Κοσμογονία, ξανά: Game Over

Το μέλλον είναι αναπόφευκτο, οι επιπτώσεις του όμως εξαρτώνται από εμάς

Η πρώτη παράγραφος σε τέτοια κείμενα είναι πάντα η πιο δύσκολη. Προσπαθεί κανείς να αναφέρει με τρόπο επιτακτικό, πράγματα που τα γνωρίζουν όλοι. Ότι, για παράδειγμα, ο κόσμος αλλάζει. Πως το 93% των Κυπρίων μεταξύ 19-24 ετών χρησιμοποιούν, ενίοτε μανιωδώς, facebook. Πως ακόμα και το λιγότερο δημοφιλές Instagram καταγράφει διάχυση στο 76%, την ώρα που παραδοσιακά μέσα επικοινωνίας δείχνουν πως με δυσκολία διατηρούν επιρροή στο 50%.
Αγοράζουμε καφέ από το κινητό, ανάβουμε τη θέρμανση από το smartwatch, καταγράφουμε εμείς, οι πολίτες, τις ειδήσεις, χειροκροτούμε ή βρίζουμε τους πολιτικούς ψηφιακά. Η πλαστική σημαία των προεκλογικών έχει μετατραπεί σε app.

Μαζί με τις τεχνολογικές αλλαγές, όμως, αλλάζει και η κοινωνία και η οικονομία. Αλλάζουν οι απαιτήσεις μας, είτε λειτουργούμε ως πελάτες, ως καταναλωτές, ως φορολογούμενοι ή ψηφοφόροι. Η απόλυτη δημοκρατία της ψηφιακής εποχής, όπου το ταλέντο και η γνώση είναι πιο σημαντικοί ως πόροι παραγωγής από το κεφάλαιο, αλλάζει τον τρόπο που καταναλώνουμε: Τρόφιμα, ρούχα, ελπίδα και πληροφορίες.

Είναι γενικώς αποδεκτό πως περνάμε μια κοσμογονία. Ο τρόπος που εργαζόμαστε, που επικοινωνούμε, που καταναλώνουμε, ο τρόπος που γνωριζόμαστε, που ερωτευόμαστε, ακόμα και ο τρόπος που πεθαίνουμε είναι πολύ διαφορετικός από εκείνον των (ελαφρώς) μεγαλύτερών μας.

Και είναι τρομακτικό. Game over.

Κι όμως, όλα αυτά, με τα τρισδιάστατα printer, τα ψηφιακά βιβλία και τις ψηφιακές γκαλερί, με τις τράπεζες που δεν έχουν ούτε ένα κατάστημα αφού είναι πλήρως ψηφιοποιημένες, με τον θάνατο της κορνίζας, της κασέτας και του σταθερού τηλεφώνου, δεν είναι τίποτε το καινούριο.

Πρόκειται για ένα έργο που το έχουμε δει πολλές φορές. Πολλές φορές οι κοινωνίες βίωσαν δραματικές αλλαγές όπως τις δικές μας. Το γεγονός και μόνο ότι αναφερόμαστε στην «τέταρτη βιομηχανική επανάσταση», καταδεικνύει το προφανές: Ότι υπήρξαν άλλες τρεις «βιομηχανικές επαναστάσεις».

Για να είμαστε πιο ακριβείς, ήταν πολύ περισσότερες από τρεις. Και δεν ήταν όλες πρόσφατες. Ίσως η αρχαιότερη να είναι του Χαμουραμπί, όταν με την ανάπτυξη της γραφής και την κωδικοποίηση των νόμων και του εμπορίου, άλλαξε ριζικά η δομή και το ύφος της κοινωνίας στη Μεσοποταμία πριν από 4000 χρόνια. Το όπλον και οι αθηναϊκές φάλαγγες πριν από 2.500 χρόνια επέφεραν τη Δημοκρατία, αλλάζοντας τη σχέση μεταξύ πολίτη και Πόλης.

Όλα αυτά, μακρινά και εκ πρώτης όψεως άσχετα με τα δικά μας, τα είδαμε και πιο πρόσφατα, τον 19ον αιώνα με τη βιομηχανική επανάσταση. Το ίδιο και «προχτές»: Το τηλέφωνο, το σινεμά, το πλαστικό χρήμα, το αυτοκίνητο, το τρεχούμενο νερό – όλα αυτά αναπτύχθηκαν τα τελευταία 120 χρόνια.

Και, κάθε φορά, τα φαινόμενα είναι τα ίδια:

Πρώτα, η νέα τεχνολογία αλλάζει τις «συγκριτικές τιμές» (όπως θα έλεγε ο Ντάγκλας Νόρθ), καθιστώντας άλλους πόρους παραγωγής πιο ακριβούς, και άλλους λιγότερο σε σχέση με την προτέρα κατάσταση.

