολιγαρχική δομή του κομμουνισμού, με την ολιγαρχική δομή της ελεύθερης αγοράς- γι αυτό και δεν κατάφεραν να εξυπηρετήσουν την πατρίδα ή τον λαό τους: Όπως θα μπορούσε να είχε προειδοποιήσει ο Winston, η ιεραρχική δομή παρέμεινε η ίδια. Κι αυτό ήταν πολύ πιο σημαντικό από το κατά πόσον η χώρα ζούσε σε ένα κομμουνισμό που κατέρρεε ή σε μια ελεύθερη αγορά που εξυπηρετούσε τους λίγους, αλλά κάτι άλλο: Η ελευθερία.

Και η μοναδική ελευθερία που αλλάζει στο τέλος τις κοινωνίες δεν είναι μόνο εκείνη της έκφρασης, αλλά και εκείνη των ευκαιριών. Με αυτήν ανοίγει ο δρόμος σε καινούρια άτομα, με καινούριες ιδέες και προσεγγίσεις, να αναλάβουν ρόλο και λόγο στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η οικονομία, η κοινωνία και η πολιτική μιας χώρας.

Η Κύπρος πέρασε από πολλές αλλαγές τον τελευταίο ενάμισι χρόνο. Η κοινωνία ανακάλυψε το κόστος που είχε η ολιγαρχική δομή, στην οποία όλοι αισθάνονταν άνετα σε ένα σύστημα μέσα στο οποίο οι λίγοι αποφάσιζαν για τους πολλούς. Η κοινωνική ελίτ ήταν μοιρασμένη ανάμεσα στους άρχοντες της οικονομίας και τους άρχοντες της πολιτικής.

Οι αλλαγές που έγιναν δεν έφεραν ακόμα τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις στην πολιτεία, έστω κι αν η άρχουσα τάξη των τραπεζών βρέθηκε ξαφνικά στο περιθώριο. Και, στην περίπτωση των τραπεζών η άρχουσα τάξη των κομμάτων και των τζακιών επιχείρησε να διορίσει τους διαδόχους της, με απλό σκοπό να τους κάνουν τις δουλειές. Ακόμα και τώρα.

Μπαίνουμε σε μια χρονιά η οποία θα κρίνει την πορεία μας σαν χώρα για τα επόμενα χρόνια. Οι μεταρρυθμίσεις που βρίσκονται στο πρόγραμμα (ΓεΣΥ, ιδιωτικοποιήσεις, δημόσια υπηρεσία, τοπικές αρχές) είναι απαραίτητες. Το βασικό ερώτημα ωστόσο δεν είναι τόσο αν θα γίνουν αλλά το «πώς», κάτι που θα κρίνει την επιτυχία του πιο τολμηρού εγχειρήματος στην εσωτερική πολιτική της Δημοκρατίας.

Και, το ζητούμενο είναι πάνω από όλα να μείνουν πίσω μας στο 2014 οι προσεγγίσεις που ήθελαν τον καπιταλισμό της διαπλοκής να κυριαρχεί τα πάντα – όχι μόνο στα μεγάλα συμβόλαια των κυκλικών κόμβων και των αποχετευτικών, όχι μόνο στο ποδόσφαιρο και τα ταμεία των ημικρατικών, όχι μόνο στα τεχνολογικά πανεπιστήμια και τις περίεργες ενοικιάσεις τους, αλλά σε όλο το φάσμα των κέντρων αποφάσεων της πολιτικής και της οικονομίας. Ανάμεσά τους, προφανώς, και οι τράπεζες, οι οποίες δεν μπορούν πλέον να υπάρχουν με σκοπό την εξυπηρέτηση και την διαιώνιση «σχέσεων».

Η διαφορά μεταξύ του «δόγματος του σοκ» σε χώρες όπως την Λετονία και χώρες όπως τη Ρωσία, είναι πως στην πρώτη περίπτωση έσπασε η ιεραρχική δομή που ήθελε τους παλιούς ευνοούμενους του πολιτικού και κοινωνικού καθεστώτος να ελέγχουν τα πάντα. Στην δεύτερη περίπτωση, άλλαξαν μόνο οι «εκπρόσωποι» της παλαιάς άρχουσας τάξης, με την άνοδο των πρώην «βολεμένων» οι οποίοι μετατράπηκαν σε ολιγάρχες.

Στο τραπεζικό σύστημα έγινε κάποια αρχή, η οποία θα πρέπει να συνεχιστεί μέχρι το τέλος της. Μόνο έτσι θα αποκτήσει νόημα η όλη προσπάθεια να διασωθούν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που έχουν τον ρόλο του κυκλοφοριακού συστήματος στην οικονομία. Χωρίς αλλαγή στις ιεραρχικές δομές, θα δούμε τα ίδια φαινόμενα να επαναλαμβάνονται, με εκπρόσωπους της ελίτ να βάζουν τα συμφέροντα της «τάξης» τους πάνω από τα συμφέροντα των ιδρυμάτων που καλούνται να υπηρετήσουν –και επομένως πάνω από τα συμφέροντα του τόπου.

Με αυτή την λογική μπορεί κανείς να δει με ελπίδα το 2015. Η χρονιά θα είναι δύσκολη, με αναιμική ανάπτυξη και με εδραίωση της ανεργίας σε υψηλά επίπεδα, με χαμηλούς μισθούς και με αντιαποταμίευση στα νοικοκυριά. Αλλά την ίδια ώρα, αν ολοκληρωθεί αυτό που άρχισε στην πολιτική και τις τράπεζες και σπάσει για τα καλά ο κύκλος της ολιγαρχίας, τότε θα μπορεί η χώρα να ανοίξει τα φτερά της.

Αν οι σημερινές γενιές βρίσκονται μπροστά σε μια χαμένη δεκαετία μπορούν τουλάχιστον να εξυπηρετήσουν τις επόμενες γενιές, οι οποίοι δικαιούνται –στους οποίους οφείλουμε- την ελευθερία των ίσων ευκαιριών μακριά από την ολιγαρχική δομή που εμείς παραλάβαμε. Δέστε τις ζώνες σας, καλή δύναμη και καλή χρονιά.

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει ένα ΓεΣΥ για όλους και να εκπονηθεί ΜΔΠ. Και τα λεφτά από το γκάζι μακριά από τους πολιτικούς.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s