Ο Μαρξ θα συμφωνούσε πως αυτό το δεδομένο επιφέρει στη συνέχεια μεγάλες κοινωνικές μετατοπίσεις. Ο ίδιος παρακολούθησε και σχολίασε τις νέες δομές, με μια αστική τάξη, μια αριστοκρατία και μια εργατική τάξη να δημιουργούνται στο πέρασμα των νέων τεχνολογιών της εποχής του.

Οι νέες δομές αλλάζουν τις σχέσεις μεταξύ ανθρώπων και, τελικά, τη σχέση των πολιτών και την εξουσία.

Κάθε φορά, εκφράζονταν οι ίδιοι φόβοι: Ανεργία, απώλεια δουλειών, αποξένωση, διάλυση των ανθρώπινων αξιών, των παραδοσιακών αρχών της κοινωνίας. Κάθε φορά, οι πλούσιοι φοβόντουσαν πως θα χαθούν τα κεκτημένα και στρέφονταν προς τις συντηρητικές αρχές: Η γλώσσα μας, το έθνος, η οικογένεια, η θρησκεία… Κάθε φορά, οι δομές της εξουσίας επικαλούνταν τον φόβο: Καταρρέει η παιδεία, αυξάνεται η ανεργία, επέρχεται η εξαθλίωση, αυξάνεται το έγκλημα. Κάθε φορά, ακόμα και οι Τέχνες αλλάζουν ριζικά (αλλά αυτό είναι ένα άλλο άρθρο). Πάνω απ’ όλα, το πιο σταθερό επιχείρημα είναι πως «αυτήν τη φορά, είναι αλλιώς».

Κάθε φορά είναι μεν αλλιώς, αλλά, ακόμα κι αν η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, εντούτοις έχει πάντα ομοιοκαταληξία.

Με τις μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές, το άροτρο, το πολεμικό άτι, το αυτοκίνητο, την αντισύλληψη, το μικροτσίπ, ή το cloud, υπάρχουν πάντα κερδισμένοι και χαμένοι.

Η ανεργία ποτέ δεν αυξήθηκε στο μέσο διάστημα ελέω τεχνολογίας στις κοινωνίες που την υιοθέτησαν. Υπήρξε φυσικά μετατόπιση, διαρθρωτική ανεργία και καταστροφή επαγγελμάτων. Υπήρξε, όμως, και δημιουργία νέων επαγγελμάτων, νέων αναγκών και περισσότερων αλλαγών.

Οι κερδισμένοι ήταν πάντα οι ίδιοι: Δεν είναι οι εξουσιαστές που χάνουν την ισχύ τους, ούτε οι αριστοκράτες που κατέληξαν στην γκιλοτίνα ή το φανάρι, ούτε οι παραδοσιακές δυνάμεις που βρέθηκαν στην ψάθα.

Κερδισμένοι είναι εκείνοι που αντιλαμβάνονται το προφανές, ότι δηλαδή το μέλλον είναι αναπόφευκτο και πως δεν υπάρχει Μεραρχία, κατά τον Βολταίρο, που να μπορεί να σταματήσει μια νέα ιδέα και να σταματήσει τον χρόνο.

Κερδισμένοι είναι εκείνοι (άτομα, πολίτες, κοινωνίες και έθνη) που αποφασίζουν πως θέλουν να σχηματίσουν το μέλλον αντί να το αφήσουν να επέλθει από μόνο του. Στην πολιτική λέγεται πάντα πως «αποφασίζουν οι παρόντες». Αυτό ισχύει και στην οικονομία και στην υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών.

Πιο απλά, κερδίζουν όσοι αποφασίζουν πως μετά το «Game Over», αντί να επιμένουν πως το παιχνίδι συνεχίζεται, επιλέγουν το «Play Again».

Ευκαιρίες όπως το TEDx, συναπαντήματα, δηλαδή, που είναι σχεδιασμένα με αποκλειστικό σκοπό να προβάλουν, να δοκιμάσουν και να προωθήσουν νέες ιδέες, φρέσκες προσεγγίσεις, εναλλακτικές ερμηνείες των φαινομένων, είναι όλο και πιο σημαντικές γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο.

Το φετινό TEDx, με τη θεματολογία και το κάλεσμα, «Play Again», είναι κάτι παραπάνω από εντυπωσιακές παρουσιάσεις, προκλητικές απόψεις και προσωπικότητες που εμπνέουν. Είναι μια από τις πιο σημαντικές προκλήσεις, απευθυνόμενο σε μιαν από τις πιο άμεσες ανάγκες της Κύπρου: Το αύριο, σήμερα.

*Η Σημερινή, 12/11/17

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s